TÜRK-ARAP MÜNASEBETLERİNİN BOZULMASI


Bildiğimiz gibi I. Dünya Savaşı’nda Osmanlı Devleti, Almanya-Avusturya ve Bulgaristan ile müttefikti.

Mehmet Akif, Arap şeyhlerini İngilizlere dönmekten vazgeçirip Osmanlı’ya kazandırmak için Arabistan’a yollanmış. Dönüşünden sonra, bir ara Almanya’ya giderken yolda Viyana’ya uğramış. Şehre varmış ki ne görsün; olanca kilise çanları veryansın çalıyor; şehir velvele içinde. Akif içinden, “E, hadi bakalım, her halde ya biz ya da müttefiklerimiz bir zafer kazandı da onu kutluyorlar.” demiş. Ama soracağı da tutmuş. Aldığı cevap şu: İngiliz General Allenby Kudüs’e girdi. Onu kutluyoruz [Berkes, Niyazi; İslâmlık, Ulusçuluk, Sosyalizm, 2.baskı, Ank. 1979, s. 18.].

Bu hâdise Osmanlı’nın Hristiyanlar tarafından aldatıldığının bir delilidir.

Bir tane daha:

Arap bağımsızlık hareketi yavaş gelişmekteydi. Doğmakta olan politik nitelikteki bu Arap hareketinin liderlerinin çoğu Hristiyandı[Mansfield, Peter; Osmanlı Sonrası Türkiye ve Arap Dünyası, Çeviren: Nuran Ülken, İstanbul 1975. s: 30.].

Buyrun bir tane daha:

Beyrut’taki Amerikan Üniversitesi Arap milliyetçiliğinin ilk ocaklarından biri oldu. Bu misyonerlerin bugün en son temsilcileri bile, Arapları Türk boyunduruğundan kurtarmada kendilerinin ne kadar büyük rolü olduğunu kıvançla hatırlarlar [Berkes, a.g.e., s. 22] .

Kitapta geniş olarak okuyacağınız bizim ve Arapların cehaletine bir kaç misâl vermek’ istiyoruz. Böylece siz muhterem okuyucular, henüz kitabın başında Türk-Arap ilişkilerinde Hristiyanlık kadar cehaletin de önemli yer tuttuğunu göreceksiniz:

Şevket Süreyya Aydemir, İngilizlerin şöyle bir düzmece oyun ile Arapları kandırdığını anlatır. Bu uydurma propagandanın az da olsa etkisinin görülmesi, o günkü cehaleti ortaya koyması bakımından çok ilginçtir.

İngilizler, “Araplara yalnız silâh, para ve diğer yardımlarda bulunmazlar. Aynı zamanda propaganda malzemesi de kullanılır. Ve isyancılar bu propaganda malzemesini, omuzlarında bayrak gibi çöllere taşırlar. Meselâ şunları verelim:

Muhyiddin-i Arabî, bir Arap bilgini ve mutasavvıfıdır. 1165te doğmuş 1240’ta vefat etmiştir. Kabri Şam’dadır. Yani altı yüzyıl evvel yaşamıştır. Ama tam Arap isyanı sırasında ortaya onun bir kehâneti yayılır. Buna göre; “birgün bir “Ennebi”gelecektir.”

“Ennebi-El Nebi” Peygamber demektir. Demek ki bir Peygamber beklenmektedir. Bu müjde şöyle tamamlanır: Bu peygamber Mısır’dan çıkacaktır. Nil suyunu Sînâ çölüne akıtacaktır. Ve Araplık, o zaman kurtulacaktır. Hem de Ennebî, artık zuhur etmiştir. Yani çıkmış, görünmüştür. Bu “Ennebî”, Mısır’daki İngiliz kuvvetleri Başkumandanı ve İngiliz Mareşali Allenby’dir.

Bu isim, Arapça alfabe ile ve eski Osmanlıca’da da olduğu gibi “Alnebi” olarak yazılır. Arapça’da “Ennebî” “El-Nebî” olarak yazılır. Nil suyu da Sînâ çölüne ulaşmıştır. O halde Arapların kurtuluş saati de çalmıştır. [Aydemir, Ş. Süreyya; Makedonya'dan Ortaasya'ya Enver Paşa, istanbul 1978, c. III, s. 290-21.]

-Elbetteki Muhyiddin-i Arabî bu şekilde birşey yazmamıştır. Ancak o günün (1915) şartlarında buna inananların varolabileceği İngilizleri bu oyuna sevketmiştir.

Cemal Paşanın yaveri, sonraları Atatürkçü Falih Rıfkı Atay 1916  da Enver ve Cemal Paşa’larla Peygamber Efendimiz’in ravzasını ziyaret ederler. Namaza dururlar. Bazı fakir Araplar namaz esnasında su satarlar, almaları için zorlarlar. Namaz esnasında suyu içip para verirler[Atay, Falih Rıfkı; Zeytindağı, İstanbul 1981, s. 55-56.]. Hem bizden hem Araplar’dan cehalet. Bu insanlar elbette aldatılabilir.

İttihad ve Terakki Partisi’nin 1909’dan sonra Araplara yönelik politikaları hatalıdır. Meselâ Arapların din eğitimi dışındaki eğitiminde, Türkçe mecburiyeti getirilmiştir [Mansfield, a.g.e., s. 46.]. Anlamsız ve de kritik günlerde Arapların tepkisine yol açmıştır. Bu da İngilizlerin maksadına yönelik sonuç veriyor.

Herşeye rağmen birçok Arap, I.Dünya Savaşı’nda Osmanlı’nın yanında yer alıyor. Meselâ Mart 1917 Gazze savunmalarında Türk ve Arap askerleri beraberce kahramanca savaşıyor. [Cemal Paşa; Hatıralar. 4. Baskı, İstanbul 1977, s. 230.]. Böyle olsa da oyun tutmuştur. Osmanlı yıkılmış Araplar İngilizlerin yanında yer almıştır.

İNGİLİZ’İN TÜRK DÜŞMANLIĞI

İngiltere Başbakanı Lloyd George, Türkler hakkında şunları söyler: “Bir insanlık kanseri, kötü yönettikleri toprakların etine işlenmiş bir yara…” [Avcıoğlu, Türkiyenin Düzeni., 1.Kitap, s. 35.]. Başbakanları böyle konuşunca İngiliz askerlerine gayr-i insanî davranmak gayet normal geliyordu, İngilizler Sina-Tilistin Cephesi’nde esir aldıkları Türk askerlerini Kahire sokaklarında çıplak dolaştırdılar, Halife ve İmparatorluğu tezyif için[Atay, a.g.e.. S: 105..] Lloyd George, Kudüs’ü bizden alan Allenby için; “General Allenby’in adı, Haçlı seferlerinin sonuncusu ve en şereflisinin faili olarak her zaman hatırlanacaktır”[Avcıoğlu, Türkiyenin Düzeni., 1.Kitap, s. 35.]. Sh:38

1. Dünya Savaşı’nın hemen sonrasında bir İngiliz diplomatları söylüyor:

“Batı’daki milliyetçilik akımını ezemediğimiz gibi, Pan-İslamizmi de ezemeyiz. Amacımız, parçalamak, uzlaştırmak ve yönetmek olmalıdır. Parçalamak ve uzlaştırmak gereklidir; çünkü müslümanların, bir temel ilke olan ama şimdilik hemen hemen unutulmuş bulunan, “müslümanlar müslüman olmayanlar-yönetilmez” ilkesi etrafında toplanmalarını istemiyoruz” Sonyel, Salahi,Türk Kurtuluş Savaşı ve DışPolitika, Ankara1973,c.I,s.187

Meşhur casus Lawrence ise şunları söylüyor:

“Araplar hiçbir zaman bir bayrak altında toplanamayaklar ve tek bir devlet olamayacaklardır. Onlar için en mükemmel idare, Türk idaresidir. Biz kendi menfaatlerimizin icabı ola ihtiyarlamış ve değişen şartlara göre yaşama gücünü tazelememiş bu idareyi yıkacağız ve istediklerimizi elde edeceğiz, kat hiç bir zaman Türkler’in yerini alamayacağız. Bu yer, ebediyyen boş kalacaktır” [Kutay, Cemal, Tarihte Türkler-Araplar, İstanbul 1970, s. 247.]

Bu alıntımız tamamen doğrudur. İngiltere’nin maksadını ortaya koymakla beraber İslâm’ın güzel bir prensibinide belirtmektedir. Sh:74

YAHUDİLERİN TUTUMU

Ayrı bir konu olduğu için burada arz edemeyeceğiz, ancak biliyoruz ki II. Abdülhamid döneminde Yahudilerin arzularına gem vurulmuş, kendilerine itibar edilmemişti. Yahudiler II. Abdulhamid’i tahtan uzaklaştırmakla Filistin topraklarında yerleşme, sonrasında da devlet olma merhalelerine ereceklerini biliyorlardı. Bu sebeple de Jön Türk denilen grubun içerisine sızmışlar, İttihat ve Terakki ile bu maksatlarına ulaşmışlardır. Nitekim; “Arapların Jön Türklere gösterdikleri tepki, başlangıçta olumlu oldu. İttihat ve Terakki Cemiyeti içinde önemli bir yerleri yoktur, “çoğu subay” birkaç Arap cemiyete girmiş ve liderli ile yanyana çalışmışlarsa da bunu Arap milliyetçileri olarak değil,Osmanlı vatandaşı olarak yapmışlardı. Aslında bu hareket içinde Osmanlı Yahudileri, Araplardan çok daha önemli rol oynamışlardı” [Mansfield;a.g.e,s.92.]

I.Dünya savaşında Nablus ve Gazze savaşlarını Yahudilerin ihanetleriyle kaybettik.[Ünal,Tahsin,TürkSiyasiTarihi1700-1958,5.Baskı,Ankara1978,s.447].

Genelkurmay Başkanlığı bir yayınında Filistin’deki Yahudi ihanetleri hakkında şunları söylemektedir:

“Filistin’de Siyonizm cereyanına taraftar bazı Musevilerin Osmanlı egemenliğini bozacak gizli örgütleri olduğu biliniyordu. Yapılan araştırma sonunda, birçok belgeler hükümetin Bu kuşkusunu doğrulamıştır. Bu gizli örgütün özel postası, mahkemesi, bayrağı ve doğrudan doğruya devletin egemenliğiyle ilgili diğer faaliyetlere rastlanmıştır. Bunun üzerine kesin tedbirler alınmış ve belirli bir süre içinde Osmanlı uyruğuna geçmek isteyen Fransız, İngiliz ve Rus musevileri yurt dışına çıkarılmıştır”[ GenelkurmayBaşkanlığı, ...Filistin-SinaCephesi, c.IV,Kısım,s.6-7].

HATALAR

Araplar’ın Hataları

Araplar İslâmiyet’le birlikte devamlı yükselmişler, inanılma sı zor bir zamanda büyük medeniyet sahibi olmuşlardır. Sebep İslâmiyet’e uymalarıdır. Yani Allah’ın dediklerini yapmalarıdır.

Araplar 1916’da Osmanlı’ya isyan etmişlerdir. Osmanlı kadar hatalı politika izlerse izlesin Hristiyan dünyasıyla birli halifenin ülkesine karşı gelinmemeliydi. İsyanın sonunda Araplar Batı’nın, özellikle İngiltere’nin kontrolüne girmişler 1945’e kadar durum bu şekilde kalmıştır. İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra Sovyet Rusya’nın etkisi görülmeye başlamış birçok Arap ülkesinde başta Irak, Suriye ve Mısır’da komünizm hızla yayılmıştır. 1970’lerden itibaren çeşitli sebeplerle bu sefer de yine Batı taraftarlığı başlamış ve günümüze gelindiğinde koca Ortadoğu Amerika’nın kontrolüne girmiştir.

Araplar bir Batı bir Sovyet taraftan olup, bunların kültürlerini yaşamaya çalışmıştır. Ancak ne kadar yazıktır ki ARAP ÂLEMİ 1916’DAN BERİ BİR KERE DAHİ OLSUN, NE İSTTİKLÂL MÜCADELELERİNDE, NE DE SONRASINDA İSLAMİYET’İ AKILLARINA GETİRMEMİŞLERDİR. İslâmiyet onlar için sadece salavât getirmek düzeyinde kalmıştır. 1988 yılın ilân edilen Filistin Devleti’nin anayasasına baktığımızda İslâmiyet’ten söz edilmiyor. İslâmiyet’i camilere gömmüşler [Halloum,a.g.e,s.259...vd.]

Araplar birleşmiyor. Başlarındaki diktatörler sırtlarını Batı ya da Sovyet’e dayamışlar, Batı’nın ahlâksızlıklarını yaşıyorlar. Araplar bunlardan kurtulduğu zaman birleşebilecektir.

Araplar kendi tarihlerini, Osmanlı ile olan münasebetlerini Batı tarihi ile okumaya son vermelidirler.

Türkler’in Hataları

Türkler’in yani en büyük hatamız; Batı’ya, Batı kültürüne yönelik, Batı’nın öğrettiği haliyle 1916 için Araplar’a kırılmak, onları ağır biçimde suçlamak ve yöneticilerimizin çoğunun İslâmlamiyein dostluk ve kardeşliğinden uzak olmalarıdır. Dış politikamızda izzet-i nefsimizi bir kenara bırakarak, Amerika’nın yörüngesine girmek ayrı bir hatadır. Aslında bütün mesele; hem Türkler’in hem de Araplar’ın İslâm olmayışıdır. Ne kadar yazılırsa yazılsın, meselenin bilinen bütün boyutları ne olursa olsun İslâmiyetbu hususda mihenk taşıdır. Türkiye 1949’da olduğu gibi birçok kereler Amerikan doları için Arapları yalnız bırakmıştır.

ORTADOĞU’NUN HUZURSUZLUĞU

Osmanlı sonrasında Ortadoğu’da büyük bir huzursuzluğun Vıişandığı açıktır. Önce İngiliz ajanı Ağa Han’ın sözlerini aktaralım:

“Türkiye, zamanında tek bağımsız Müslüman ülke olarak dünyada yalnız başına ayakta durabilmiştir. Bütün eksiklerine rağmen İstanbul’daki rejim, İslâmlığın dünyevî yüceliğinin gözle görülür kalıntısını temsil etmekteydi. Halifelik de bütün Sünnîleriçin büyük önem taşıyan bir bağ niteliğindeydi.

İslâm topluluğunun Türk İmparatorluğunun parçalanmasına karşı oluşu bir temele dayanıyordu. Bu temel, Osmanlı’ların Ortadoğu’nun çetrefilli siyasal gerçeklerini anlamış ve kavramış gerçek devlet adamları oluşuydu” .[ Mansfield;a.g.e,s.92.]

Osmanlı’nın lslâmî politikası vücudu saran bir ruh gibi Ortadoğu’yu içine almıştı. Ortadoğu’da Osmanlı yani lslâmî politika çekilince, milliyetçilik, sosyalizm gibi kavramlar ortaya çıkmaya başladı. Kargaşa doğdu. Batı sömürü yansına ve kavgasına girişti. Osmanlı bu bölgeye herhangi bir karşılık beklemeden herşeyini verdi. Onun yerini arz ettiğimiz gibi hayasızca yapılan sömürü kavgası aldı. Sh: 138

 

Kaynak: Mehmet KAFKAS, Geçmişi Bilmek 1,İzmir-1994

 

Tanıdığım Kastamonu Delileri İçinde Bir Veli DELİ EŞREF veya HACI EŞREF


Hacı Eşref

KASTAMONU DELİLERİ

Siz de Kastamonu delilerini
Görebilseydiniz çok severdiniz
Hallerine bakıp şaşırırdınız
Ve, bunlar ne güzel deli derdiniz

Deli Satiye’yi tanısaydınız
Anlardınız nedir esmer güzeli
Sırım gibi , boylu-boslu, gamzeli
Gönlünüzü usulca önüne sererdiniz

Oynardınız bilirim deli ziya geçince
Mini gıdısı kadına ısınırdınız zamanla
Mohmoh Hüseyin’le, Mohmoh Hasan’la
Oturup yemek yerdiniz

Nasrullah’ta bulurdunuz Deli Ahmet’i
Sallûûûû ,  diye bağırırdı farza dururken
Sesiyle kubbeleri gümbür gümbür vururken
Gülümserdiniz…

Sonra Deli Eşref’i görürdünüz karşıdan
Her adım başında yâ sabır derdi
Tayy-ı zaman tayy-ı
mekân ederdi
Savrulur giderdiniz

Ne gözünde para, ne ev-bark, ne gam..
Dilendiği parayı en son kuruşuna dek
Fakire, fukaraya verirdi sevinerek
Siz de hâlinize şükrederdiniz
Bunlar ne güzel deli , derdiniz

YAVUZ BÜLENT BAKİLER

 

BİRKAÇ SÖZ

Bu küçük kitap bazı özelliklere sahiptir Başlangıçta bir makale olması düşünülerek işlenen konunun, Tanıdığım Kastamonu Delileri İçinde Bir Veli DELİ EŞREF VEYA HACI EŞREF başlığı ile Eylül 1991 ve Ekim 1991 aylarında olmak üzere iki baskısı yapıldı. Merhum Eşrefin hayranları kitabı kapıştılar, defalarca okudular. Baskı masrafları çıktıktan sonra kalan para, bir keresinde Eşref adına bir camiye bağışlandı; bir keresinde de, şehrin ünlü Nasrullah Camii’nde onun için saltanatlı bir mevlid okutuldu. Bu defa, fotoğrafta görüldüğünden daha fazla göçen mezarı ve çevre düzenlemesi yaptırılacaktır.

Hacmi küçük de olsa müstakillen delilerin konu edinildiği bilinen ilk kitap olması bakımından, Türk Edebiyatı Tarihi içinde bu kitabın ayrı bir yeri olmalıdır.

Bu baskıda kitabın adını kısalttık; fakat münhasıran Eşrefe ayırmayıp, öncekilerde olduğu gibi, konunun Türk Edebiyatı Tarihi içindeki yerini belirledik ve bu kültür içinde kulaklarda paslanmış birçok bilgiyi gün yüzüne çıkartmağa çalıştık. Üçüncü baskıya ilâvelerimiz de oldu.

Bilindiği üzere şiir, hislerin ifadesinde kullanılan en güzel vasıtalardan biridir; bir nevi “Sözün en hayırlısı kısa olan ve söylenmek istenen şeye delâlet edendir”.Kastamonu’nun aziz damadı Yavuz Bülent BAKİLER Beyefendi’den, kitabı okuduktan sonra Eşrefin hayatını şiirleştirmesi ricasında bulunmuştum. Yazdıkları şiiri kitabın baş kısmına koyuyor ve kendilerine teşekkür ediyorum.

Bu vesile ile bir vâkı’a (rüyâ) dan söz etmek istiyorum. Bir kimsenin hayatı yazılırsa o kimse sanki yaşatılmış gibi olurmuş. Eşref Kitabı’nın Eylül ve Ekim 1991 aylarında iki baskısının yapılmasını takip eden 10/11 Kasım 1991 günü sabah vakti, merhûm Eşrefi rüyâmda gördüm. Siyah ve yeni bir takım elbise içinde, beyaz gömlekli ve kravatlı, yeni saç-sakal traşı olmuş, zümrüt gibi siyah sakallı, yirmi beş yaş civarında genç ve çok hoş biri olarak temessül etti. Tabir kitaplarına göre bu rüyânın son derece güzel yorumları vardır. Merhûmun bizlerden memnun olacağını tahmin etmekteyim.

İsmail Habib Sevük 1940’larda Kayseri, Kırşehir ve Kastamonu’da deliler var derken, her halde kayda değer olanlarını kastediyordu. Bunlardan biri de Deli Eşref veya Hacı Eşref olup kendisini meczûb-ı İlâhî olan velilerden addediyoruz. Eşref gibilerin memleket açısından mahallî birer değer ve bereket vesilesi olduklarına inanıyoruz.

Son olarak bu üçüncü baskı için teşvik ve peşinen finansa eden, şehrin önde gelen esnâfından H. Kemâl ve Ahmet PATTABANOĞLU Beyler’e; dizgi ve baskı işi için matbaanın bütün personeline teşekkür ediyorum.

Prof. Dr. Abdülkerim ABDULKADİROĞLU
Ankara, Nisan 1994

GİRİŞ

Türkçe’mizde çok kullanılan kelimelerden biri de “deli”dir. İşimize gelsin gelmesin gerek medih gerekse zemm yerinde kullanarak birine hemen “d e l i”yaftasını yapıştırıveririz. “Delisin sen”, “Aklını mı kaçırdır?”, “Sevincinden deli oldu (veya) deliye döndü.”, “Deli gibi ne yaptığını bilmiyor “, “Aklının yan tahtası eksik.” “Deli mi velî mi bilinmez.” “… yerin akıllısından delisi çoktur”, “Delisi çok olan yerde işler sürüncemede kalır “, “Ölüsü olan değil, delisi olan ağlasın.” “Delilere bakarak aklımızın kıymetini bilip Allah’a hamd etmeliyiz.” ve benzerleri olan deyim ve cümleler sıkça duyulup kullanılırlar.

Toplumumuzun çok kullandığı kelimelerden biri olan “deli” kelimesi genel manâsı ile kullanılır. Hâlbuki eski metinlerde ve zengin kültür dilimizde bunu ifade eden farklı kelime ve terkiplerle karşılaşmaktayız. Bilhassa Şuarâ Tezkireleri metinlerinde, Menâkıbnâmelerle vefeyatnâmelerde bazı şâirler hakkında” cezbe-i İlâhîye kapılarak…” meczûb-ı İlâhî bir kimesne idi “meczûbînden idi” “mecnûn sınıfından idi.” “bûdelâdan idi”, “Ebdâlan sınıfından idi”, “meclûb sınıfından idi” gibi kelime ve terkipler zengin boyutlu çağrışımlara sebep olmaktadır. Şöyle ki: Mecnûn ile meczûb farklı anlamları olan kelimelerdir. Dikkat edilirse “cezbe-i İlâhî”, “meczûb-ı İlâhî…” “meclûb” gibi kelime ve terkipler Allah’a ait manevî bir hali ifade ediyorlar. “Cezbe”de ve “Meczûb”da manevi taraf ağır basmaktadır. Cinnet getirmekten dolayı “Mecnûn” denen kimselere ait vasıflandırmada ise maddi aşk veya bir başka olay hâkim olmakta, hareket noktası madde ile bağlantılı geçmektedir. Böylelerine “çılgın”, “cinlere uğramış”, “çılgınca seviyor (veya) karasevdalı”, “şeydâ” da denir. Leylâ ve Mecnûn mesnevilerine konu, mektep yıllarına kadar inen maddî bir aşk değil midir? Sonu değişik de olsa Mecnûn’u aklından eden dünyevî yani maddî aşktır. Bundan dolayı “Mecnûnâne aşk” tabiri meşhur olmuştur.

Bizde “aptal” kelimesi “ahmak, budala, geri zekâlı, sersem”… gibi manâları çağrışım yaptırır, yani kelimenin altında menfi bir yorum vardır. Aynı şekilde birine “budala” demekle de “Akılsız, bön, ahmak, ebleh” demiş oluruz. Aptal’ın birde hile bilmeyen temiz yürekli, safderûn manâları da vardır. Bu anlamlar içinde kalender yaratılışlı, derviş tabiatlı kimse akla gelir. Bu tipler genelde ciddî olarak bir şeye akıl yormazlar. Hakk’a tam bir teslimiyet içindedirler. “Mevlâ görelim neyler, Neylerse güzel eyler..” felsefesi ile tefvîz-i umûr (işleri olduğu gibi Allah’a ısmarlayıp havâle etme) etmişlerdir. Onlar sadece ârif kişilikleri ile olayları seyrederler. Bundan dolayıdır ki bir şeyin olacağını önceden bilir yerinde “Abdala malûm olur.” tabiri şaka yollu ve tevazu duyguları ile müştereken kullanılır. Bu kelimenin Arapça tekili olan bedîl nerede ise hiç kullanılmaz. Tekil anlamında ve biraz galat haliyle budala veya aptal (büdelâ veya ebdâl) olan çoğulları kullanılır. Dikkat edildiğinde bunlarda da meczûb ve cezbe ile meclûb kelimelerine yakın manâların olduğu görülür ve manevî yönün ağır bastığı anlaşılır.

Günümüzde doğuştan geri zekâlılar (handicapped, ab- sent minded) meselesi dünyanın üzerinde en çok durduğu, hükümet bütçelerinden mühim payların ayrıldığı ve programlarında yer verildiği bir konu olmuştur.

Her geçen gün sayılarında artışlar kaydedilen geri zekâlılar, insan unsuru olarak, milletlerarası tedbirler alınmasını gerektirecek derecede yakın ve uzak çevrelerini düşündürmektedir. Meselâ İngiltere’de okulları, okul servisleri, hastahaneleri ayrıdır. Öğretmenleri özel eğitimden geçirilmiş ve emsali arasında daha fazla maaş alan kimselerdir Yetiş kin geri zekâlıların, günün belli saatlerindi; şehirde gezdiril meleri, parklara götürülmeleri gibi ihtimam isteyim bakımları ilgililerce zevkle yerme getirilmektedir Kısaca ifade etmek gerekirse doğuştan geri zekalı olan bu vatandaşları hakkında devlet, âdeta kendisini sorumlu hissetmektedir Meselenin bu yönü ayrı bir makale hatta kitap konusu olacak boyutlu dur.

Sevindirici bir husus olarak Türkiye’de de bu konuda oldukça mesafeler alındığını kaydetmeliyiz Ülkemizde soz konusu kimselerin lehlerine kaydedebileceğimiz ve başka yerlerde benzerlerine rastlayamayacağımız bazı hususlar vardır. Şöyle ki: İstisnaları mevcut olmakla birlikte bir kimsenin eksik tarafı ile bilhassa alay konusu olacak şekilde ilgilenmek, söz konusu kimseyi küçük düşürmek, imâ yollu da olsa onun kalbini rencide etmek İslâm âdâb ve örfünde yasaklanmıştır. Bu konularda kesin ve uyarıcı deliller vardır. Toplumumuzda bu hususlar bilindiği için, ileri giden biri hemen ikaz edilir. Bir de delilerle alay edilmek şöyle dursun onlara ibret gözü ile bakarak kendi hâlimize hamdetmek lâzımdır. İster doğuştan olsun isterse sonradan tecennun tabir edilen cinnet getirmek şeklinde olsun geçici olan bu dünya hayatına karşılık, ebedi âlemde lehlerine tecelli edecek olan durumlar vardır ve İlâhi adâlet onlar lehine fazlasıyla yerim bulacaktır. Deliler, tecennün akibetlerinı kendileri hazırlamamak şartıyla dini mükellefiyetler ile hesap kitaptan sorumlu tutulmazlar. Böylece dünya hayatında onun bunun alayına marûz kalsalar bile obur dünyada dâimi saadet kendilerim beklemektedir kı bu hususlar Allah’a ve ahiret gününe: Cennet ile Cehennem’e iman esaslarım havi dinler ve bu din salıklerı bakımından çok muhim sonuçlardır. Diyebiliriz ki İslâmiyet, derecelerine göre deliler hakkında İnsanî, içtimai fıkhî ve ahlakî esaslar vazetmiştir Özellikle velî sıfatlı delilerin mezarlarının ziyaret mahalleri arasında bulunması, adlarına mahalleler kurulması ve camiler yapılması (meselâ Bursa’da Ebdal ile başlayan yer ve mekân adları) toplumumuzun onlara verdiği değer ölçülerinin boyutlarını tayin bakımından mühimdir. Bu vesile ile batıda zincirlere vurularak tecrîd edilen delilerin benzerlerinin, Türk toplumunda müzikle tedavi edilmeleri ve özel hastahanelerinin kurulması gibi medeniyet izlerinin, dünya kamuoyu önünde her zaman için lehimize sonuçlar olduğunu bir kere daha ifade edebiliriz. Lüzumlu olacağına inandığımız bu uzun girişten sonra sözü konumuza getirelim. Eşref ile ilgili olan ve menkıbe özelliği taşıyan bilgilere geçmeden önce, yaşım itibariyle tanıdığım Kastamonu Delileri’nden söz etmek istiyorum.

Benim bu delileri biraz daha yakın tanımamın bazı sebepleri vardır. Rahmetli babam, ramazanlarda birer akşam şehrin bütün fakirlerine ve delilerine iftar verirdi O yıllar bahar ile yaz mevsimleri arasına tesadüf eden ramazanlarda, bahçe ye sofralar kurulur: menekşe, leylak, zambak ve gül kokuları arasında iftar edilirdi Bu arada dikkatimi çeken bazı hususlar olurdu. Rahmetli anneannem ve rahmetli anneciğim, diğer misafirlerle bunlar arasında hiçbir ayırım yapmadan büyük bir heyecan ve zevkle hazırlanırlar, diğer sofralar gibi bunlara ait sofralar da aynen donatılırdı. Bir şeyi hatırlıyorum: Belki dişlerine yumuşak geldiği için belki de kaşıkla bol bol yiyebildikleri için olacak istek üzerine tatlıda sütlü kadayıf daha çok yapılırdı Rahmetli babamın da kurulan sofralar arasında (en az 30- 40 kişi olurlardı) dolaşarak hepsiyle hatırlaştığı. iftarlıkları ve yemekleri sıra ile değişik yerlerde ama onlar arasında yediği hep gözlerimin önündedir Tabiî ki bunlar dış kirası almadan asla evden ayrılmazlar; başka bir ifade ile yemekten çok verilmesi ve alınması âdet haline gelmiş o paraların peşinde koştururlardı. Bahçe çıkışında, gündüzden kâğıtlara sarılarak hazırlanmış diş kiralarını alırken her birinin sevinçli yüz ifadelerini hâlâ görür gibiyim.

Rahmetli Eşref evimize her zaman gelirdi Buna bağlı olarak elli yılı aşan ömrümün şu faslında, bazı şeyleri içe atmanın hiç bir anlamı kalmadığından ve okuyanlara ibret olması düşüncesiyle yazılmasında fayda gördüğüm hususlar var. Şöyle ki: Babam cömert, evimiz misafire hep açık bilinir, tanınırdık. Bir gün “Abdullah Efendi misafiri çok sever” demişler de, sanırım bu konuda evi ile arası pek iyi olmayan biri söze karışarak; “Esas misafiri seven Abdullah Efendi değil, hanımıdır. Evden surat etseler, izzet ikramda eksiklik gösterseler bak bir daha kimseye buyur deyebilir mi?” demiş. Bu gerçektir, aynen katılıyorum. Evin bu halini bilen Eşref istediği zaman gelir, canının çektiği yemekler derhal yapılır; zaman zaman bıraktığı çamaşırları yıkanıp ütülenirdi. Birkaç defa da üst kattaki banyo yakılmış, Eşref gönlünce orada yıkanmıştı.

TANIDIĞIM KASTAMONU DELİLERİ:

Her yerin delisi olur. Yukarıda da bahsettiğmiz üzere bunların kimi meczûb veya meclûb, kimisi de mecnûndur Bize değişik suretlerde göründükleri halde iç yüzlerini kesinlikle bilemediklerimiz de pek çoktur. Kastamonu’nun da delileri olmuştur ve olagelecektir. Çocukluğumdan beri tanıdığım ve isimlerim hatırlayabildiğim kadarıyla Hımhım Muhiddin. Mohmoh Hüseyin ve Mohmoh Hasan (iki mohmoh kardeşler). İsmet (kadın), Ziya. Mini Gıdısı(kadın), Calay. Dedo İsmail, Huriye, Hamal Dogu Hasan, Mahir, Caba(kadın), Safiye, Deli Nebiyye, Yumuk, Deli Mahiye, Yaylı, Kâhya, Halime Çavuş (Kuva-yı milliye kıyafetiyle resmi bayramlara katılırdı), Yoğurtçu Osman Ağa, Deli Şükrü’yü sayabilirim.

Bunların her biri ayrı ayrı özellikleri ile kendilerim dâima gündemde tutmasını bilmişlerdir Yoğurtçu Osman Ağa, yaz kış ceket giymez; belinde kuşak, başında siyah bir fötr şapka, iki kolunun altında badı sopası denen koltuk kısmı yüksek ve kalın bastonlarına dayanarak yürür, köyünden yayan gelip giderdi İsmet’in ayakları şiş idi ve zorlukla yürürdü Deli Mahiye fala bakardı. Satıye, halk ağzında Deli Satiye, gene halkın ifadesi ve beğenisi ile karabiber gibi bir esmer güzeli, son derece endamlı, kızdığı zamanlar dışında çok hassas ve kibar bir İstanbul Saray Hanımefendisi idi. Genç yaşta bir subay ile aşk evliliği yapmış, ama kısa süre sonra yüzbaşı kocasını kaybedince cinnet getirmiş ve bu hallere düşmüş İstanbul ağzıyla konuşur, konuşmasından okur yazar kişiliği hemen farkedilir ve dâima günün başbakanı veya cumhurbaşkanı ile düğün hazırlıkları içinde olur, çevresindekileri düğününe davet ederdi. Merhum Adnan Menderes Kastamonu’ya gelmiş, Şeker Fabrikası’nın temeli de o gelişinde atılmıştı Satıye Hanım hiç böyle bir fırsatı kaçırır mı? Aklına göre başbakan onu istemeğe gelmişti ve aylarca süren düğün sözleri halkı epeyce eğlendirmişti Seçim yapılır yapılmaz adım duyduğu cumhurbaşkanı veya başbakan ile çok yakında yapılacak düğünlerinden söz etmeğe başlar daha aşağısını asla beğenmezdi

Kâhya, (adı Ahmet) Kastamonu’nun ünlü Nasrullah Camii ana kapısını bekler, ezanlar okunur okunmaz kapı önünden, elini kulağına götürerek “Ezân okunduuu” diye bağırır, gaflet içinde olup ezanı duymayanları ikaz ederdi. Bir de namazların ilk sünnetleri kılınıp tarza durulmak üzere kamet getirilirken aynı minval üzere “Saallûû…” diye bağırırdı ki bilhassa bu seslenişi, geç kalarak, şardıvanda abdest alanlar için son bir ikaz olurdu: farzı kaçırabilirsiniz demekti Bu görevinden dolayı kendisine “Kâhya” veya “Salâcı Kâhya “ derlerdi Kâhya’nın bir görevi de hemen girişteki ayakkabıları gözetlemek, bunun karşılığı bahşişini almaktı Sünnetlere bir hayli gecikmeli durur, gecikmeli de olsa mutlaka sünnet namazları kılar ama şayet namazda iken ayakkabı bırakan veya alnn olursa onları gözleri ile sağlı sollu takıp ederdi Görevine bu derece düşkün biri idi(l). Kastamonu’nun cenazelerinin kaldı rıldığı en büyük ve merkezî camisi olması bakımından cenazeler Nasrullah Camii’ne getirilir, Kâhya da bunlardan nasibi nı alırdı. Ancak arka arkaya birkaç gün cenaze olmaması kâhyayı üzer, belki de kara kara düşündürürdü Şayet üç gün arka arkaya cenaze olmamışsa, kâhyanın uğur saydığı bir hareketi vardı. Sabah namazını kılar kılmaz, güneş doğmadan, kâhyanın, camimin musallâ taşının bulunduğu tarafa gidip etrafını kontrol ettikten sonra, sağ eliyle “Diril ya mübarek…” sözleriyle musallâ taşına vurduğunu görenler pek çoktur. Bazen taşa vurdu, iki uç saat içinde cenaze haberi geldi diyenler de olurdu. Cenaze olduğunda, Kâhya çarşıyı dolaşarak esnafı ve halkı cenâze namazına davet ederdi.

Adları yazılı delilerin bazılarını bir cenaze esnasında görmek lâzımdı. Kastamonu dinî folklorunda cenaze evi yemek verir, kabir başında pide üzeri helva dağıtılır ve kabristana gelenlere -haline göre- o yıllar için gümüş 10 kuruş, 25 kuruş, 50 kuruş veya çoğunlukla bir lira verilirdi. O günün gümüş bir lirasının günümüzde iki yüz bin liranın üstünde bir fiatla satıldığını hatırlatmak isterim. Cenaze gömüldüğünün ertesi günü, sabah namazından sonra kabristana gidilir, Kur’an okunur, pide üzeri helva veya simit dağıtılırdı ki buna ziyaretten galat “zirat” denirdi Tabiî yedisi, kırkı, elli ikisi, mevlidi; sene-i devriyeleri vs. çok hareketli bir hava içinde bunlar yapılırdı. Günümüzde bu şartlar değişmiştir.

Suluköprü karşısında fukaradan Mehmet Ağa’nın oğulları olan Mohmohlar (Hasan ve Hüseyin), cenaze sahibinin maddî durumunu da dikkate alarak kafalarından geçirdikleri parayı mutlaka alırlar, aksi takdirde bağırıp çağırarak olay çıkartırlar ve halk tabiri ile cenaze sahibini ve ölüyü kepâze ederlerdi. Meselâ “.. Parası yoktu da neden öldü?” derlerdi Bu maskaralıkları bir kereye mahsus da olmazdı. Gelip gidip günlerce cenaze sahibini rahatsız ederlerdi ki en iyisi verip kurtulmak olurdu. Cenazeyi mezarından çıkartıp evinin önüne bırakmakla da tehdit ederlerdi hatta bir keresinde böyle bir olay duyulmuştu. Sanki ölmek için onlara para hazırlığı yapmak zarureti vardı. Nitekim arkalarından lâf edilmesin diye çıkın denen bez parçalarına, belirli miktarlarda paraları sararak onların haklarını hayatta iken ayırıp saklayan ve bu minval üzere vasiyet eden yaşlı hanımları hatırlarım. Merhum babam (öi.5.8.1960) latifeyi sever ve yapardı Birgün Mohmoh Hüseyin’e “Bizim hanım (merhume annem öl. 13.8.1992) sizin paranızı hazırlayıp bir kenara koymuş, arkasından lâf etmenizden korkuyor…” demiş. Gelip gidip “Sen bize hakkımızı ver, arkandan kepâze etmeyiz, söz veriyoruz…” diyerek günlerce yalvardılar. Sanki kimin sona kalacağına dair garantileri vardı. Büyük Mohmoh (ağabey) Hüseyin, bir ayağını dik basar, elinde bastanu ile devamlı dolaşır, bir iş yaparak para kazanmağa gelemezdi. Küçük Mohmoh Hasan ise belinde ipi, bulursa hamallık ederdi ama sırtında eşya ile giderken “Mohmoh” denir yahut ıslıklanırsa hızlıca yürümeye başlar, küfürler eder, daha da ileri gidilirse eşyayı bırakarak kaçabilirdi. Bundan dolayı kendisi ile pazarIık yapanlar kızmayacağına dâir sıkı sıkı tenbihde bulunurlardı O, her ne kadar başını sallasa da sokak aralarında nelerin zuhur edeceğini bilemediği için dâima aklınca hareket ederdi. Her iki kardeşi hadsiz derecede kızdırdıklarımda Allah’a, peygambere, kitaba, dine ve imâna bile küfrettikleri duyulurdu ki hoş olmayan bu halin manası o kişinin inancındaki tanrıya ve kitabına idi.

Cenaze olduğu haberi duyulur duyulmaz Mohmoh Hüseyin, cenaze evine en yakın camiden, mezar üzenine dökülecek suyum bakır ibriğim alır ve cenaze evine götüırüp bırakırdı. Mohmoh Hasan salağacı denen, tabutum üzerine konarak taşındığı ayağı: Hüseyin tabutun kapağını (daima başının üstünde), Calay ise tabutun gövde kısmını cenaze evine götürürler; aynı minval üzere mezarlık dönüşü aldıkları parçaları hangi camiden almışlarsa oraya kadar götürüp bırakırlardı Hiç kimse, herkesin kanuni hakkı gibi olmuş bu parçalara el süremezdi. Aksi takdirde küfürler başlar, âdeta küçük kıyamet kopardı. Calay, mohmohlara göre daha akıllıca hareket eder, konuşamamasına karşılık işaretlerle onları ayıpladığımı gösterir ve etrafındakilere sus ve sabır işaretleri yapardı Taşınan bu parçalar adları geçenlerin güç ve takatlarına göne aralarında kararlaştırılmış olup yıllarım tecrübesi ile kesinlik kazanmıştı. Bunların bir hususiyeti cüe gömülen Kimselerin yedisi, kırkı, elliikisi vb gibi günlen hiç şaşırmadan tayinleri ve o günlerde cenaze evinde hazır bulunmaları idi

Mohmohlar, boğazlarına çok yiyen kimselerdi. Bu hal, o dereceye varırdı ki onların (bilhassa Mohmoh Hüseyin’in) çok yemeleri konusunda iddiaya girenler bulunurdu. Mohmoh Hüseyin’in yediklerini, o zayıf bedeninin neresine yerleştirdiğine dâir şaşkınlığa uğradığınız olurdu Mahalli bir yemek olan Sopa Çorbası veya Kölemen Hamuru, onun için üç kilogram undan yapılmış, normal şartlarda 10-15 kişinin doya bileceği koca bir tepsiye dökülmüş hamuru silip süpürmüş, hâlâ da doydum dememişti. Eskiden evlerde nefis baklavalar yapılırdı Tartıya vurulduğunda en az 4-5 kilogram gelen bir tepsi baklavayı temizleyip arkasından gülücüklerle alt çeneyi burnuna yapıştırdığı çok olmuştu. Ağzında hiç diş olmadığı için Hüseyin’in bu vaziyeti etrafına, onun bir şenliği sayılırdı. Mohmohlar ve Calay beş vakit namazlarını kılan kimselerdi.

Dile Ziya namazlarda Nasrullah Camii’ne gelir, ayakkabılarını bırakır ve ceplerindeki bütün paraları da onların içlerine koyduktan sonra namaza dururdu İki rekât namaz esnasında nice inşaatlar yapan, kamyonlarla malzeme boşaltan; ihracât ve ithâlât hesapları yapan iş adamları ile öğle sonu mesâisinde nasıl izin alacağını plânlayan memurlara karşılık, dünya ağırlığını pabuç içine silkeleyerek Allah huzuruna duran Deli Ziya’nın bu hareketinde alınacak dersler bulunduğunu hatırlamalıyız Ziya’nın bir özelliği de dışarda davul sesi duyduğunda önünde döne döne oynaması idi Tabiî ki Ziya, günümüzde folklor çalışması yapanların aslâ erişemeyecekleri bir mutluluk olarak vasıflandırabileceğimiz Davulcu Karayılan diye meşhur Mahir Dağlı (öl. 3.10.1964)’nın davulu önünde oynuyordu Karayılan, o yıllarda dünya devletlerince kendisine verilen 30 civarında madalyon çepkeninde takılı olduğu halde davul çalardı Karayılan da namazlarını kılardı ve cami, mektep ile bebekli evlerin önlerinden geçerken 15-20 adım kadar çalma işine ara verirdi. Mahir Dağlı mortinsız, çok seri diş çekerdi: ayrıca o soğanı sevmediği için evine soğan almamak ve soğandan korkmakla tanınırdı.

Ziya, zaman zaman bazılarına takılır ve sıraladığı kelimelerden sonra “Adam mı oldun lân…” derdi. Bir keresinde, bazı akşamüzerleri dere kenarında gezinti yapan ilin valisini görür, Kendisini tanımaz ve ona hitaben gür sesiyle aynen der Ki: “Evin yok, işin yok, dükkânın yok, sarışın avratın yok, araban yok. Adam mı oldun lân…” Bu olaydan sonra Vali, gezintilerine son vermişti.

Şimdi bu Kitaba adını verdiren Deli Eşret veya Hacı Eşref’ten söz ederek onun âdeta menkıbeleşen taraflarını öğrenelim:

DELİ EŞREF VEYA HACI EŞREF

Yazımızın bu kısmını teşkil edecek olan Deli Eşref veya hacı olduktan sonra Hacı Eşref denen Eşref Özbenli (eski şöhreti ile ve mahallî ağızla Benlizâdeler veya Benlioğlu/ Benloğlu) H.1324/M 1906 yılında, Mustafa ve Nebiyye’den, Kastamonu’da doğmuştur. İlin Deveciler Mahalleli nüfusuna kayıtlı olup 7 nolu haneden çıkmaktadır. O, aslında varlıklı bir ailenin oğludur. Aile, eski İnebolu yolu üzerinde bulunan Hacortu Köyü’ndendir Babası Hacı Mustafa’nın 1912 Balkan Harbi’nde asker iken şehadeti üzerine kendisine şehid maaşı bağlanmış olup ağabeyi Tevfik bey tarafından vasîlik ve amcası Ahmed Benlioğlu, Hisarardı Mahallesi Muhtarı Hamdi Pehlivan ve eski Belediye Başkanlarından Şerafeddin Sabirin tarafından kendisine bakım ve hizmette bulunulmuştur. Bir ara Şerafeddin Sabirin de vasîsi olmuştur. Eşrefin amcası Hüseyin Rüşdü Özbenli de, 1959 yılında vaki ölümüne kadar onun vasiliğini yapmış, hertürlü kahrını çekmiştir.

Eşref Özbenli’nin yaşı icabı nasıl bir eğitim gördüğüne dâir her hangi bir belge bulamamakla birlikte, sahih derecede namazlarını kılmasına; az ve öz konuştuğunda hikmetli konuşmalarına bakılırsa onun en azından bir mahalle mektebi eğitiminden geçmiş olduğunu söyleyebiliriz. Nitekim kaynak kişilerden Enver Eroğlu’nun anlattıklarına göre, dedesi Hacı Mustafa’dan ders almış ve bir kere de dayağını yemiştir

Eşrefin, babası tarafından kalan mirası, vasî vasıtasıyla kullanabilmiş olması keyfiyeti, onun aklî dengesinin doğuştan yerinde olmadığını göstermektedir ki yakın akrabasından bazılarının kendisi ile hiç ilgilenmediklerini söyleyenler de vardır.

Deli Eşref tavır ve hareketleri ile meczûb biri olarak tanınır; çocukluk alışkanlığı olacak ki çarşı ve sokaklarda dilenirdi; ancak onun bu hali kesinlikle maddeye hırsından kaynaklanmıyordu. Çok az konuşur, sabır kelimesini sıkça söylerdi. Herkesin verdiği parayı almaz ve herkesten de para istemezdi. Bilhassa buluntu paraları kabul etmez; ayyaş, kumarbaz gibi kişilerle, kazancında helallik görmediklerinin paralarını, verseler de almazdı. Topladığı bu paraları kimsesiz fakir kişilere, öksüz ve yetimlere, muhtaç okul öğrencilerine, çeyiz hazırlığı yapan fakir kızlara; kırlarda ve köy yollarında bakımsızlıktan kullanılmaz hale gelmiş suların tamiri gibi hayır işlerine sarfederdi.

Eşrefin yanında üç adet para kesesi bulunurdu. Rastladıklarından “Kuruş ver”, “Kuruş, kuruş…” diyerek para ister; zamanında oldukça değerli olan tırtıllı veya ortası delik kuruşu alır; meselâ biri 25 kuruşluk verse 24 kuruşu sayarak iade ederdi. O, aslâ mücerred bir para dilencisi olmamıştır. Keselerden biri günde bir, bazen günde iki kere dolar: diğeri iki veya üç haftada hatta ayda bir dolar; üçüncüsü ise aylar sonra ancak dolmuş olurdu. Aldığı paraları, manevi bir ilhamla, ilgili keselere koymasını gayet iyi bilirdi ki bunun keyfiyeti, verilen paraların helal ve temiz olmaları ve onların temizlik derecelerine uygun keselere konmasıyla daha çok zarurî ve cevaplı işlere sarfedilmeleri bakımından âdeta bir ölçü olurdu.

Okulların açılmasıyla Eşref, şehirdeki vo bazı köylerdeki ilkokullara giderek muhtaç öğrencileri tesbit eder ve kimi okula 50 pabuç, kimi okula 40-50 önlük, kimine defter, kitap ve benzeri zaruri ihtiyaçları götürerek öğrencilere dağıtırdı. Bunları aldığı esnafa peşinen borçlanır, hesaplar açtırır ve topladıklarını kesesi oldukça o dükkânlara götürüp boşaltır, sayılanı hesaptan düşürterek peyderpey borçlarını kapatırdı. Onun bu halini bilen hiç bir esnaf itiraz etmez, hatta bizim de hayrımız dokunsun düşüncesiyle aldıkları mallarda ikrâmda bulunurlardı. Yaptıklarına ilâveten topladığı paralarla sokakta yaşlı, bakımsız bir fakir görse kadın olsun, erkek olsun hemen en yakın bakkaldan yiyecek bir şeyler alır hatta ihtiyaç durumuna göre giyecek malzemesi de alarak kendisine verirdi. Şehrin hangi mahallesinde olursa olsun yaşlılıktan dolayı evinden çıkamayan düşkünleri araştırır, ihtiyaçlarını alarak evlerine kadar götürürdü.

Eşrefin, sahipleri marûf ve güvenilir kimseler olan bazı dükkânlarda emanet para kutuları da vardı Meselâ Halıcı merhum İbrahim Selvi’nin, şehrin diğer güvenilir esnafının; daha sonraki yıllarda Kemal Pattabanoğlu’nun dükkânları böyle yerlerdendi. Oralara zaman zaman kesesini boşaltır, biriktirdiği paraları bütünletir, bir hayır için böylece stokta bulunurdu. Aniden gidip meselâ bana 10 lira ver diyerek para istediği dükkân sahiplerinin, çekmecelerinde bulunan kutusunu açtıklarında tamamı tamamına 10 lira bozuk para bularak şaşkınlığa düştükleri çoktur. Eşref tarafından sayılması, hesabının yapılması mümkün olmayan bu halin izahı gerçekten zordur.

Eşref, küfür bilmediği gibi küfürbazlardan uzak durur, onların verdiklerini almazdı. Çok gezer, gezdikleri yerlerde dâima âlim ve şeyh kişileri ziyaret eder, şayet fotoğraflarını eline geçirirse onları cebinde taşırdı. Şehirlerarası selâm getirenleri, önceden karşılayarak alır; selâmı getiren, unutup söylememişse hemen karşısına çıkarak “Hani benim emâneti niçin vermedin?” der, böylece muhatabını şaşkınlığa uğratırdı Bunun örnekleri oldukça fazladır.

Onun Kerâmet Sayılan Diğer Halleri

  • Yozgat Hakimliği’ne naklen tayin edilen Necip Ruşen Oktay, izinli olarak memleketi olan Kastamonu’ya geleceği günlerde biri, “Hacı Eşrefe selâm götür” der Kıymet vermediği için kendisine söylemeyi düşünmez, fakat şehre iner inmez Eşref yolunu keser ve “Hani, benim emâneti vermedin.” deyince şaşırır. Bu olaydan sonra hâkim, kendisine ayrı bir saygı hissi duymağa başlar. N.R.Oktay bu olayı zamanın müftü yardımcısı Kâmil Anbarcıoğlu’na bizzat anlatmıştır. (Kaynak kişi Kâmil Anbarcıoğlu).
  • Çorum’da askerlik yapan Kastamonu’lu biri, şubede cam kırmış, camcıya gitmiş. Camcı, askerin Kastamonulu olduğunu öğrenince “Orada bir Hacı Eşref var, tanır mısın, o deli değil, velîdir izne giderken bana uğra, sana bir paket vereceğim, selâmımı da götürürsün…” der. Çocuk Kastamonu’ya geldiğinde Eşref, ondan daha evvel davranarak babasını görür ve “Oğlun askerden gelmiş, emânetimi versin.” diyerek karşısındakini şaşkınlığa uğratır. (Kaynak kişi Yavuz Kapıcı)
  • Bediüzzaman Said Nursî Kastamonu’da mecburî ikamettedir. Ziyaretine giden biri, köyden hediye olarak yoğurt götürmüştür. Onun hediye almak âdeti olmadığından yoğurdu getirene, “Ben aldım, kabul ettim. Hediyeyi alın ve giderken Eşrefe verin.” der Evden ayrılıp giderken yoğurt sahibi Eşrefi görür. Eşref kendisine “Benim yoğurdumu veriniz” diyerek kerametinin bir örneğini daha ortaya koyar (Kaynak kişi Enver Eroğlu).
  • Eşrefin tayy-ı mekân ve tayy-ı zamanı da vardır Bunlar tasavvufî tabirlerden olup mekânı ve zamanı âdeta katlayarak aşma manâsına gelir. Bu cümleden olarak Eşref, köylerden veya şehir dışından gelirken oto şoförleri yolda kendisini görüp arabalarına almazlar. Bakarlar ki kendilerinden önce şehre gelmiş ve onlara “Merhaba…” diyor. Bu hali, birçok şoförden duyulduğu gibi şehrin avukatlarından Ali Dikmenli’den de menkuldür. Şöyle ki: İki avukat ile birlikte Daday ilçesi’nde mahkemeden çıkmışlar, içkili bir lokantada demlenmişler ve bir Anadol taksi ile Kastamonu’ya doğru hareket etmişler Eşref de Daday’da imiş ve ilçenin çıkışında arabaya el kaldırmış. Bunlar içkili olduklarından, kendisini arabaya almak istememişler. Yağmurlu bir havada, şehre girinceye kadar yolda kendilerini geçen bir at arabası bile olmadığı halde Eşref şehirde kendilerini karşılayıp selâm vermiş
  • Kastamonu’dan İnebolu’ya yolcu taşıyan arabaların birinin şoförü, Eşrefin parasının olmayacağını veya ücreti alamayacağını düşünerek kendisini arabaya almıyor İnebolu yolculuğu esnasında şoför beyin arabasını hiç bir araba geçmediği halde ilçeye iner inmez Eşrefi görüyor: böylece onun tayyı-mekânla İnebolu’ya ulaştığı anlaşılıyor. (Kaynak kişi Lüttullah Yücel)
  • Eşrefin uğruna inanılırdı Bu konuda söylenecek çok şey bulunmakla birlikte Ankara’dan canlı bir örnek vereceğiz. Amcası oğlu olan Avni Özbenlı naklediyor “Eşrefin gözlerine inme olmuştu. Ankara Numune Hastahanesi’nde katarakt ameliyatı geçirdiğini haber aldım, eşimle ziyaretine gittik Gördüklerimizden şaşkınlığa uğramıştık. Kendisine müstakil, lüks bir oda tahsis edilmiş, kapıda hemşireler nöbet tutuyorlar. Şaşkınlık içinde onlardan sorduğumda ‘Efendim, bize Başhekim Münif Islâmoğlu’nun hususi talimatları var; bu zat hastahaneye uğur getirir, kendisine milletvekili ve bakan protokolü uygulayın, sakın incitip gücendirmeyin dediler’ cevabını aldık. Daha sonra eski yıllardan tanıdığım başhekim beye, ailemiz adına teşekkür etmek için gittiğimde de “Kastamonu’ya doktorluk yaptığım yıllarda (1950 öncesi) muayenehanemi açtığımda bazı günler Eşref gelirdi. Kendisine 25 kuruş verirdim. Onun geldiği günler hastadan başımı kaldıramazdım . Bunu yüzlerce, binlerce defa denemiş biriyim, aynen öyledir.” dedi. (Kaynak kişi Avni Özbenli).
  • İskilipli Osman usta Kastamonu Karayolları’nda operatör olarak çalışmaktadır Sene 1969 Kırkçeşme Caddesi üzerinde yürürken Eşref yolunu keser ve 2,5 lira ver der. Arkasından “Senin işin olacak”, diye ilâve eder. Duyanlar, ne işolduğunusorduklarında Osman Usta “Yarın Ankara’ya ağır vasıflı ehliyeti imtihanına girmek için gideceğim.” der. Gerçekten Osman Usta ilk imtihanda kazanıyor ve ehliyetini alıyor , (Kaynak kişi Osman Usta’nın hemşehrisi olup birinci kaynaktan dinleyen Doç. Dr. Mücteba Uğur).
  • il merkezinde, Karamehmed’in kahvesine Eşref gelir, selâmverir Orada bulunan bir yabancı Eşrefin kim olduğunu sorar “Deli derler ama muhterem biridir.” diye cevaplarlar. konuşmalar çok sessiz bir şekilde cereyan eder İlin en büyük birkaç kahvesinden biri olan ve o anda kahvenin başka bir köşesinde bulunan Eşref “Ben meczûb deliyim ” diye söze karışır (Kaynak kişi Mehmet Tufan Arslan)
  • Merhum Mustafa Değer’den oğlu nakleder: Bir cenazeyi arabaya koymuşlar, köyüne götürüyorlarmış. Eşref “Beni de alın.” der Yer yok diyerek almazlar Arabadakiler köye vardıklarında Eşrefi orada görürler. Eşref köye geleli epey zaman olmuştur ve “Cenaze geliyor, kabri hazırlayın.” sözleriyle köylüyü haberdar edip hazırlıklara başlatmıştır. (Kaynak kişi Burhan Değer).
  • Tarzan lakabıyla meşhur Abdurrahman Temizdal bir kaç devre il merkezinde Belediye Başkanlığı yaptı. Bir defasında aday olunca, seçimlerden önce kesin olarak kazanacağını söylüyor ve neticede dediği gibi oluyor (Kaynak kişi Feyzi Ertem)
  • Eşref, 1970 yılında Enver Karakülâh’a gelir ve “Sizin evde fakirlere yemek vereceğim: bir şartla ki bütün malzeme benden, yapması sizden…”der. İki ay kadar topladığı paralarla eve devamlı malzeme stok eder. Davet günü arka arkaya faytonlar içinde bütün deli ve sakatları eve getirir. Kaynak kişi devamla diyor ki: “Tepsilere konan yemek sahanları ortaya konduğu anda temizleniyordu. Bu bize iyi bir ders oldu. Bakıma muhtaç bu kişilerin sıcak yemek ihtiyacı içinde oldukları sonucunu çıkartarak İlim Yayma Cemiyeti’nin Kastamonu Şubesi’ni açtık ve özellikle ramazanlarda sistemli bir şekilde fakirlere sıcak yemekler verdik, hatta gelemeyenlerin evlerine kadar götürdük ” Eşref, iftarı takip eden günlerde evin hanımlarına entarilik kumaşlar getirir ve hakkınız geçti diyerek helallik ister (Kaynak kişi, Enver Karakülâh). Eşrefin inceliğine bakınız.
  • Eşref, 1950 li yıllarda, şehrin ileri gelenlerinin yardımları ile ve onların refakatinde Hacc’a gider. Kendisinden, orada olsun dilencilik yapmamasını ve memleketin haysiyetini küçük düşürmemesini rica ederek söz alırlar. Mukaddes yerlerde aşkla gezdiği anlatılırdı; ancak alışkanlıklardan kurtulmak kolay olmamalı. Duramayıp para toplar ama topladığı bu paralarla hırsızlara cüzdanını kaptırıp parasız kalanlara, hasta- hanede çaresiz bekleyenlere yardım elini uzatır. Yürütülen bazı hizmetlerin altında bulunan gerçek eli bilmediğimizi itraf etmeliyiz. Bundan sonra Deli Eşref, Hacı Eşref olur
  • Bir gün Hasip Yılanlıoğlu’nun köyüne gelerek iki çuval buğday ister. Aldığı buğdayı, köyün üst kısmındaki bir mahallede oturan ve yiyeceği bulunmayan bir fakire götürüp verir, (Kaynak kişi Hasip Yılanlıoğlu).
  • Eşrefin ara sıra bazı evlere giderek canının çektiği yemekleri yaptırdığı olurdu. Bizim eve de gelirdi Bu evlerden biri de Hasip Yılanlıoğlu’nun evidir. Bir gün ikindi vakti evlerine gelir, fakat evde kimseyi bulamaz. Yolda Hasip Efendi’yi görür ve “Eve uğradım, kimse yoktu Saniye Hanım’a deyiver.” der. “Ne diyeyim?” sorusuna, “Sen deyiver.” cevabında bulunur. Saniye Hanım o gece vefat eder. Anlaşılıyor ki helallaşmak için gelmiş imiş (Kaynak kişi Hasip Yılanlıoğlu)
  • Eşref bir defasında Mehmet Tufan Arslan’ın evine gelir Kendisi evde yoktur. Merhume hanımı ve çocukları karşılarlar. İçeri girer ve “Bana helva yapın.” der. O esnada tüp biter Ocak yaktırıp helvayı tamamlatır. Birazını yedikten sonra artanını paket yaptırıp hasta ve muhtaç birine götürür (Kaynak kişi Mehmet Tufan Arslan).
  • Topçuoğlu’nda Berber merhum Nuri Efendi’nın evine gidiyor ve çok acele kaydıyla çorba pişirtiyor Nuri Efendi ile birlikte evden çıkıyorlar ve çorbayı şehrin kenar bir semtinde yaşayan kimsesiz, hasta birine götürüyorlar Bunun örneklen de pek çoktur (Kaynak kişi Enver Eroglu).
  • Eşref zaman zaman bazı evlere misafir olurdu ama nvln hanımı yüksünürse kararından sür’atle vazgeçerdi. PTT’de koli memurluğu yapan Sarı Mehmet diye meşhur Mehmet Altınöz vardı. Bir gün ona uğrayıp “Bana ekşili bulur pilavı yaptır” der. Eşi Necmiye Hanımın o gün için bir işi varmış. “Keşke yarın gelseydi” diye içinden geçiriyor. Eşref yarım saat içinde tekrar PTT’ye uğrayarak “Bugün kalsın, vazgeçtim.” diyerek iptal eder. Necmiye Hanım bu olaydan sonra pişman olmuş ve bir daha gücendirmemeye gayret göstermiş. Bir başka zaman da aynı istekte bulunmuş.. Necmiye Hanım, ocağa pilavı koymuş ve mahalleye çıkmış. Nasılsa 4-5 saat gibi uzunca bir süre pilav ocakta kalmış. En azından iki defa tencerenin dibini tutup yanması gereken bu zaman süresi içinde pilava hiç bir şey olmaz, eve döndüğünde tam kıvamında pişmiş ve indirilmeye hazır bulur. (Bundan 32 yıl önce bizzat ailenin fertlerinden dinlemiştim.)
  • Eskiden kış aylarında cumartesi günü (pazar) geceleri sıra gezmeleri olurdu. Eşref de onlara iştirak ederdi. Geceler, yeme içmenin yanında manevî bir hava içinde geçerdi. İlâhî ekipleri İlâhiler okurlar, bazen mevlid okunur, hatta hatim de indirilirdi. Eşref zikri çok severdi ve ortaya atılan bir minderin üzerine oturur, yoruluncaya kadar âşikâne zikirler ederdi. Zikirde hep “Allah, Allah…” derdi. (Kaynak kişi Kâmil Anbarcıoğlu). Çocukluk yıllarımda bu manzarayı defalarca ben de seyrettim.
  • Eşref beşerî münasebetlere çok dikkat ederdi. İnce bir hassasiyeti vardı. Türkiye’nin değişik yerlerinde dostları bulunuyordu ve onlara zaman zaman mektuplar yazdırıyordu. Enver Karakülâh onun kâtiplerinden. Diyor ki:”…. Yazdırdığı mektuplarında ‘gelemeyeceğim”, ‘   zaman geleceğim’ gibi ifadeler bulunurdu. Mektup yazdıklarımız hakim, savcı, doktor, öğretmen ve benzeri tahsilli makam sahibi ve bir yerin önde gelen kişileri olur; yazdırdıkları doğrultusunda ve dediği tarihlerde ziyaretlerinde bulunurdu” (Kaynak kişi Enver Kara külâh]
  • Eşrefin ziyaretlerine bir örnek daha vermek istiyoruz. Onun fayton zevki de vardır. Bir gün faytona biner ve Başköy’de İmadi Bey’in mevlidine gider. Kasaba Köyü’ne de uğrar ve “Hilmi Bey’de iftar edeceğim.” diyerek kalır; iftardan sonra Başköy’e gider. Fayton emrindedir. Kasaba’dan ayrılırken “Beyden Beye, beyden beye…” diye memnuniyetini ortaya koyar (Kaynak kişi Merhum Hilmi Bey’in oğlu Yavuz Kapıcı).
  • Zengin bir kadın fakir düşer. Eşref o derece hassas bir yaratılışa sahiptir ki, bir ramazan ayında entarilik, başörtüsü, çorap, ayakkabı gibi kadının şahsî ihtiyaçlarını alarak onu hususi surette ziyaret eder. (Kaynak kişi Enver Eroğlu).
  • Eşrefin fayton zevkinden söz ettik. Zaman zaman fayton kiralar, arkaya kurulur, heybetli bir görünüm içinde gideceği yere giderdi. Şehrin Aycılar Camii’nde (Neden bu camiyi tercih ettiğinin cevabını henüz bulamadım) ara sıra mevlid tertip eder, duasını, zamanın müftü yardımcısı Kâmil Anbarcıoğlu’na yaptırırmış. Bu günlerde, hayli uzak olmasına rağmen adı geçenin evine faytonla bizzat gelerek kendisini alır ve camiye götürürmüş. Burada bir ilim adamına duyulan saygıdan söz etmeliyiz (Kaynak kişi Kâmil Anbarcıoğlu)
  • Enver Eroğlu’nun dedesi Hacı Mustafa’nın, şehrin 35 kilometre uzağındaki Ömersin Köyü’nde mevlidi okunacaktır. Yukarıda da bahsedildiği üzere Eşref kendisinden dersler almış, bir kere de dayağını yemiştir. 1960 lı yıllarda 25 lira ödeyerek fayton kiralar ve bu kadar uzak mesafeye faytonla gider gelir Hocalık hakkına saygının güzel bir örneği değil mi? (Kaynak kişi Enver Eroğlu)
  • Eşref, Taşköprü İlçesinde bir eve misafir oluyor. Ev sahibi, Eşrefi sevmekle birlikte, üzerinin kirli ve bitli olabileceği i düşünüyor; ancak içinden geçirdiği bu hususu kendisine söylemiyor. Tam yatılacağı zaman Eşref, ev sahibine hitaben “Hiç merak etmeyin, daha sabahleyin üstümü değiştirdim, tertemizim.” diyor. (Kaynak kişi İrfan Yücel)
  • Saime Karayel Öğretmen, naklen gittiği İstanbul’dan, memleketindeki geçmişleri için mevlid okutulmasını sipariş eder. Gönderilen meblağdan, bütün masraflar çıkınca, artan yüz kuruşun (1965 yılının bir lirası) Eşrefe verilmesi kararlaştırılır. Eşref ile karşılaşıldığında “Hacı, size verilecek bir emânet var, ancak bilirsen vereceğiz” denmesine karşılık “Ver yüz kuruşu, ver yüz kuruşu” cevabında bulunur ve para kendisine verilir. (Kaynak kişi Abdurrahim Abdulkadiroğlu)
  • İstanbul Barosu avukatlarından M.Emin Paskaloğlu şahidi olduğu bir olayı naklediyor. 1968’lerde esnaftan Hüseyin Eroğlu’nun dükkânında oturuyorduk. Uzaklan Eşrefin geldiğini gördüm. Birikmiş sadakalarımın da yerine geçmek üzere kendisine bir lira (yüz kuruş) vermeye karar verdim. Hüseyin Eroğlu “O, yirmi beş kuruştan fazlasını almaz.” dedi. Ben ona bir lira verdim. Gönlümden geçeni bilmiş olmalıkı itirazsız kabul etti.
  • Eşref hakkında Kemal Pattabanoğlu’nun bizzat şahidi olduğu olaylar da enteresandır. Özetle der ki: “Onu Devrekâni’de esnaf iken tanıdım. İlçeye geldiği günlerde bana uğrar, para ister, aldığı parayı bir keseye biriktirir, fakirlere dağıtırdı. 1974’de ticaretimi Kastamonu’ya naklettim. Hayırlı olsun demeye geldi. Kahve içti. Cebinden bir karton kutu çıkartarak “Şunun içine sen de para at’ dedi. Attım. Kutuyu bana vererek “Bu sende kalsın.” dedi. Parayı saymak için kutuyu masaya boşalttımsa da hemen müdahele edip “Sayma, bereketi kaçar.” sözleriyle önledi. “Bunu kasaya koy, tekrar getireceğim, fakirlere dağıtacağım..” diye tembihledi. Zaman zaman fakirler için giyecek şeyler alır, aldığı eşyaya karşılık kutudaki miktar kâfi gelirdi. Bir ramazan günü iftara 20-25 dakika kala, mağazayı kapatacağımız bir anda faytona binmiş olarak geldi. Çabuk 2 erkek gömleği, 2 bayan elbiseliği verin dedi. Verdik. Evvelce hiç fiat sormadığı halde bu defa “Borcum ne kadar?” diye sordu. Ben de aniden 89 lira dedim. Gece saat 24.00 sularında ev kapısının zili çaldı. Aşağıya indim. Kapıda tanımadığım biri “Seni Hacı Eşref çağırıyor.” dedi. Evden 100-150 metre ileride fayton içinde oturuyordu. Selamlaştık. “Şunu al” dedi. Bir beze sarılı olan parayı aldım, eve döndüğümde saydım, tam 89 lira idi. Halbuki akşam aldıkları 30 lira civarında tutuyordu. Ertesi sabah mağazayı açtım. 59 liralık kısmını verdiği beze sarıp çekmeceye koydum. Bir saat sonra geldi; sohbet ettik, artan parayı verdim, aldı ve cebine koydu.”
  • K. Pattabanoğlu’nun enteresan bir hatırası daha vardır. Der ki: “Bir gün bir paketle geldi. Aç dedi, açtım. İçinden sarık ve cübbe ile çekilmiş ve çerçevelenmiş fotoğrafı çıktı. ‘Bunu şuraya as.’ dedi. Masamın arkasına, gösterdiği yere astım. Geldiğinde fotoğrafa bakar, bana imamlık yakışıyormuş.’ der, kahve içer giderdi. Epey zaman geçti. Bir arkadaşım ‘Yahu bu fotoğraf buraya olmamış, bunu kaldır.’ dedi. Ben de kasanın altındaki çekmeceye koyuverdim. Hacı Eşref geldiğinde baktı ki fotoğraf yok, sordu. Ben de “Bir arkadaşa verdim, bana bir tane daha getirirsin.’ dedim. Kahve içip gitti. Fotoğrafı koyduğum çekmeceyi, öteden beri olduğu üzere her akşam kasa ile beraber kilitliyorduk ama sabahleyin kasayı kilitli, çekmeceyi açık ve yarısına kadar çekilmiş buluyorduk. Bu hâl bir süre devam etti. Fotoğrafı çekmeceden çıkartıp eski yerine astığımızda çekmece de kilitli kalmağa başladı. Fotoğrafı gördüğü ilk gün ‘Hapsettiğin yerden çıkarttın mı?’ dedi ve kahvesini içip gitti. Vefatında kasamda 55 lirası kalmştı. Sevabına fakir öğrencilere dağıttık. (Kaynak kişi Kemal Pattabanoğlu)
  • Enver Karakülâh der ki: “Bir gün beni Aşağıimaret civarında yakaladı. Elinde torbası ile kahveye girdik. Bana ‘Ben Hacıyı görün diyeceğim, sen torbayı masaların arasında gezdirip toplayacaksın.’ dedi. Elime torbayı verdi. Öyle sıkıntılı bir an yaşadım ki âdeta ter döktüm. Öte yandan nefsi öldürmenin kolay olmadığını bizzat anlamış oldum. Hacı Eşref ‘İki gayem vardı, biri hacc’a gitmek, İkincisi cami yaptırmak. Hacc’a gittim ama henüz camiyi yaptıramadım.’ derdi” (Kaynak kişi Enver Karakülâh).
  • Hacı Eşref çok temiz bir hayat sürmüş, yaratılışında Allah’ın takdiri doğrultusundaki görevlerini yerine getirmiş, tatlı hatıralar bırakarak bu dünyadan ayrılmıştır. O, âdeta halkın sevgilisi idi. Namazlarını hiç terketmez, kışın en soğuk günlerinde bile soğuk su ile abdest alırdı. Son yıllarda gözlerini kaybetmesine rağmen Nasrullah Camii önündeki şadırvanlarda abdestini alır, bu camide namazlarını cemaatle kılardı. Onu görenler abdest alırken yardımcı olurlardı. O, o derece temiz bir hayat sürmüştür ki buluntu ve kazancında şüphe gördüğü paraları almaz, kendisine para veren biri sonradan kötü yollara düşerse aldıklarını da iade ederdi. Ceplerinde ta- vidığı defterleri birbirine karıştırmadan hitap ettiği kişiye ait defteri anında bulur ve ‘Şuraya yaz’ diye talimat verirdi.
  • Hacı Eşref 11 Şubat 1976 günü Hakk’a yürümüş, eski İnebolu yolu üzerinde Hacortu (Hoca-orta veya Hacı-orta) Köyünde bulunan Meşeli Türbe’de sırlanmıştır. Vefatı tipili bir Şubat ayına rastlamasına rağmen, toprağa verilmesi esnasında, çevre vilâyetlerden otobüslerle çok sayıda gelenler olmuş ve bunlar cenazesinde hazır bulunmuşlardır.
  • TRT Halk Musikîsi arşivlerinde Eşreften derlenmiş türkülerin bulunduğunu söyleyenler olmuşsa da amcası oğlu ve konunun uzmanı Avni Özbenli bu konudaki söylentilerin yakıştırma olduğunu ifade etmiştir.

SONUÇ

Her toplum için değer mefhumları vardır. Türklerin de kendi öz malları olan değer mefhumları, kültürlerinin kaynağını teşkil etmiştir. Anlatılmakla değişmelere uğramağa ve kaybolmağa mahkûm olan bu değer mefhumlarımın sür’atle kayda geçirilmesi lâzımdır. Bu değerlerin bir bölümünü şahıslar meydana getirmektedir. Bu kabil çalışmaların folklorik değerleri de göz ardı edilmemelidir. Okuduğunuz kitapçıkta deli denmekle birlikte velî olduğunda herkesin birleştiği Hacı Eşref üzerinde duruldu ve umarım hakkında unutulmağa mahkûm bir çok husus böylece kayda geçirilmiş oldu. Bu gibi zâtların hayatları etrafında senaryolar yazılarak bir başka açıdan da değerlendirilmelidir. Çünkü Hacı Eşrefte ve benzerlerinde örnek alacağımız birçok güzel husus vardır.

Yazımızda adları geçen delilerin hepsi de bugün dünyalarını değiştirmiş bulunmaktadırlar. Cümlesini rahmetle anarken mahalli bir faaliyet olmak üzere Eşref Özbenli adının Kastamonu’nun bir sokağına verilmesini:; bir de merhumun içinde yarım kalmış bir arzusu olan cami yaptırma niyetini dikkate alarak, Kastamonu’nun yeni yapılan camilerinden birinin de Eşref Özbenli Camii olarak adlandırılmasını teklif ediyorum.

Dipnotlar

1 ve 2 Söz konusu yemekler hakkında bir çalışmamız için bkz. “Kastamonu Mutfağı (Dünü-Bugünü)” IV. Milletlerarası Türk Halk Kültürü Kongresi Bildirileri, Ankara 1992, c.5, s. 1-21.

3. Konu etrafında bir yazımız için bkz. “Sıranâm e” Halk Kültürü/Derleme-Araştırma 1984-4, s.5-12

NOT: Bu yazıda adları geçen ve geçmeyen kaynak kişiler olarak Kâmil Anbarcıoğlu, İrfan Yücel, Lütfullah Yücel Abdurrahim Abdulkadiroğlu, Kemal Pattabanoğlu, Ahmet Pattabanoğlu, Mücteba Uğur, Yavuz Kapıcı, Hasip Yılanlıoğlu, Enver Eroğlu, Mehmet Tufan Arslan, Enver Karakülâh, Avni Özbenli, Feyzi Ertem, Burhan Değer, Abidin Demirkaya ve Mustafa Eski Beyler ile Sevgi, (Selvi) Ersoy Hanım’a yardımları için teşekkür ederim.

Kaynak: BİR DELİ VELİ “EŞREF” Abdülkerim ABDULKADİROĞLU Ankara – 1994

 

AKLIN YAKLAŞIMI NASIL OLMALI?


“Herhangi bir olaya aklın yaklaşımı hakkında, ne olabileceği değil, ne olduğu doğrultusunda olmalıdır, yoksa hayatın akışını olduğu gibi ve serinkanlılıkla kabullenmek yerine, kendimizi yersiz korkulara, boş umutlara kaptırmış oluruz.”

İnsan bir olay karşısında her zaman dar bir ikileme düşebilir: Varlık ve yokluk. Tercihini yaparken “yokluk dolu, zorlu hayata devam etmek mi, yoksa karşısına gelen fırsatı kullanıp özlemini duyduğu yeni bir hayata başlamak mı?

Bu tercihin üzerindeki doğruluk ve eğrilik daha sonra gelir. Birini gözetirseniz, onun da sizi gözeteceğini bilin.

Hayatta tesadüf diye bir şey yoktur.

Kaynak: Elleston   TREVOR, KOMPLO (The Paragon) Türkçesi: Serdar TUĞCU :  Altın Kitaplar Mart – 1983, İstanbul

SAMSON VE DALİLÂ (1949) Samson and Delilah


Yönetmen:Cecil B. DeMille      

Senaryo: Jesse Lasky Jr., Fredric M. Frank, Harold Lamb             

Ülke: ABD

Tür: Macera, Dram, Tarihi, Romantik

Vizyon Tarihi: 21 Aralık 1949 (ABD)

Süre: 131 dakika

Dil: İngilizce

Müzik: Victor Young     

Nam-ı Diğer: Cecil B. DeMille’s S

amson and Delilah

Oyuncular Hedy Lamarr,    Victor Mature, George Sanders ,   Angela Lansbury,    Henry Wilcoxon

Özet

Samson gücünün kaynağını kimsenin bilmediği efsanevi bir kahraman. Gönlünü Semadar’ın kardeşi Delilaha kaptırır .Semadar öldürülünce Samson intikam peşine düşer ama Delilah onun gücünün sırrını keşfedip, Samson’u düşmanlarına teslim eder..

Hakkında

Samson (İbranice: שמשון , Şimşon, İÖ XII. yy’ın sonu), Antik İsrail’in son hâkimlerinden biri. Serüvenleri Eski Ahit’in Hakimler Kitabı’nda (13-16) anlatılır. İsrailoğullarının Kenan ülkesinde Filistilerin boyunduruğu altında bulunduğu dönemde (İÖ 1200-1000) yaşayan Samson, Hâkimler Kitabı’nda sözü edilen öteki kutsal savaşçılar gibi İsrailoğullarını yabancı egemenliğinden kurtarmaya çalışan bir önderdir.

Hakimler Kitabı’na göre Samson’un anne babası Danoğulları kabilesindendir. Tanrı, Kudüs yakınlarındaki Tsora’da çiftçilik yapan Manoah adindaki bir adamin kisir olan karisina meleklerinden birini gönderir. Melek kadina: “İşte şimdi, sen kısırsın ve doğurmuyorsun, fakat gebe kalacaksın ve bir oğul doğuracaksın” (Hakimler Bap. 13: 3) der. Kadin olan bitenleri kocasina anlatır, fakat kocasi pek inanmaz ve Tanrı’ya yalvararak meleğini tekrar göndermesini ister. Dilek geregince Tanri meleğini gönderir ve melek, daha önce karisina söylemis olduklarini ona tekrarlar. Manoah Tanrı’ya ekmek ve oglak takdimesinde bulunur. Az zaman sonra bir oğlu olur ve adini Simson koyar.

Çocuk büyür ve bir nezir (Tanrı’ya adanmış kutlu kişi) olur; saçını kesmemek, şarap içmemek ve ölüye el sürmemek üzere ant içerek kendini Tanrı’ya adar. Samson olağanüstü güçlüdür; bir aslanı elleriyle parçalar, bir eşek çenekemeğiyle binden fazla Filisti’yi öldürdü ve tutuklu bulunduğu Gazze kentinin kapılarını sökerek kaçar. Nezirlik andını bozmasıyla gücünü yitirmesi, efsanenin ahlaki içeriğini oluşturur.

Ne var ki, Filisti kadınlarına olan düşkünlüğü, onun mahvına yol açtı; Samson andını ilk kez, Timna kentinde gördüğü bir kızla ziyafet düzenleyip eğlenerek bozar. Sonra, İsrailoğullarının can düşmanı sayılan Filisti halkından olmasına karşın bu kızla evlenir. Düğünde sorduğu bir bilmece yüzünden kız tarafıyla kavgaya tutuşur ve karısının geri götürülmesi üzerine Timna’ya inip çok sayıda Filisti’yi öldürür. Gazze’de bir fahişeyle beraberken de gene Filistilerle dövüşür ve onları uzaklaştırır. Sonra Sorek Vadisinden Delila adlı bir başka Filistiye aşık olur ve onun oyununa gelip düşmanlarının eline düşer. Delila, Samson’un ağzından laf alarak gücünün uzun saçlarından kaynaklandığını öğrenir. Uykudayken saçlarını kesip Samson’u Filistilere teslim eder. Samson, gözleri oyulduktan sonra bir değirmende köle olarak çalıştırılır. Ama saçları yeniden uzayınca eski gücüne kavuşur ve Tanrı Dagan’a (Tevrat’ta “Dagon” diye geçer) adanan büyük Filisti toprağını yerle bir eder; kendisi de tapınakta bulunan Filistilerle birlikte ölür (Hakimler 16:4-30)

Hakimler Kitabı’nın bu konuyla ilgili bölümleri, hikaye ve efsane türünden söylentilerle karışık basmakalıp anlatılardan oluşan bir popüler tarih niteliğindedir. Bu anlatılar, Yahudi toplumunun o dönemdeki durumunu ve uygarlığını yansıtır. Hakimler Kitabı’nın, Samson’un bir eşek çenekemiğiyle 1000 Filisti’yi öldürdüğünü anlatan bölümü (15:15-17) üzerinde çok inceleme yapıldı. Mezopotamya’da, sapı bitümden ya da bir hayvan çenekemiğinden yapılmış çakmaktaşından oraklar bulundu.

Kutsal Kitap kahramanı, roman döneme ait birçok sütun başlığı üzerinde ve Gil de Siloé (Miraflores Manastırı’nda II. Jean’ın mezarı) ve Claude Lestocard (Paris’te, St-Etienne-du-Mont vaaz kürsüsü) gibi heykelciler tarafından betimlendi. Delila ile olan şansız serüveni, Andrea Mantegna, Lucas Cranach, Guido Reni, Domenico Fiasella, Peter Paul Rubens, Anthony van Dyck, Rembrandt, Jan Steen, Gustave Moreau tarafından işlendi. Georges Rouault, Samson değirmentaşını çevirirken (Los Angeles) adlı bir tablo gerçekleştirdi.

Filmden

Tarihin şafağından önce, insan ruhunu keşfettiğinden beri kendisini esir almaya çalışan güçlerle mücadele etmiştir. Doğanın korkunç gücünün kendisine karşı geldiğini görmüştür. Şimşeğin nazarı,  Yıldırımın dehşet veren sesi,  Rüzgârın çığlıklarıyla dolu karanlık, korkunun prangalarıyla zihnini köle etmiştir. Korku, insanın aklını kör ederek batıl inançları da doğurmuştur. Şeytani tanrılar insanı ele geçirmiştir. Putperestliğin sunağında insanlık onuru kaybolmuştur. Ve insanın ruhunu, fatihin ayakları altında ezen bir zorbalık doğmuştur. Fakat insanın yüreğinin derinliklerinde o dinmek bilmez özgürlük arzusu hiç sönmemiştir. Bu kutsal kıvılcım ister rahip olsun, ister asker, isterse sanatçı, vatansever, aşık veya devlet adamı bir ölümlünün kalbinde alev alev tutuştu mu o kişinin yaptığı işler insanlığın gidişatını değiştirir ve onun adı çağları aşar. İsa’nın doğumundan bin yıl önce Dan diyarında, Zorah köyünde  böyle bir adam yaşamış. Bu kişide büyüklük ve zayıflık, güç ve akılsızlık bir aradaymış. Fakat bunların yanında bir de cesur hayali varmış: Ulusuna özgürlük getirmek. Bu adamın adı Samson’mış. Filistinliler kırk yıldır halkını esir tutuyormuş.

**

Bazen bir arı, bir öküzü harekete geçirebilir.

**

Hangi bilmeceymiş o?

 Sor bakalım. Yiyenden et geldi. Güçlüden tatlılık geldi.

Yiyenden et,  Aptalca bir bilmece bu!

 – Cevap ver o zaman!

 – Bir anlamı yok.

 – Güçlüden tatlılık mı geldi?

 – Kelimelerle oynuyor!

 – Bilmeceymiş!

**

Bilmecenin cevabını söyle. Beni öyle mutlu eder ki! Bir bal kovanıyla mutlu olacaksan bir aslan bile ayıramaz bizi. Bal kovanı!Cevap bu mu?

 Öldürdüğüm aslanı hatırlıyor musun?

 Güneşten kemikleri kurumuştu ve yabani arılar oraya üşüşmüştü. Bana getirdiğin bal kovanı oydu demek Samson!

 – Baldan tatlı ne vardır?

 – Bir aslandan daha güçlü olan nedir?

**

. Dünyada külden ve ölümden başka bir şeyiniz kalmadı.

**

. İnsanlar neden hep en güçlülere ihanet eder?

**

Burası Lehi’ın yeri.

Yüce Tanrım, duy beni. Düşmanlarımın kılıçlarına karşı savaşa hazırla beni. Beni kurban etme ey Tanrım, kollarımı güçlendir ki senin sürülerini dağıtan aslanları yok edeyim.

**

Şimdi benimle evlenir misin?

 Aramıza çok fazla yalan girdi. Beni sevmekten çok benden korkuyorsun hâlâ. Senden yeterince korkmuyorum.

 – Bana yeterince güvenin yok.

 – Seni yeterince seviyorum. Öyleyse,  Öyleyse gücünün sırrını ver bana.

 – Gücümün mü?

 Benim gücüm,  Hayır Samson. Hayır! Seni yok edebileceğim bir silah istemiyorum. Silah mı?

 Beni gerçekten sevsen silah olmaz. Samson, Samson, nasıl hâlâ içinde şüphe olabilir?

 Varsa da buna şimdi son vereceğim. Etrafına bir bak. Gece vahayı aydınlatan ay,  Gündüz ışığını veren güneş. Bunların varlığı tesadüf değil. Başlangıçta, o Tek Güç ışığı yaratıp dünyayı ve üzerinde yaşayan canlıları yaratana dek sadece karanlık vardı.

 – Senin görünmeyen Tanrın,

 – Benim gücümün kaynağı odur. Peki onun gücü sana nasıl ulaşıyor?

 Şimdi burada bizimle mi o?

 O her yerdedir. Rüzgarda, denizde, ateşte,  Ona inanıyorsan kalbinde. Dünyada bir tohumu kırıp koca bir ağaç olmasını sağlayacak tek güç onunkidir. Ve ben bu gücü seninle paylaşabilir miyim?

 Herkes paylaşabilir. İnsanları olduklarından üstün kılan bir güçtür bu. Onun sayesinde bazıları müzikle ruhu harekete geçirir. Bazıları insanların kalplerindeki hakikati okuyup onları affedebilir. Bende, beni tutmaya çalışan her şeyi yok etme gücüdür bu.

 – Bu güç daima sende mi olacak?

 Kadri mutlak olana inancım sürdükçe! Ben ona bağlanalı çok oldu. Çok yemin bozdum. Ama bunu tuttum.

 – Bu yemin seni güçlü mü kıldı?

 – Çok daha fazlası. Öldürdüğüm aslanı hatırlıyor musun?

 – Asla unutamam. O aslanın gücü onu hayvanlar kralı yapar. Görkemli yelesi de gücünün işaretidir.

 – Devam et Samson.

Çöl insanları bilir ki aygırların da uzun yelesi güçlerinin işaretidir. Benim halkım, en güçlü koçun yünü en bol olan olduğunu söyler. Fakat gücünün işaretini alır, onu kırkarsan gülünç bir şey olur. Kartalın göğe yükselişini görmüşsündür. Ama bir kanadının ucundan iki büyük tüy kopartırsan o güçlü kartal bir daha uçamaz. Gücünün işareti gitmiştir. Gücünün işareti.

Samson, bu da senin gücünün işareti. Saçların. Bunlar kesilirse,

 – Her insan kadar zayıf düşerim.

Yüce Tanrın sana gücünü saçınla mı verdi sence?

 Buna inanıyorsun, değil mi?

 Annem bana en başından beri öyle öğretti.

Gücün saçında demek.

Samson’un saçları hep yandan kesilirken resmedilmiş. bu tablo bu yüzden ilginç. olayı önden göstermiş. assereto gioacchino imzalı.

Ne güzel bir güç bu. Bak, parmağımın ucunda nasıl kıvrılıyor. Kuzgun kanadı gibi simsiyah ve fırtına gibi vahşi. Koparıp gücünü çalabilir miyim?

 – Zaten senin olanı çalamazsın. Benimle Mısır’a gel. Orada ne Danlı ne Filistinli, sadece Samson ve Delilah oluruz. Nil Vadisi’nde havaya reçinenin tatlı kokusu yayılır, göklerdeki tek karanlık da ibis kuşlarının gölgesi olur. Gelir misin benimle?

 Gözlerim asla sende gördüğümden üstün bir güzellik bulamaz. Ebediyete dek hiçbir şey seni benim kollarımdan alamaz.

**

Her şey yolunda Beni daha ne kadar unutacaksın ey Tanrım?
 Daha ne kadar bana karşı duracaksın?
 Uzun geceler boyu sana yakarıyorum ama duymuyorsun beni. Ey efendim, ey atalarımın Tanrısı; onlar sana yakardı mı yetiştin. Beni kurban etme ey Tanrım. Hisham, nöbetçiyle beraber dışarıda bekle. Kimse içeri girmesin. Yaklaşmayın ona hanımefendi! Parçalar sizi. Ey efendim, ey atalarımın Tanrısı,  Ey Tanrım, bütün insanlar küçümsüyor beni. “Tanrısı yardımına yetişecekmiş.” diye alay ediyorlar benimle. Sen benim Tanrımsın, benden yüz çevirme. Çünkü sığınacağım başka kimsem yok. Gücüm mum gibi eridi, kalbimde umutlar tükendi. Kör kaldım ve düşmanlar arasındayım. Ey Tanrım,  Ey benim kuvvetim,  Bir işaret gönder bana!

**

O çok güçlüydü,

 Neden öldü ki?

 Onun gücü asla ölmeyecek Saul.

.

Samson’un saçının kesildikten sonraki çıldırma anı. anthonis van dyck imzalı

GELİBOLU’YA YENİ KORUMA KALKANI KOMİSYONDA


 29 Mayıs 2014 Perşembe

Haber

TBMM (AA) – TBMM Milli Eğitim, Kültür, Gençlik ve Spor Komisyonu’nda Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı Kurulması Hakkındaki Kanun Tasarısı’nın görüşmelerine başlandı.

Tasarı hakkında bilgi veren Kültür ve Turizm Bakanı Ömer Çelik, 2015 yılının Çanakkale Deniz Savaşları Zaferi’nin 100. yıl dönümü olduğunu hatırlattı. Bu nedenle daha kapsamlı anma törenleri ve etkinlikler gerçekleştirileceğini ifade eden Çelik, şunları kaydetti:

“Anma törenlerine geçen yıl 29, bu yıl ise 34 ülke temsilcisinin katıldığını belirtmek isterim. Dost düşman herkese çok şey anlatan ve halen de anlatmaya devam eden Çanakkale Savaşlarının yılda bir kez yapılan tören ve etkinliklerle hatırlanmasını yeterli bulmuyoruz. Anma törenleri gibi dönemsel etkinliklerin kalıcı bir etki bıraktığını söylemek zordur. Bu amaçla Çanakkale Savaşlarının geçtiği Gelibolu yarımadasında sadece 100. yıl anma törenleriyle sınırlı kalmadan sürekli görev yapacak, hizmet verecek bir yapılanmaya gitmek ve bu doğrultuda yeni bir yapı kurmak ertelenemez hale gelmiştir. Bu çerçevede Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı Kurulması Hakkındaki Kanun Tasarısı’nı hazırladık.”

Çanakkale Savaşları’nın insanlık tarihinde bir dönüm noktası, kahramanlık ve fedakarlığın doruk noktaya ulaştığı bir mücadele olduğunu vurgulayan Çelik, bu savaşın verilen büyük kayıplara rağmen bugün bile tüm dünyada barışçıl bir anlayış ve saygı uyandırdığına dikkati çekti.

AK Parti hükümetlerinin Gelibolu Yarımadası’nda çok önemli ve kapsamlı çalışmalar yaptığını ifade eden Çelik, bundan sonrası içinde yeni ve önemli çalışmaların planlaması içinde olduklarını söyledi.

Çelik, şöyle devam etti:

“Bundan sonra Çanakkale’deki çalışmalarımıza yeni bir yaklaşım tarzıyla hazırladığımız bu kanun tasarısıyla kurulması öngörülen Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı ile yön ve şekil vereceğiz. Yeni yaklaşım ve bakış açısı ile kastımız bütünsel bir bakışla tarihi alanda yapılacakları planlamak, projelendirmek ve uygulamaktır. Bu kapsamda öncelikle tarihi alanın savaş dönemindeki aslına uygun şekilde planlaması yapılacaktır. Siper, mevzi, cephe, şehitlik, sahra hastanesi gibi tüm savaş alanları gün yüzüne çıkarılacak, restore edilecek ve yaşanan olayları da yansıtacak şekilde yapılandırılacak bir anlamda her alan ve her mekan kendi hikayesini kendisi anlatacaktır. Bu yıl çalışmaları tamamlayacak nitelikte müze, sergi alanı gibi kültürel mekanlar yapılacak. Çanakkale Savaşları’nın ruhunu yansıtacak, gezdiğimiz şehitliklerdeki şehitlerin hangi amaçlar doğrultusunda can verdiğini anlatacak sinema, animasyon, belgesel, CD, müzik, drama, kitap ve benzeri görsel ve işitsel eser ve canlandırmalar üretilecektir. Sonuçta tarihi alan bir açık hava müzesi olarak düzenlenecek ve ziyaretçilerin hizmetine sunulacaktır. Örneğin bu çalışma tamamlandığında siper ve mevzilerin içinde gezebilecek, gezerken bulgur çorbası için askerlerle oturacak ve hikayelerini onlardan dinleyebilecek, en son teknolojiyle hazırlanmış çok boyutlu animasyonlarla çıkarma ve çarpışmaları bizzat içindeymiş gibi izleyebileceğiz.”

Kurulması öngörülen Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı’nın başta 18 Mart Şehitler Günü ve Çanakkale Zaferi olmak üzere Çanakkale Savaşları ile ilgili tarihi alanda yapılacak anma etkinliklerini de yürüteceğini anlatan Çelik, bu konuda da bir uyum, eşgüdüm ve birliktelik sağlanacağını bildirdi. Çelik, bakanlığın teşkilat yapısı ve yetkileri ile idari ve mali yapısının da bu hizmetleri verebilecek şekilde düzenlendiğini aktardı. Tarihi alan kapsamındaki orman alanlarının bu vasfının korunacağının da altını çizen Çelik, şunları söyledi:

“Özünde Çanakkale Zaferi’ni kazandıran yüksek ruhun, Mehmetçiğin hatırasının ve manevi mirasının yaşatılması, nesilden nesile aktarılması, çocuklarımızın mazimizden beslenerek büyümesini sağlama gayreti yatan bu tasarı ile bugüne kadar tarihi alanın önem ve değerine uygun olarak korunması ve Çanakkale Savaşları’nın günümüzde dahi devam etmekte olan etkilerinin hem milletimizin hem de ilgili diğer milletlerin yeni nesillerine aktarılabilmesi için çalışmaların daha verimli ve koordineli yürütülmesini, alınan neticelerle hedefler arasında arzu edilen uyumun daha çabuk ve üst seviyede teminini amaçlamaktadır.”

-“Kurulda devlet var, millet yok”

CHP İstanbul Milletvekili Nur Serter, söz alarak tasarının kapsamlı ve çok bileşenli bir konu olduğunu, bu nedenle CHP milletvekilleri olarak alt komisyona sevkini talep ettiklerini söyledi. Serter, Gelibolu’nun yeniden düzenlenmesine, eksikliklerinin giderilmesine ve  bölgenin koruma altına alınmasına itirazlarının olmadığını, ancak tasarıda tarihi alan kavramının geçtiğini, bu kavramın kapsamının ise açıklanmadığını savundu. Serter, tasarı incelendiğinde bölgenin Milli Park vasfının kaldırılacağının görüldüğünü ileri sürerek, buna neden ihtiyaç duyulduğunun açıklanmasını istedi. 

CHP Çanakkale Milletvekili Mustafa Serdar Soydan da tasarının yerel yöneticiler ve sivil tolum örgütleriyle işbirliği içinde hazırlanmadığının görüldüğünü ifade ederek, bu durumu eleştirdi. 

CHP İstanbul Milletvekili Haluk Eyidoğan ise bu tasarıların önemli bir konuyu içerdiğini ve pek çok bileşeni bulunduğunu, bu nedenle kapsamlı olarak ele alınması gerektiğini savundu. Eyidoğan, bu tür düzenlemelerin koruma merkezli yapılmasının gerektiğini de söyledi.

CHP Trabzon Milletvekili Volkan Canalioğlu tasarının geneli üzerine yapıtığı konuşmasında düzenlemede yerel yönetimin gözardı edildiğini savundu. Canalioğlu, “Çanakkale Belediyesi neden burada yok?” diye sordu.   

MHP Ankara Milletvekili Özcan Yeniçeri ise Gelibolu Yarımadası’nda tarihin canlandırılmasına ve koruma altına alınmasını olumlu bulduklarını, ancak tasarının dayandığı arkeolojik, kültürel ve sanatsal altyapının açıklıkla ortaya konmadığını söyledi.  Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı bünyesinde oluşturulacak koordinasyon kurulunun yapısını da eleştiren Yeniçeri, “Bu kurulda devlet var, millet yok. Yerel yöneticiler niye yok? Tarih diyoruz tarih kurumu başkanı da yok” ifadelerini kullandı.

CHP Sakarya Milletvekili Engin Özkoç, muhalefet partisi olarak önlerine gelen tasarılara şüphe ile baktıklarını belirterek, bunun sebebinin tasarıların tek elden yönlendirmeyle hazırlanması olduğunu savundu. Özkoç, “Bütün yetkilerin Başbakan’da toplanması bizi rahatsız ediyor. Size ve kurumlarınıza olan güvenlerimizin sarsılmamasından yanayız, her kararın tek iradede toplanmamasını istiyoruz” dedi.

Tasarıya ilişkin kaygılarının da giderilmesini isteyen Özkoç, bölgedeki mevcut personelin durumu, başkanlığın kurulmasının ardından yaratılacak 300 yeni kadro ve devam eden kira sözleşmelerinin akıbeti konusunun aydınlatılması gerektiğini vurguladı.

AK Parti Çanakkale Milletvekili Mehmet Daniş ise son dönemde tarihi bölgede önemli çalışmalar yapıldığını ve tarihi dokunun yaşatılmasına katkı sunulduğunu söyledi. Çanakkale’nin tarihi dokusu dolayısıyla yoğun ilgi gördüğünü, Çanakkale Deniz Zaferinin 100. yılı olan 2015 yılında ise çok daha yoğun bir ilgi beklediklerini, bu nedenle gerekli düzenlemelerin hızla hayata geçirilmesi gerektiğini kaydetti.

Tasarının tümü üzerindeki görüşmeler devam ediyor.

Kanun Teklifi:309350.pdf

web.tbmm.gov.tr/gelenkagitlar/metinler/309350.pdf

*******************************

NOT: Din ve vatan yolunda şehit olan Türk Milletinin aziz hatırasına sahip çıkalım diyerek şahsî veya gayri millî menfaat gözetenlerden Allah Teâlâ’ya sığındığımız gibi, sayısını bilmediğimiz şehitlerimiz konusunda hassasiyet gösterilmesi hususunu açıkça beyan ederiz.

***

“Allah yolunda öldürülenler için ‘ölü’ demeyin. Onlar diridirler; lâkin siz farkında değilsiniz.”

Bakara, 154

***

5. Ey insanlar! Allah’ın vâdi gerçektir, sakın dünya hayatı sizi aldatmasın ve o aldatıcı (şeytan) da Allah hakkında sizi kandırmasın!

6. Çünkü şeytan, sizin düşmanınızdır, siz de onu düşman sayın. O, kendi taraftarlarını ancak ateş ehlinden olmaya çağırır.

7. İnkâr edenler için şüphesiz çetin bir azap var, iman edip iyi işler yapanlara da mağfiret ve büyük bir mükâfat vardır.

8. Kötü işi kendisine güzel gösterilip de onu güzel gören kimse (kötülüğü hiç istemeyen kimseye benzer) mi? Allah dilediğini sapıklığa yöneltir, dilediğini doğru yola iletir. O halde onlar için üzülerek kendini helak etme. Allah onların ne yaptıklarını biliyor.

(Fâtır Suresi)

 

**********************************************

 

NOT: Çanakkale Savaşı hakkında
Yetkin İŞCEN’in sitesini zayaret edebilirsiniz.

http://www.gallipoli-1915.org/

ZİON KATIR BÖLÜĞÜ (ZİON MULE CORPS)


Yahudi  Katır (Ester) Bölüğü, 1. Dünya Savaşı’ndaki “Yahudi Lejyonu”, İspanyol İç Savaşı’ndaki “Botwin Bölüğü” ve 2. Dünya Savaşı’ndaki “Yahudi Alayı”ndan önce kurulmuş ilk “diaspora” birliğiydi… Bu birlik, 2000 yıldan bu yana, Yahudi tarihinin “bir savaşa katılan ilk askeri birliği” olma şöhretini kazanacaktı.

Ancak, onların öyküsünü anlatmadan önce, Yahudiler’in I. Dünya Savaşı öncesinde “bir Yahudi devleti kurmak” adına çizdikleri eylem planlarından söz etmek gerekir.

*************************

Theodore Herzl, Siyonizm’in fikir babasıydı.   Henüz 44 yaşındayken kalp krizinden öldü…

Yahudilerin “vadedilmiş topraklar”a yönelik özel bir ilgisi veya dikkate değer bir söylemi olmamıştır. Babil sürgününden sonraki 1000 yıldan fazla süre içinde yerleşim tercihleri, ya ekonomik çıkarları nereye yönlendirmişse, ya da hangi egemenlik aygıtı onların yaşamasına izin vermişse öyle biçimlenmiştir. Ancak, 10. yüzyılda Avrupa ve özellikle Rusya’da yükselen antisemit dalga, Filistin’e yönelik yurt özlemlerinin yeniden hatırlanmasına yol açmıştır.

 Yahudiler’in bir kısmı, binlerce yıl önce kovuldukları Filistin’e dönmek için bir Mesih beklerken, diğer bir kısmı da buna gerek olmadığını, Filistin’e kendilerinin de dönebileceğini düşünüyordu. Bu kişilerden biri de 1896’da “Der Judenstaat” (Yahudi Devleti) adlı eseri yazan Theodore Herzl adlı Budapeşteli bir Yahudi’ydi. Yahudiler’in ancak bir Yahudi devleti kurarak özgürleşebileceklerini savunan Herzl, bu devleti kurmak için de üç şartın yerine getirilmesi gerektiğine inanıyordu: 1- Bir banka, 2- Filistin’de toprak satın almak için oluşturulacak bir Yahudi Ulusal Fonu, 3- Yahudileri birbirine bağlayacak bir siyasal örgüt (Dünya Siyonist Örgütü)…

Herzl’in bu önerisi, dünyanın dört bir yanına dağılmış Yahudiler arasında güçlü bir destekle karşılanacak ve bu sayede uluslararası Yahudi hareket, Siyonizm bayrağı altında çok büyük bir etkinlik elde edecekti.

I. Dünya Siyonist Kongresi’ni Basel‘de toplayan Herzl, dünya Yahudileri’nin en zenginlerini seferber etti. İkinci girişimi ise Osmanlı devleti ile ilişki kurmak oldu. 1892 ile 1902 yılları arasında 5 kez İstanbul’a gelerek sarayla ilişki kurmaya çalıştı. Amacı, Filistin’deki topraklardan bir kısmını satın almaktı. Ödeyeceği parayla Osmanlı devletinin ekonomisinin düzeleceğini ve o günün parasıyla 30 milyon Sterlin’i bulan dış borçlarının ödeneceğini söyleyen Herzl’in arzu ettiği alanın sınırları da şöyleydi: Kuzeyde Kapadokya dağları, güneyde Süveyş Kanalı’na kadar olan bölge..

17 Haziran 1896’da, Abdülhamid‘in yakın dostu ve Avrupa’daki ajanı Polonya asıllı Kont Phillip de Newlinsky ile İstanbul’a gelen Herzl’e Sultan’ın hasta olduğu söylendi ve görüştürülmedi. Daha sonra Newlinsky’nin aktardığı teklif üzerine de Abdülhamid’in şu yanıtı verdiği söylenir:

Eğer Mösyö Herzl senin bana olduğun gibi bir arkadaşın ise, ona nasihat et, bu konuda bir adım atmasın. Ben, bir karış bile olsa toprak satamam. Zira bu toprak bana ait değil, milletime aittir. Benim milletim bu imparatorluğu savaşta kanlarını dökerek kazanmışlar, onu kanlarıyla mahsüldar kılmışlardır. Bu toprak bizden sökülüp alınmadan evvel, biz onu tekrar kanlarımızla sularız. Benim Suriye ve Filistin alaylarımın efradı birer birer Plevne’de şehit düşmüşlerdir. Onlardan bir tanesi dahi dönmemek üzere muharebe meydanlarında kalmışlardır. Devlet-i Aliyye bana ait değil, Türk milletine aittir. Ben onun hiçbir parçasını veremem. Bırakalım Yahudiler milyonlarını saklasınlar. Benim imparatorluğum parçalandığı zaman, onlar Filistin’e hiç karşılıksız sahip olabilirler. Fakat, yalnız bizim cesetlerimiz parçalanarak bu ülke taksim edilebilir. Ben canlı bir vücut üzerinde ameliyat yapılmasına razı değilim…

II. Abdülhamid, sadece Siyonistler’in teklifini reddetmekle kalmamış, büyük güçler nezdinde diplomatik girişimlerde bulunarak Yahudîler’in “Siyonistleşmesi”ni de engellemeye çalışmıştı. “Duhûliye Nizamları” hazırlatmış, Siyonistler’in yabancı himaye elde etmelerini önlemek için çaba harcamış ve Filistin’den Yahudiler’in arazi satın almalarını yasaklamıştı.

Aslında bu teklifin reddi, Abdülhamid’in vatanseverliğinin değil, temel meşruiyet dayanağı olarak geliştirilen pan-İslamist siyasetin zorunlu gereğiydi. Çünkü Abdülhamid, Osmanlı topraklarını vatan değil sülalesinin mülkü, kendini de tanrının yeryüzündeki gölgesi gören ve “Vatan, insanların ayaklarının bastığı yerdir. Onun uğruna ölmeyi anlamıyorum” diyen biriydi. Arapça’nın devletin resmi dili olmasını öneren ve kişisel parasını da yabancı ülkelerdeki bankalarda Ceb-i Hümayun Nazırı Agop Paşa‘ya işlettiren bu Sultan, petrol kokusunu alınca Musul’u da özel arazileri arasına katmıştı…

Theodore Herzl, ısrarından hiç vazgeçmedi; Osmanlı sultanından sonra İtalya kralına gitti, ona da “yıkılmakta olan Osmanlı’nın toprağı Filistin’inin Yahudiler’e verilmesi için çalışırsa, İtalyanlar’ın Trablus’u almalarına maddi açıdan yardımcı olabileceklerini” söyledi. Ama aldığı yanıt olumsuz oldu. Bu sıralarda, Rusya’dan önemli sayıda Rus Yahudisi Filistin’e göçüyordu. Sayıları kısa zamanda 80.000’leri bulacaktı… Almanya ve Osmanlı devletlerinden yüz bulamayan Siyonistler, bu kez İngiltere’ye yöneldiler. Ancak, o dönemde İngiltere, yerel Arap egemenlerle ilişkide olduğundan Yahudi çıkarlarına uygun bir siyasetten kaçınmak zorundaydı. Bu yüzden İngiliz Başbakanı J. Chamberlain, Yahudiler’e Kenya’da bir yerleşim yeri kurma teklifi yaptı. Ne var ki, T. Herzl’in onayına rağmen, bu teklif de Siyonist Birliği’nce reddedildi…

1867 tarihli Osmanlı Arazi Kanunnamesi, Yahudiler’in Kutsal Topraklar’da arazi almalarını engellemiyordu. 5 Mart 1883’de çıkarılan yeni kanun, yabancı Siyonistler’in Osmanlı ülkesinde taşınmaz mal satın almalarını yasakladığı halde, Osmanlı vatandaşı olan Yahudiler’e herhangi bir yasak getirmemişti. Yahudiler bu açıktan yararlandı ve yerli Yahudiler’e Siyonist örgütlerce para verilerek, bölgede önemli bir miktar toprak parçasının Siyonistlerce satın alınmasını sağladılar. Bu şekilde Hayfa ve Akkâ’da Yahudiler’in iskânı sürekli hâle getirildi. 

Bu satışlara göz yumanlar da ne yazık ki, yöredeki Osmanlı idarecileri ve memurlarıydı. Çünkü, başkentten uzak ve yönetimin unuttuğu bu imparatorluk beldesinde bütün kapıları açan bir anahtar vardı: Rüşvet… Yahudiler, bu anahtarı kısa zamanda keşfetmekte gecikmediler; her türlü engele rağmen arazi almayı sürdürdüler. Ancak, hepsi de başarılı olamıyordu; bölgenin daha eski Yahudileri, sahip oldukları şeyleri kaybedecekleri korkusuyla yeni komşularını Osmanlı vatandaşı olmaya zorlarken, bir taraftan da Osmanlı ordusuna katılıyorlardı.

Abdülhamid’in devrilmesi sonrasında İttihat ve Terakki nezdinde önceki tekliflerini yineleyen Siyonistler, tekrar hayalkırıklığına uğradılar. Çünkü İttihatçılar, her ne kadar özgürlükçü ve halkçı olarak işe başladılarsa da, Balkan savaşları sonrasında merkeziyetçi ve Türkçü bir siyaset tutturmak zorunda kalmışlardı. Bu nedenle, Arapları bir de Yahudi meselesiyle ilgili olarak karşılarına almak istemiyorlardı. Yahudiler’e verilecek hakların bölgede zaten bir süredir kıpırdanmakta olan Araplar’ı da kışkırtacağı bilinmeyen birşey değildi. Bunun üzerine de Siyonizm, ABD’deki etkisiyle ve ABD üzerinden İngiltere’yi zorlamaya başladı.

Osmanlı hükümeti, Yahudiler’in Filistin’de oradan oraya göçmesine, seyahat etmesine, Arap çapulculara karşı kendilerini savunacak güvenlik birimleri oluşturmalarına izin vermiyordu. Sayıları giderek artan ve 80.000’e ulaşan bu göçmen Rus  Yahudileri’nin düşmanla işbirliği içine gireceğinden kuşkulanıyordu. Mısır’dan yapılacak bir İngiliz saldırısında, bu Yahudiler’in onlara yardım edeceğinden korkuluyordu. Gerçekten de, bu göçmen Yahudiler’in büyük kısmı, gizliden gizliye silah edinmeye ve İngilizler lehine casusluk yapmaya başlamıştı. (Hatta, Osmanlı ordusunda yıllarca çalışıp rütbe aldıktan sonra İngiliz ordusuna kaçan birçok Yahudi oldu…) Aaron Aaronson adlı bir Yahudi’nin yönetiminde kurulan NILI (netzah yisrael lo yeshaker-I Sam. 15:29) adlı istihbarat örgütü hiç durmadan İngilizler’e bilgi uçuruyordu. Osmanlı yöneticilerinin bu duruma karşı takındığı tavır da sert oldu; birçok Yahudi yakalandı, öldürüldü veya Mısır’a göçe zorlandı. Çünkü, artık Osmanlı, bütün Yahudiler’e “casus” muamelesi yapmaya başlamıştı. Telaviv zorla Yahudiler’den arındırıldı. İngilizler de bu Yahudiler için Mısır’da çadır kamplar oluşturdular… Özellikle ABD bandıralı USS. Tennessee gibi içinde orkestra bulunan gemiler, bu Yahudiler’i İskenderiye’ye taşıyordu.

1914 yılının Aralık ayında, İskenderiye’de dörtte üçü Rus Yahudisi olan yaklaşık 12.000 göçmen toplanmıştı. Bunlardan Mısır Yahudi Topluluğu ve İngiliz askeri yetkilileri tarafından korunup kollanan 1200 tanesi, Mısır İçişleri Bakanlığı Mülteciler Masası Şefi Mr. Hornblower tarafından Cabbari ve Mafruza kamplarına yerleştirilmişti. Bu mülteciler, kendilerine verilen bir kimlik kartı sayesinde, günde üç öğün yemek yiyebiliyorlar ve kamp içinde çalışabiliyorlardı. Ancak, her yeni gelen mülteci grubu, Filistin’de kalanların “Türkler’den kötü muamele gördüklerine dair” haberler taşımakta ve bu haberler de kampta bekleşenleri öfkelendirmekteydi…

Mordehay Margolin

3 Mart 1915 akşamı, 8 kişilik bir Yahudi komitesi, Gabbari kampında, bir akaryakıt firmasının temsilcisi olan Mordehay Margolin’in odasında toplandı. Bu adamlardan ikisi, daha birkaç gün önce tanışmıştı: Ze’ev Jabotinsky ve Joseph Trumpeldor, o sıralarda Siyonist liderler olarak biliniyorlardı. Bu ikisi; fizikçi Dr. Weitz, Şarap Birliği temsilcisi Victor Gluskin, Amerikalı işadamı G. Kaplan, Anglo-Palestine Bankası’ndan Z. D. Loventin ve agronomist Akiva Ettinger’e yeni bir “Yahudi Lejyonu” planı sundular. Plan, 5 kabul, 2 red, bir de çekimser oyla kabul edildi. 12 Mart günü, Mafruza kampında, ahırdan bozma bir salonda toplanan 200 Yahudi’ye Jabotinsky’nin yaptığı duygulu bir konuşma da etkisini gösterdi; bir defterden yırtılmış A4 büyüklüğünde bir kağıda İbranice yazılan 7 satırlık kararı 180 kişi imzaladı.

*************************

Komite’ye bu planı sunan Ze’ev Jabotinsky, 1880’de Odessa’da doğmuş, Rusya’da eğitim almış ve 1898’de Bern ve Roma’da hukuk öğrenimi görmüştü. Geçimini gazetecilikle kazanıyor; iki Odessa gazetesine muhabirlik yapıyordu…

 

Vladimir Jabotinsky

1880-1940

1901’de Odessa’ya döndüğünde Siyonist hareketten iyice etkilenmiş durumdaydı. Ayrıca, Rusca, İbranice, İngilizce, Fransızca, Almanca ve Yiddiş dillerini bildiğinden, nereye gitse kalabalıkları yönlendiren bir güce sahipti. Bu nedenle, Siyonist kongrelerinde oldukça etkileyici oluyordu. Önceleri, Yahudiler’in Filistin’e yerleşmelerini ve Diaspora’daki politik ve eğitimsel eylemlerini destekledi. Doğu Avrupa ve Rusya’da Yahudi düşmanlığının toplu katliamlara dönüşmesi nedeniyle birçok Siyonist lider gibi o da Theodore Herzl’in düşüncelerine katılmıştı. Bu sırada çıkan 1. Dünya Savaşı nedeniyle gazetesi onu batıya gönderdi. Osmanlı İmparatorluğu Merkezi Güçler (Almanya-Avusturya-İtalya) yanında savaşa girdiğinde, Jabotinsky de “Avrupa’nın hasta adamı”nın artık yıkılacağını öngörmüştü. Bu öngörüsü onu, o ana kadar tarafsız olan Siyonist hareketin Filistin’le ilgili emelleri için, savaşta artık İtilaf Güçleri (İngiltere-Fransa-Rusya) yanında yer alması gerektiğine inandırmıştı.

Jabotinsky, 1908 Jön Türk devriminden sonra İstanbul’a gelmiş ve geniş bir çevre yapmıştı. Jön Türkler arasında da aktifti ve bu sayede Türkler’i de yakından tanıma fırsatı bulmuştu. Türkler’i, “büyük devlet adamları çıkaran ve asker yetiştiren, iyi kalpli ve misafirperver bir millet” olarak düşünmekteydi.

(Jabotinsky, 1917 yılında yayınladığı “Turkey and the War” [Türkiye ve Savaş] adlı kitabında, I. Dünya Savaşı’nın çıkış nedeninin, İtilaf devletlerinin iddia ettiği gibi Alman militarizmi değil, “şark meselesi” olduğunu ileri sürecekti. Savaşın Osmanlı Asyası’nı paylaşmaktaki ahenk yoksulluğundan çıktığını söyleyen Jabotinsky’ye göre Almanya, tüm Osmanlı’yı himayeye almak bahanesiyle Şark’ın zenginliklerine sahip çıkmak isterken; Fransızlar Suriye’ye, İngilizler Mezopotamya’ya, Rusya Doğu Anadolu ve Boğazlar’a, Yunanlılar ve İtalyanlar da İzmir’e göz dikmişlerdi.. Ona göre, Osmanlı İmparatorluğu artık parçalanmaya yüz tutmuştu. “Osmanlı İmparatorluğu’nun yıkılmasını isteyen, Türk halkının düşmanı değil dostudur” diyen Jabotinsky’ye göre, Osmanlı artık bölünmeli ve milli devletlerin kurulmasına izin verilmeliydi. Bu düşünceler ve Siyonizm davası, onda Osmanlı’ya karşı savaşma fikrini doğurmuştu; Jabotinsky de bu savaşı yüksek sesle öneren ilk kişiydi.)

Joseph Trumpeldor

1880-1920

Jabotinsky’nin İskenderiye’ye gittiğinde tanıştığı adam, Joseph Trumpeldor adında biriydi. Trumpeldor,   St. Petersburg Üniversitesi’nin Dişçilik Fakültesini bitirmiş, ancak kariyerini askerlikte yapmış bir Rus Yahudisi’ydi. 1904-1905 Japon-Rus savaşında, ünlü Port Arthur kuşatmasında Rus ordusunda savaşırken sol kolunu kaybetmiş ve bu nedenle Rus Çarı tarafından ülkenin en büyük 4 şeref madalyasıyla onurlandırılmış bir gerçek kahramandı.  Kendisine orduda tekrar görev verilmesine rağmen Trumpeldor Rusya’da rahat değildi;  Filistin’e yerleşerek toprakla uğraşmayı istiyordu.. 1914’te Filistin’e geldi ve burada, kendisi gibi göçmüş Rus Yahudiler arasında siyasi faaliyetlere girişti.

Jabotinsky ile Trumpeldor, ilk kez Aralık 1914’te, Mısır’da Cabbari mülteci kampında karşılaştıklarında aynı idealleri paylaştıklarını anlamışlardı.  Trumpeldor,  mültecilerden bir lejyon oluşturup bu birliği Türkler’e karşı İtilaf Güçleri’nin hizmetine sunmayı ve bunun karşılığında da İsrail’i kurmakta İngilizler’den yardım almayı savunuyordu. O da, yapılan savaşa katılmazlarsa, Filistin’i Türkler’den kurtarmak ve “Yahudiler’e vaadedilmiş ülke İsrail” yaratmak için asla talepkâr olamayacaklarına inanıyordu..

Trumpeldor ve Jabotinsky, İskenderiye’deki bu mülteci kalabalığından yararlandı; 1000 kişilik bir liste hazırlayıp bir dilekçeyle Mısır’daki İngiliz güçlerinin komutanı General Sir John Maxwell’e başvurdular.  Ne var ki Maxwell, 22 Mart 1915 günü aldığı bu dilekçeyi, “Filistin’e bir taarruzun şimdilik sözkonusu olmadığı”ndan başka, “İngiliz ordusu kurallarının yabancı ulusların mensuplarından askere almaya izin vermediğini” belirterek reddetti. Ancak generalin bir başka teklifi vardı; neden bu gönüllülerden diğer Türk cephelerinde kullanılacak bir katır ulaştırma birliği oluşturmuyorlardı? Hatta, bu birliğe bir de isim bulmuştu; “Asuri Yahudi Mülteci Katır Birliği“…

Jabotinsky ve komite üyeleri bu teklifi derhal reddettiler. Teklif ve birliğin adı onur kırıcıydı. İtilaf ordusunun içinde bir “katır taburu” olmayı içlerine sindirememişlerdi. Ama Trumpeldor, “herhangi bir anti-Türk gücün Sion yolunu açacağı”na kalpten inanıyor ve sadece Yahudiler’den kurulu böyle bir birliğin, İsrail’i özgürlüğüne kavuşturacak gücün başlangıcı olacağını iddia ediyordu:

“….Bir askerin bakış açısıyla… Filistin’e özgürlüğünü vermek için Türkler’i yok etmeliyiz. Ve onları nerede, güneyde mi kuzeyde mi yeneceğimiz sadece teknik bir mesele… Herhangi bir cephe bizi Zion’a ulaştırır…”

Alb. John H. Patterson

1867-1947

Tam bu noktada, sahneye Yarbay John H. Patterson adlı bir İngiliz subayı girdi. Kraliyet istihkamcılarından olan bu demiryolu mühendisi, 1898’de Uganda’ya gönderilmiş; Hintli Müslüman işçilerle Mombasa-Nairobi demiryolunu yapmıştı. Boer Savaşı gazisi bir İrlandalı’ydı. Hindistan ve Güney Afrika’da çok şöhret kazanmıştı. Özellikle Afrika’da yöre halkının “insan yiyen” adını taktığı iki aslanı öldürmüş, ama adı bir seks skandalına karışınca ortalıktan kaybolmuştu. Skandalın nedeni, bir subay arkadaşının karısıyla aşk yaşamasıydı…

Patterson’u Kahire’ye çağıran, General Maxwell’di. Onun Eski Ahit ve diğer dini kitapları okumuş, tarihi Yahudi kahramanları hakkında bilgi sahibi bir adam olduğunu biliyordu. Patterson Yahudiler’e de çok sempati duyuyordu. Bu nedenle kısa zamanda Jabotinsky ve Siyonizm destekçisi oldu. 19 Mart günü, Mafruza kampında göçmenlere hitaben yapılan bir toplantıda, Patterson; “savaşta ileri hatlara cephane ve malzeme taşıyan bir kişinin, ileri hatta düşmana kurşun sıkan kişi kadar cesur olması gerektiği“ni vurgularken, onlara eşlik eden Gen. Alexander Godley de, “Bugün, İngiliz halkı, Yahudilerle bir akit imzalamıştır” dedi…

 

Patterson, Hindistan ve G. Afrika’da görev yapmıştı. Afrika’da insan yiyen iki aslanı öldürmesiyle büyük şöhret kazanmıştı. Bu olayı, daha sonra kitap yaptı…

Böylece, Yahudi Katır Bölüğü, Mısır’da, 23 Mart 1915’te, Yarbay Patterson yönetiminde göreve başladı. Trumpeldor, birlikteki 2. komutandı. İkisi, Kahire’den Yahudi mültecilerin yaşadığı İskenderiye’ye gittiler ve Rue Sesostris 14 numarada bir karargah kurdular. 31 Mart’ta, Yahudi toplumunun önde gelenleri, özellikle de Hahambaşı Prof. Raphael de la Pergola’nın yardımlarıyla Cabbari’de gönüllü kaydettiler. İlk 500 kişiye yemin ettiren Hahambaşı Pergola, yaptığı konuşmada Patterson’u, “İsrail’in Mısır’dan Vadedilmiş Ülke’ye ulaşmasını sağlayacak 2. Musa” olarak tanıttı. Başlangıçta bu birliğe karşı olan Jabotinsky ise Avrupa’ya gitmeye karar verdi. Roma, Paris ve Londra’da, İtilaf Güçleri’nin içinde “tam teşkilatlanmış bir Yahudi lejyonu” kurulmasına destek vermeleri için birtakım devlet adamlarıyla görüşmeler yapmayı planlamıştı. Ama, görünürde pek de umutlu değildi.

Tam bu sırada, İskenderiye’deki Rus konsolosu Petrov, Mısır ve İngiliz yetkililerini uyararak, Rus Yahudileri’nin Rusya’ya geri gönderilmelerini istedi; çünkü bunlar Rus ordusunda kullanılacaktı. Ancak, Hahambaşı Pergola, Jabotinsky ve Yahudi banker Edgar Suarez’in de yardımıyla, ilişkilerini kullanarak bu konunun rafa kaldırılmasını sağladı.

Zion Katır Birliği’nin arması…

Bu yeni birlik, Mısır Seferi Gücü’nün bir birliği olarak tasarlandı. Birlik, 737 adam, 5 İngiliz ve 8 Yahudi subaydan oluşacaktı. 20 at ve 750 yük katırı, eyer ve yük sandıkları, her biri 4 galon su alan bidonlar İskenderiye’de temin edildi. Yahudi subaylar, İngilizler’den yüzde 40 daha az ücret alacaktı. Birlik, her biri iki subaylı 4 takıma, her takım, bir çavuş yönetiminde 4 bölüğe, her bölük de başlarında birer onbaşı olan alt birimlere ayrıldı.. Emirler İngilizce ve İbranice verilecekti. Hahambaşı da “onursal din görevlisi” olarak nitelendi. Subayların ve askerlerin birçoğu yüksek okul okumuş ya da öğretmenlik, avukatlık yapmış profesyonel insanlardı. Sıhhiye ekibinin başına getirilen Dr. Meshulam Levontin de bunlardan biriydi.

Yahudi Katır Bölüğü, 562 adamla 17 Nisan 1915 günü Anglo-Egyptian ve Hymettus gemileriyle Gelibolu’ya doğru yola çıkmış ve 25 Nisan 1915 günü de yarımadaya ayak basmıştı. Hepsinin yakasında da sarı renkli Davut yıldızı motifli birlik arması işliydi. Birlik ikiye bölünmüştü; yarısı ünlü 29. Tümen’le birlikte Seddülbahir’e, diğer yarısı da ANZAC Kolordusu’yla birlikte Arıburnu’na çıkarılmıştı. Ancak, bu ikinci grup, görünürde nedensiz,  Mısır’a geri gönderildi. Hamilton’un bir mektubunda belirttiğine göre, bu tasarrufun nedeni, Anzac askerlerinin, Katır Birliği mensuplarına “Türk zannederek” ateş etmeleriydi. Diğer grup ise, savaş boyunca Seddülbahir’deki tek ulaştırma birliği oldu ve yoğun ateş ve inanılmaz güç şartlar altında, ön cephelere su, cephane, yiyecek ve diğer ihtiyaçların ulaştırılması görevi yaptı.

Savaşa Gen. Ian Hamilton’un kurmay heyetinde görevli olarak katılan ve 1932’de “Çanakkale Askeri Operasyonu” adlı önemli kitabı yayınlayan Gen. C.F. Aspinall-Oglander, Hamilton’un Yahudi Katır Bölüğü için şöyle dediğini anlatacaktı:

Birlik, sahile indirilen malzemeyi katırlara yüklüyor…

Savaşta aynı ölçüde şöhret kazanan İngiliz ve Hint güçlerinin yanı sıra Yahudi Mülteci Katır Bölüğü (Zion Katır Bölüğü olarak bilinir), Suriye ve Filistin’deki mülteci Yahudiler’den kısa sürede teşkil edilmişti. Ağırlıklı olarak Rusya kökenli bu insanlar Mısır’a güvende olmak için gelmişlerdi. Albay Patterson, bunlar arasından 750 katırla 500 adam seçmekle görevlendirildi. Emirler kısmen İbrani, kısmen de İngiliz dilinde veriliyordu. Bu adamlar, 1915’te Süveyş Kanalı’ndaki savaşta Türkler’den ele geçirilen tüfeklerle silahlandırılmışlardı. Bu birlik, büyük bir olasılıkla, İsa’dan sonra 70’de Kudüs’ün düşüşü sırasında, Titus’un idaresindeki Roma ordusuna karşı savaşan Yahudi güçlerinden sonra savaşmış ilk Yahudi birliğiydi…”

 Savaş sırasında, uluslararası kamuoyu, cephedeki bu biricik Yahudi birliğine büyük ilgi gösterdi. New York’ta yayınlanan Yahudi gazetesi Der Tag, bu birlik hakkında Ian Hamilton’a başvurmuş ve bilgi istemişti. Hamilton şöyle yanıtladı Der Tag’ı:

 “Bildiğiniz gibi, burada emrimde savaşan bir Yahudi birliği var. Bildiğim kadarıyla da, Hıristiyanlık çağında böyle bir olay ilk kez oluyor.

Bu insanlar, Türkler tarafından, aileleri ile birlikte, acımasızca,  aç-bilaç Kudüs’ten kovulunca Mısır’a gelen kişiler…

Tüm birlik bu insanlardan oluşturuldu ve benimle burada Türkler’e karşı savaşıyorlar. Bu birlik resmi olarak Zion Katır Bölüğü olarak adlandırıldı; subay ve erleri yoğun ateş altında su, cephane taşımakta büyük cesaret gösteriyorlar. Bunlardan özellikle bir er için Majesteleri Kral’a DCM madalyası ile ödüllendirilmesi için teklif ettim. (Zaten 3 tanesine verilmişti)

 Ne var ki, bu birlik için işler hep böyle iyi gitmedi. Birlikte, kimi zaman sonu herkesin önünde kamçıyla cezalandırmaya varan ciddi disiplinsizlik olayları görülüyordu. Ayrıca, Yahudi idealistlerle birlikte Mısır’daki mülteci kampının zor şartlarından kurtulmak için birliğe yazılmış olanlar arasında çatışmalar oluyordu. Bu da, “Trumpeldor’un Rusları” ile Sefarad Yahudileri’ni kavgaya sürüklüyordu. Ancak, Patterson’un iyi niyeti ve sabrı ile Trumpeldor’un fedakarlıkları bir çimento olarak bu birliği Gelibolu macerasının sonuna kadar bir arada tutmayı başardı. Gelibolu savaşı sona erdiğinde, birliğin 15 üyesi ölmüş, 25’i de yaralanmıştı. Katır kaybı ise 47’diydi. 1915’in Haziran ayında Patterson, adam toplama, bir üs kurma ve iki birlik daha oluşturması için İskenderiye’ye gönderildi ama Gelibolu’daki birlik Kahire’den sadece 150 kişilik bir takviye alabildi.

Amerikan Yahudi dergilerinde yayınlanan “Zion’un Kızı” posteri…

Zion Katır Bölüğü’nün görevine, bir destek birliği olarak 26 Mayıs 1916’da son verildi. Patterson, birkaç kez hastalanmış ve yaralanmıştı. Bu nedenle, İngiltere’ye döndü. Daha sonra, tıpkı Jabotinsky’nin arzu ettiği gibi, tamamı Yahudiler’den oluşan ve Yahudi Lejyonu adını alan bir muharip birlikle General Allenby’nin Filistin’deki harekatına katılacaktı. Bu kez, neredeyse dünyanın her yerinden gönüllü aranıyordu. Amerika Birleşik Devletleri’nde yayınlanan Yahudi dergilerinde boy boy posterler basılıyor, bu posterlerde Yiddish dilinde “Sion’un kızı… Eski ülkesini istiyor. Yahudi Alayı’na katıl!!!” yazıyordu.

Trumpeldor ise, 1917’de Rusya’ya dönerek Geçici Hükümet’e Rus ordusu içinde bir Yahudi alayı kurmak için yardım etti. Bu alay da Kafkas cephesinde Türkler’e karşı kullanılacaktı. Ancak bütün bu uğraşısı, Rusya’nın Almanya’yla 1918’de Brest-Litovsk anlaşmasını imzalamasıyla boşa gitti. Ertesi sene Filistin’e döndü ve bölgedeki Yahudi yerleşimcilerin Arap saldırılarına karşı kendilerini savunma çabalarına yardım etti. 1 Mart 1920’de, Tel Hai  adlı yerleşim yerinin savunulması sırasında da Araplar tarafından kalleşçe öldürüldü. Ölmeden önceki son sözleri “Ein davar, tov lamut be’ad arzenu” oldu.

Yani, “Boşverin, vatan için ölmek güzel…

Trumpeldor, Siyonistler ve İsrail için bugüne kadar bir kahraman olarak kaldı. 1923’te Litvanya’nın Riga kentinde Siyonist bir gençlik hareketi olarak kurulan ve üye sayısı 1938’de 90.000’e ulaşan oluşumun adı “BETAR”dı, yani “Berit Trumpeldor” (Trumpeldor Akdi)…

  Tel Hai’de Trumpeldor’un öldürüldüğü ev ve anısına dikilen anıt.

*****************************

Parçalanan Osmanlı’nın topraklarında kendilerine “vaadedilen ülke“lerini kurabileceklerini düşünen, çoğunluğu Rusya’dan göçme Yahudiler, İtilaf güçleri yanında Çanakkale Savaşı’na katılmakta fayda gördüler. Hesaplarına göre, İngilizler galip çıktıklarında, katkılarının karşılığı olarak bu toprakları kendilerine vermek zorunda kalacaklardı. Nitekim, biraz gecikse de sonuç böyle oldu.

 

Kuleli mezunu Mülazım-ı Sani Abdullah Abut Abigadol, birliğinin başında cepheye giderken (solda)… Dr. Abraham Abravanel ise, önce Çanakkale’de Harp Madalyası, sonra İstiklal Madalyası almış bir Osmanlı Yahudisi’ydi…

Yahudiler, savaşın garip bir cilvesi olarak, karşılarındaki siperlerde Osmanlı askeriyle omuz omuza savaşan Osmanlı Yahudileri’ne kurşun atacaklardı. Siyonist Yahudiler Osmanlı’nın yıkılmasını “yeni bir gelecek” olarak görürken, Osmanlı Yahudileri ise bu olayı “geleceklerinin mahvolması” olarak algılamışlardı. Yüzyıllardır askerlik bile yapmamış olan Osmanlı Yahudileri, kendilerini 400 yıldan beri kucaklayan devletin bu savaştan hasarsız kurtulabilmesi için cepheye de gitmişler, cephe gerisinde de hizmet etmişlerdi. Ama dünya siyaseti, yüzyılın başında onları cephede birbirine kırdırıyordu…

Yahudi katırcıların Gelibolu yarımadasında Türkler’e karşı savaştığı Filistin’de 4. Ordu Kumandanı Cemal Paşa‘nın da kulağına gitmişti. Onu ve diğer Türk yetkilileri teskin etmek isteyen bölgedeki Osmanlı Yahudileri, cemaate bir duyuru yaparak, “İngilizlerle birlikte savaşa katılmanın doğru olmadığı“nı açıklamış ve hatta Kudüs’te bir protesto yürüyüşü bile düzenlemişlerdi. Ancak, cemaat olarak güvenilirliklerini bir kere yitirdiklerinden Osmanlı devletinin bölgedeki Yahudiler’e baskısı arttı ve bu tutum da, aslında bölgeye sonradan göçen Rus Yahudileri gibi devlete sadık Yahudiler’in Osmanlı yönetimine desteğini de yok etti.

Kuşkusuz, İngilizler, Yahudiler’i, onlara bir devlet yaratmak için kullanmamıştı. En baştaki korkuları, Filistin’e yayılmış yaklaşık 80.000 Yahudi’nin, Osmanlı’nın müttefiki Almanya ile anlaşıp kendilerine karşı savaşmalarıydı. Ama, Araplar’a olduğu gibi Yahudilere yapılan vaadler bu olasılığı engelledi. General Ian Hamilton bu duruma şu sözlerle açıklık getiriyordu:

“.…. Yahudiler’i kendi çıkarlarımız için istismar edip Yahudi gazetecilerin ve bankerlerin çabalarını sağlardık. Yahudi gazeteciler bizim davamıza renk katar, Yahudi bankerler de kesemize para yağdırırdı…

Jabotinsky ise hatıralarında şöyle anlatıyordu:

“Mafruza kampında bir hafta içinde mülteci gençleri topladık. İngiliz ordusu eninde sonunda Mısır’dan Filistin’e yürüyecekti. Yafa’dan hergün kötü haberler geliyordu; Türkler, sokaklardaki İbranice işaretleri bile yasaklamışlardı. Yahudi halkın liderlerini tutukluyor ve savaştan sonra hiçbir Yahudi göçüne izin vermeyeceklerini söylüyorlardı.

Yahudi Katır Birliği, görev başında…

Yahudi Katır Birliği mensuplarından birinin Gelibolu’daki İngiliz mezarlığındaki mezarı…

Ertesi gün delegasyon olarak General Maxwell’in karşısına çıktık. Trumpeldor bütün madalyalarını takmıştı… General onu dikkatle süzdü ve kısaca ‘Port Arthur’dan mı?’ diye sordu. Ama sözlerinin geri kalanı, bizi büyük bir hayalkırıklığına uğrattı. Bir diğer takıntımız da ‘diğer bir Türk cephesi’ ifadesiydi. Neden ‘diğer’ bir cepheye yollanacaktık? Bunun anlamı açıktı; bizi Filistin’e sokmayacaklardı. Bu yüzden bu teklifi reddetmeliydik. O gece sabaha kadar tartıştık. Biz siviller, şu ‘Katırcı Birliği’ ifadesini reddediyorduk. Tüm diaspora tarihindeki ilk Yahudi birliğinin Sion ve Katırcılar olarak anılacak olması utanç vericiydi.

Trumpeldor farklı bir düşüncedeydi; ‘Cephede siperlerle ulaştırma arasında hiç fark yoktur. Her iki işi de askerler yapar. Biri olmazsa diğeri de olmaz ve tehlike her ikisinde de ciddidir. Sizin ‘katırcı’ sözüne takıldığınız belli, ama bu çok çocukça… Filistin’e özgürlük kazandırmak için Türkleri yenmeliyiz. Nerede yeneceğimiz, kuzeyde mi güneyde mi yeneceğimiz sadece teknik bir mesele… Hepsi de bizi Sion’a götürecek…’ diyordu…

Ben tarih değil, kişisel hatıralarımı yazıyorum. Ben Gelibolu’ya gitmedim. O nedenle size Gönüllü Birlik’in hikayesini anlatamam. Ama şunu açıkça belirtebilirim: Trumpeldor, o zaman görüşlerinde haklıydı… Savaşmak amacıyla Gelibolu’ya giden 600 katırcı, Siyonizm’e yepyeni ufuklar açmıştır… Eğer biz 2 Kasım 1917’de Balfour Deklerasyonu ile Filistin’de yurt edinme konusunda söz aldıysak, buna ulaşan yol Gelibolu’dan geçmiştir..”

*****************************

Jabotinsky, her ne kadar böyle söylemişse de, İngilizler’den “Filistin’de yurt edinme sözü“nü o ya da Trumpeldor değil, yine bir başka Yahudi 1917 yılında alacaktı: Bu kişi, Theodor Herzl’in ölümünden sonra Dünya Siyonist Örgütü’nün başkanı olacak olan İngiliz Yahudisi, ünlü kimyager Haim Weizmann‘dı…

Haim Weizmann

Alman kimyagerler kimyasal gaz üretmek için deney üstüne deney yaparken, İngiltere’de de Haim Weizmann isimli bir Musevi kimya profesörü, önemli bir kimyasal maddeyi bakteriyel fermantasyonla büyük miktarlarda elde etmeyi başarmıştı. Bu madde asetondu ve “cordite” isimli dumansız barutun üretilmesinde son derece gerekli bir kimyasaldı. Cordite, 19. yüzyılın sonlarında yine İngilizler tarafından bulunmuş bir patlayıcıydı. “Dumansız sevk barutu” olarak tanımlanabilecek bu patlayıcı, nitroselüloz ve nitrogliserin isimli patlayıcıların karışımından meydana geliyordu ve o günden beri de İngiliz İmparatorluğu’nun askeri amaçla top ve roketlerde kullandığı patlayıcısı olmuştu. Bütün kara ve donanma topçusu, mermilerinde bu patlayıcıyı kullanıyordu. Cordite, iki açıdan yarar sağlamıştı; hem mermiyi daha güçlü fırlatıyor hem de duman çıkarmıyordu. Bu ikinci yarar, top bataryasının yerinin düşman tarafından hemen belirlenmesini önlüyordu.

Cordite barutu

Kimya sektöründe “endüstriyel fermantasyonun babası” olarak anılan Weizmann, clostridium acetobutylicum adı verilen bakteri ile aseton üretme yöntemini 1912’de bulmuştu ama, o sıralarda kimse ticari olarak fazla önem vermemişti. Savaş çıkınca Weizmann, Lloyd George ve Churchill’le tanıştırıldı. Bu ikisi, Weizmann’ı Kraliyet Deniz Kuvvetleri Laboratuvarı’nın başına getirdi. Aseton önceleri tahıldan elde ediliyordu. Ancak, Çanakkale’nin geçilememesi ve bu nedenle Rus buğdayının Karadeniz’den çıkamayışı, bu kez İngiltere’de tahıl kıtlığı yarattı. Weizmann, kısa sürede buna da çözüm buldu; aseton için gereken nişastayı atkestanesinden üretti. Bu nedenle İngiliz Hükümeti, ilkokul çocuklarına savaş boyunca tüm ülkede atkestanesi toplatacaktı.

Theodore Herzl, Einstein ve Weizmann

Mucidi olduğu yöntemle çok ucuza aseton üreterek özellikle İngiltere’nin savaştaki ateş gücüne büyük katkı sağlayan Weizmann, İngiliz Hükümeti tarafından ödüllendirilmekte gecikmedi. Ödül töreninde kendisine “Dile İngiltere’den ne dilersen” diyen Başbakan’a Weizmann’ın yanıtı, “Halkım için bir vatan…” sözleri oldu… Bu “vatan”ın neresi olacağı da 2 Kasım 1917 tarihli ünlü Balfour Deklarasyonu’yla belirlendi.

Weizmann, Siyonizmin fikir babası Theodore Herzl’in Osmanlı Sultanı II. Abdülhamid’den milyonlarca sterline alamadığı Filistin topraklarını, bu buluşuyla İngiltere’den bedavaya koparmış oldu…

Weizmann, tıpkı I. Dünya Savaşı’nda İngilizler’e yaptığı gibi, II. Dünya Savaşı’nda da Amerikalılar’a bir şıklık yaptı ve onlara 1942’deki buluşu sentetik lastiği hediye etti. Böylece, 1948’de İsrail devletinin kuruluşunu garantileyecek, ardından da bu ülkenin ilk cumhurbaşkanı seçilerek halkı tarafından onurlandırılacaktı…

Yetkin İŞCEN

Mayıs 2004

KAYNAKLAR:

Benis M. Frank – Shanghai Gönüllü Birlikleri Yahudi Bölüğü’nün Diğer Yahudi Diaspora Savaşçı Birimleriyle Kıyaslanması, 1992

B.Gen. C.F. Aspinall-Oglander  – History of the Great War: Operations. Gallipoli. 1932

Bulletin of the Igud Yotzei Sin

Capt Eric Wheler Bush - Gallipoli, 1925

Bemard M. Casper - With the Jewish Brigade, 1947

Encyclopaedia Judaica

Benis M. Frank - “The Shanghai Volunteer Corps: A Socio-Military History,”

Kirk George – The Middle East in the War, 1952

LtCol. John H. Patterson - With the Judaeans in the Palestine Campaign, 1922

LtCol. John H. Patterson - With Zionists at Gallipoli, 1916

Albert Prago - “The Botwin Company in Spain, 1937-1939,”  1992

Joshua Rothenburg - “The Jewish Naftali Botwin Company” , 1980

Cyril Silverthorn - “The ‘Righteous Colonel’ and the Jewish Legion,” , 1985

Vladimir E. Zhabotinskii,  Samuel Karz, trans. –  The Story of the Jewish Legion, 1945

Martin Sugarman - The Zion Muleteers of Gallipoli (March 1915 – May 1916)

Vladimir Kroupnik – Russian Jew in the Gallipoli Battle

Fahir Armaoğlu – 20. yy Siyasi Tarihi

Yusuf Besalel - Yahudi Tarihi, 2000

Yusuf Besalel – Osmanlı ve Türk Yahudileri, 1999

A. Hikmet Eroğlu – Osmanlı Devletinde Yahudiler, 2001

Ahmet Fettahoğlu – Maceracı Jabotinsky, Tarih ve Düşünce dergisi, 2002/6

Melek Fırat – Balfour Deklarasyonu, Türk Dış Politikası, 2002

Avram Galanti – Türkler ve Yahudiler, 1993

Naim Güleryüz – Türk Yahudileri Tarihi, 1993

Funda Keskin – Siyonizm, Türk Dış Politikası, 2002

Süleyman Kocabaş – Vaad Edilmiş Toprak Filistin İçin Mücadele, Türkiye ve Siyonizm, 1994

Berta B. Özgün – Yedi Nesil Öncesinden Günümüze Yolculuk

Mahir Ruşen – Siyon Katırcı Birliği, Tarih ve Düşünce Dergisi, 2002/6

Hikmet Tanyu – Yahudiler, İslam Ansiklopedisi,1989

Hikmet Tanyu – Tarih Boyunca Yahudiler ve Türkler

Yörünge Haftalık Siyasi Gazete, 1991/3

Mim Kemal Öke, Kutsal Topraklarda Siyonistler ve Masonlar, İstanbul 1991

Yaşar Kutluay, Türkiye ve Siyonizm, İstanbul, 1973

Başbakanlık Osmanlı Arşivi, İrade Dahiliye, 1311

 

**************************************

İngiliz askeri istihbarat subayı

Aubrey Herbert’in günlüğünden

Zion Katır Birliği

Günlük. Salı, 27 Nisan

Bizimle birlikte, şüpheliden çok daha fazla, varlıkları en çılgın dedikoduları besleyen bir sürü adam da vardı. “Siyonistler” ve daha bir sürü başka adla anılıyorlardı. Bunlar Suriye’den sürülmüş olan Yahudiler’di ve katırlara bakıyorlar, “aslan avcısı” diye tanınan Albay Patterson’ın kumandası altında Katır Müfrezesi’ni oluşturuyorlardı. Bunlar oldukça iyi hizmet verdiler ve olağanüstü cesarete sahip olduklarını ispatladılar. Bir kaç kere katırların soluk soluğa kaldıklarını ve Katır Bölüğü’ndekilerin görevleri esnasında son derece sakin olduklarını gördüm.

Bir gece bana öyle geldi ki, sonunda, gerçekten az rastlanır ilginç bir olay yaşadık. Nefes nefese kalmış bir Avustralyalı, Katır Müfrezesi elemanı kılığına girmiş bir Alman’ı esir aldıklarını haber vermek için geldi, fakat ne yazık ki adam, yakalanmadan önce birini öldürmüştü. Sorguladığımda, adam ismini Fritz Sehmann olarak verdi ve onunla en rahat anlaşabildiğimiz dil Almanca’ydı. Doğru olduğu anlaşılan bir açıklama yaparak kendisini haklı çıkarmayı başardı. Katırıyla birlikte uçurum boyunca geceleyin yürümekteyken hayvanı vurulmuş ve Fritz Sehmann’la birlikte uçuruma yuvarlanmıştı. Birlikte, aynı patlamada ölmüş olan talihsiz bir askerin üstüne düşmüşlerdi…

Diary. Tuesday, April 27th.

(We had with us, too, a remarkable body of men who were more than suspect, and whose presence fed the wildest rumours. These were called Zionists, Zionites, and many other names. They were the Jewish exiles from Syria, who looked after the mules, and constituted the Mule Corps, under Colonel Patterson, of lion-hunting fame. They performed very fine service, and gave proof of the greatest courage. On several occasions I saw the mules blown to bits, and the men of the Mule Corps perfectly calm, among their charges.

One night it did seem to me that at last we had got the genuine article. A panting Australian came to say that they had captured a German disguised as a member of the Mule Corps, but that he had unfortunately killed one man before being taken. When I examined this individual he gave his name as Fritz Sehmann, and the language in which we conversed most easily was German. He was able to justify himself in his explanation, which turned out to be true. He had been walking along the cliff at night with his mule, when the mule had been shot and fallen over the cliff with Fritz Sehmann. Together they had fallen upon an unfortunate soldier, who had been killed by the same burst.)

Mons, Anzac & Kut

Hutchinson & Co. Ltd., London

**************************************

Zion Katır Birliği

“……….V sahilinde, malzemeye nöbetçi bırakılmış bir Zion Katır Birliği mensubu Fransızlar tarafından yakalanmıştı. Sadece Türkçeyi andıran İbranice ve Rusça bilen; üzerinde de Türkler’den ele geçirilmiş bir tüfek ve süngü taşıyan bu Yahudi, hemen casus olarak tutuklanmış, divan-ı harbe çıkarılmış ve kurşuna dizilmesine karar verilmişti. Duvarın dibinde infaz edilmek üzere dikildiğinde olayı farkeden ve Fransızca bilen  bir Zion Katır Birliği çavuşu tarafından kurtarılmıştı………”

(……In one strange incident on V beach, a Zion Mule Corps soldier who had been left guarding the baggage was arrested by some French soldiers. Since he could speak only Russian or Hebrew, which must have sounded like Turkish, and was armed with a captured Turkish rifle and bayonet, he was taken for a spy, court martialled and condemned to be shot. It was only when he was about to be executed against the wall of a nearby ruin that a Zion Mule Corps sergeant realized what was happening and, since he could speak French…….)

The Zion Muleteers of Gallipoli
(March 1915 – May 1916)

Martin Sugarman, BA
Association of Jewish Ex-Servicemen and Women (AJEX) Jewish Military Museum

Kaynak:http://www.gallipoli-1915.org/yahudi.katir.birligi.htm

NOT: FAZLA BİLGİ İÇİN Yetkin İŞCEN’in sitesini zayaret edebilirsiniz.
http://www.gallipoli-1915.org/

CLASH OF THE GODS / Tanrıların Savaşı (2009- )


Yönetmen: Christopher Cassel, Jessica Conway

Senaryo: Christopher Cassel, Alan Goldberg, Scott Miller

Ülke: ABD

Sezon: 1.Sezon

Tür: Belgesel, Tarihi

Vizyon Tarihi: 03 Ağustos 2009 (ABD)

Dil: İngilizce

Oyuncular: Stan Bernard, Tate Steinsiek

Çeviri: lonelyloner

Özet

Zeus başta olmak üzere her bölümde bir mitolojik kahramana yakın plan yapılan belgesel serisi, mitolojiyle ilgili herkes için dolu dolu bir kaynak niteliğinde. Herakles, Hades, Minotaur, Medusa, Thor ve daha birçok kahramanı bu belgeselle daha iyi tanıma şansı yakalayacaksınız.

BÖLÜM 1: ZEUS

BÖLÜM 2 HERKÜL

BÖLÜM 3 HADES

BÖLÜM 4 MİNOTAUR

BÖLÜM 5 MEDUSA

BÖLÜM 6 ODESA DESTANI

BÖLÜM 7 ODESA DESTANI 2

BÖLÜM 8 BEOWULF

BÖLÜM 9 TOLKİENS MONSTERS Yüzüklerin Efendisi’nin gerçek hikâyesi

BÖLÜM 10 THOR

Belgesel Metni

BÖLÜM 1: ZEUS

Kâinata hükmetmek için babasıyla savaşan bir oğul gelmiş geçmiş tüm tanrılardan daha fazla güç ele geçirir. Bu, Yunan Mitolojisi’nin üstün Tanrısı Zeus’un hikâyesidir. Bizim için efsane de olsa eski uygarlıklar için gerçeğin ta kendisi korkunç dünyayı anlamanın tek yoluydu. Bazı Yunanlılar Zeus’un, İsa’dan yüzyıllar önce gelen gerçek tanrı olduğuna inandılar. En korkunç felaketler onun gazabının bir işaretiydi. Bu, özgün bir şekilde anlatılan, ardında şaşırtıcı gerçeklerle dolu Tanrı Zeus efsanesidir.

Gökyüzüne hükmedersen dünyaya hükmedersin. Yunan mitolojisinde bu güce bir Tanrı hükmediyordu Zeus. Adaletin kılıcına, tüm insanlığa ve tanrılara hükmeden oydu. Zeus tüm tanrıların kralıydı aynı zamanda yeryüzündeki tüm ölümlülere ve tanrılara adalet dağıtma görevi de onun sorumluluğuydu.

Yunan mitolojisindeki şu durum çok hoştur. Tanrılara tapan Yunanlıların yapması gerekenler Tanrıların, onları yok etmemesi için yapması gereken şeylerle aynıydı. Göklerin hükümdarı olarak doğaya hükmetme gücü Zeus’un emrine amadeydi, bu da ona en yıkıcı güce hükmetme imkânı veriyordu. Zeus’un en güçlü silahı yıldırımdır. Zeus’un sahip olduğu bu devasa silah onu tüm tanrılar içinde en güçlü konuma getirmiştir. Yunanlıların yıldırımı Zeus’a atfetmeleri kendilerince açıklanamaz olanı açıklama yollarıydı. Bilimden önceki zamanlarda, mitoloji dünyayı şekillendiren güçlerle insanları bağdaştırmıştır. Yunanlılar dünyanın neden bu şekilde işlediğini anlamak için mitolojiyi kullandılar. Dünyanın nasıl var olduğuna, yıldırımın neden oraya değil de buraya düştüğüne veya neden başka zaman değil de şimdi düştüğüne dair bilimsel açıklamalara henüz sahip değillerdi.

Doğal dünya onlar için çok korkutucu olduğundan onu ilahi güçlere bağladılar. Olan biten her şey, kendisine düzgün şekilde tapmayan insanları cezalandıran tanrılara özgü emarelerdi. Zeus’un doğaya hükmedişi, onu en korkulan tanrı haline getirmişti. Fakat bu noktaya nasıl geldi?

Zeus hakkında bildiklerimiz, antik Yunan yazarı Hesiod’un M.Ö. 700’de yazdıklarıyla başlar. Şimdi bizim için İncil neyse, Teogoni isimli kitabı antik Yunan için Yaradılış Destanıdır. Hesiod’un Teogoni’yi yazma amacı; bildiğimiz dünya düzenini kuran, kendi içinde rekabet yaşayan bir hanedan ailesinin hikâyesini anlatarak, bilinen düzeni açıklama, dünyayı anlamlandırma çabasıydı. .

Efsaneye göre, Zeus’un hikâyesi Tanrıların Kralı olarak başlamaz. Dünyaya hükmetmek için gizlendiği yerden çıkarak babasına meydan okumak zorunda kalır. Ve bu hiç de kolay olmaz. Babası Kronos dünyadaki en güçlü tanrıların, yani Titanların Kralıdır. Yaşlı bir Yunan Tanrı tabakası olan Titanlar oldukça kaba ve keskin zekâya sahip olmayan aynı zamanda barbar bir topluluktur. Titanların lideri olarak Kronos’dan çocuk sahibi olması beklendiğinden, başka bir Titanla, kendi kanından gelen, öz kardeşi Rhea ile ilişkiye girer. Ensest ilişki mitolojide sıkça rastlanılan bir durumdur. İlk başlarda Tanrıların ilişkiye girebileceği başka kimse olmadığından birbirleriyle evlenerek bu durumu bir çözüme kavuşturdular. Eski bir aristokratik görüşe göre “Aile dışında kalan hiç kimse aile için yeterli değildir” ve Yunan Tanrıları da kesinlikle bu düşünceye bağlı gözüküyorlardı. İki kardeş Titan, Kronos ve Rhea yeni nesil Yunan Tanrılarına mitolojinin eski Tanrı hanedanlarına hayat verdiler.

Hades, Poseidon ve Zeus’a. Dünyaya kolayca sahip olamayacaklar onun için savaşmak zorunda kalacaklardır. Kronos çocuk sahibi olma konusunda çok endişeliydi, doğacak olan çocuğunun ondan daha güçlü olmasından ve yerini almasından korkuyordu. Baba, çocuğun kendi yerini almasından korkuyor insan psikolojisidir bu, Freud’a bakarsanız, aslında klasik mitolojide ki bu olayı o bulmuştur. Gücü bir sonraki nesle kaptırma korkusu gerçektir, eğer bir çocuğunuz olsaydı ve ihtiyacınız olan şeyi korumanız gerekseydi, gözünüz o çocuğun üzerinde olurdu. Bu soruna bulduğu çözüm ise kendi çocuğunu canlı canlı yutmak oldu. Karısı doğurur doğurmaz, onları midesine indirdi. Elbette, çocukları da ölümsüz olduğundan, Kronos’un mideye indirdiği çocukları ölmedi sadece midesinde bir yerde hapis edilmiş oldular. Kendi yerini alamasınlar diye, onları kontrol etmeye, güçlenmelerini önlemeye çabalıyordu. .

Efsaneyi anlatan Yunanlılara göre bu, çok korkunç bir hareketti. Yamyamlık şimdi olduğu kadar iğrenç bir durumdu.

Yunan yazarların mitoloji boyunca korkularını dillendirdiklerini görüyoruz. Yamyamlık, kurban etme çok korkutucu tabulardı, ama bunları tanrılara yönelttiğinizde, olağan sonuçları keşfetmenize olanak sağlıyordu.

Rhea beş çocuğu da canlı canlı yutulduğu için dehşete kapılmıştı. Tekrar hamile kaldığında, bu sefer bir plan yapar. Gizlice kaçar ve Tanrıların gelecekteki kralını doğurur Zeus’u. Fakat Kronos başka bir bebek daha yutmayı beklediğinden, Rhea bir battaniyeye bir taş sarar ve ona sunar, Koronos da hiç düşünmeden bohçayı kaptığı gibi midesine indirir. Böylece Rhea’nın planı işe yaramıştır, Kronos Zeus yerine taşı midesine indirmiştir. Bebek Zeus gizlice götürülerek antik efsanecilerin oyuk diye adlandırdıkları bir yere koyulur. Zeus annesinin zekâsı sayesinde kurtulmuştur. Bu kayda değer bir hikâyedir, fakat efsanenin kalbinde yer alan bu mağara gerçek olabilir mi?

Belli ki eski uygarlıklar öyle olduğunu düşünüyordu. Onlara göre Zeus Girit adasında bu mağarada doğdu. Girit adasındaki bu mağara muhtemelen Zeus’a duyulun büyük saygıdan dolayı en önemli mabettir. Bebek Zeus’un babasından saklandığı en olası yerlerden biri olarak düşünülmüştür.

Mağarada yapılan kazılar buranın antik dünyalı ziyaretçiler için büyük bir kutsal mekân olduğunu ortaya çıkarmaktadır. Zeus’a tapmak isteyenlerin buluştuğu bir noktaydı.

Nasıl mı biliyoruz?

Kazılarda, Zeus’a sunulmuş Akdeniz bölgesine özgü binlerce dini içerikli nesne bulduk. Özellikle bir bulgu Zeus efsanesiyle doğrudan bağlantılıdır. Kalan malzemeler arasında bulunan, duvarlar boyunca sıralanmış o muhteşem kalkanlar birbirlerine vurularak, muhtemelen Zeus henüz bebekken onun sesinin duyulmamasını isteyen insanlar tarafından Zeus’u Kronos’dan korumak için kullanılıyordu.

Hayatını kurtarmak için saklanan, seçilmiş bir çocuk. Hıristiyanlar ve Yahudiler, Zeus’un doğum hikâyesine çok aşinadır. Birçok din ve mitolojik gelenekte, yetişkinlik çağına gelip kaderlerini gerçekleştirmek için korunma amaçlı saklanan kutsal ve ilahi çocuklar hakkında hikâyeler vardır. Herod’un İsa’ya ulaşamaması için bir yem teknesinde saklandığına yada Musa’nın Mısır’da saklandığına inanırız.

Efsaneye göre, Zeus mağarada sessizce büyür. Kronos’un görüş alanı dışında, bir çeşit eğitim dönemi geçirir ve gücünü toplayarak yetişkin bir adama dönüşür. Zeus, dünyaya hükmedebilmek için babasına ve titanlara meydan okuyacağı kadere hazırlanarak çocukluğunu geçirir. Zeus babası Titan Kronos tarafından canlı canlı yutulan kardeşlerinin kaderinden kaçmıştır. Uzak bir mağarada saklanarak tam bir tanrı olgunluğuna erişmiştir. Artık babasının yol açtığı köleliğin intikamını alacak, tanrı kardeşlerini özgürlüklerine kavuşturacak, Titanlardan dünyaya hükmetme gücünü alacak o destansı güç mücadelesine girişmeye hazırdır. Elde edeceği menfaatler oldukça yüksekti. Kazanırsa dünyanın efendisi olacak, fakat kaybederse kesinlikle Tartarus’nun dibini boylayacaktı.

Tartarus; ölüler diyarının en alt tabakası, antik Yunan’da bugünkü Cehennem.

Tartarus, lanetlenmiş olanların gittiği Ölüler Diyarının bir parçasıydı, kötü insanlar veya Tanrılara karşı gelen insanlar Tartarus’a gönderilirdi. Zeus Kronos ve Titanlardan gücü almayı başaramazsa, sonsuza dek bu yerde mahkum edilecekti. Ama başarırsa, Olimpos Dağının zirvesindeki tahtından, tüm insanlara ve tanrılara hükmedecekti.

Yunan efsanelerinde, tanrıların göklerdeki evi olarak anlatılan Olimpos Dağı, aynı zamanda gerçekte var olan bir yerdir. Yunanistan’ın en yüksek noktasıdır, denizden yaklaşık 3,000 metre yükseklikte, doğaüstü güçler için biçilmiş kaftandır.

Yunanlılar, Tanrılarının gerçekten Olimpos Dağında yaşadığına inandılar. Cennetin nerede olduğunu, tanrıların nerede yaşadığını bilmek onlar için gerçekten çok önemliydi. Zeus Olimpos Dağındaki merkez üssünden Kronos ve Titanlara karşı başlatacağı isyanı planlar. Zeus, üstün güce ulaşabilmek için diğerlerini de işin içine sokmak, ona yardım etmelerini sağlamak zorundaydı. Bu, Zeus’un kendi kanına karşı başlattığı gelmiş geçmiş en büyük kan davasıdır. En güçlü düşmanlarının ise Tanrı hanedanları, yani yetişkin ve hâlâ Kronos’un midesinde hapis durumda olan öz kardeşleri olduğunun farkındadır. Tanrı hanedanlarına özgürlükleri verilebilirse, dengeleri Zeus’un lehine çevirebilir, Titanları yok etmesinde ona yardımcı olabilirlerdi.

Sihirli bir iksir hazırlayarak, kardeşlerine özgürlüklerini vermek istedi. Zeus sessizce Kronos’un barınağına girerek iksiri içkisine karıştırır. Kronos içkiyi içince ölesiye hastalanır. İlk olarak karısının ona Zeus diye kandırarak verdiği taşı kusar.

Geleneklere göre, bu taş antik Yunan’ın en kutsal yeri, Oracle’nin evi, Delphi Tapınağının temelidir. Delphi, dünyanın her yerinden insanların tanrılarla direk olarak konuşmak için ziyaret ettiği, sorularına cevap aradıkları bir Yunan mabedidir. Binlerce yıl önce hikâyenin ilk anlatıldığı günden bu yana Kronos’un kustuğu düşünülen taş hâlâ oradadır. Delphi Tapınağının tam ortasında duran bu yumurta şeklindeki taşın Zeus’un yerine geçerek Kronos tarafından yutulan gerçek taş olduğu anlaşılmaktadır. Bugün dahi Delphi Tapınağına gidecek olursanız yerli halk hâlâ, o taşın Kronos’un midesinden çıkan taş olduğunu söyleyecekdir. .

Efsaneye göre, kutsal taşı kusan Kronos daha sonra kusarak Zeus’un diğer 5 kardeşini de çıkarır. Artık onlar da Zeus’un isyanına katılmaya hazırdırlar. Zeus’u daha önce gelen liderlerden ayıran en önemli özelliği zekâsıydı. Çevresindekileri ikna ederek kendi liderliğine inandırabilmiş ve ittifaklar oluşturabilmiştir. Kardeşlerini kendi tarafına çeken Zeus Titanları alt etmek için hâlâ daha fazla güce ihtiyaç duyuyordu. Uzakta yaşamaya mahkum edilen, intikam ateşiyle yanan, ailenin diğer üyeleri.

Kronos’un unutulan kardeşleri. “Cyclop”lar ve “Hundred-Hander”lar.Fakat Zeus onları bulmak için Cehenneme gitmek zorundadır. “Hundred-Hander” ve “Cyclop”ların güçlerinden korkan Kronos onları Tartarus’un derinliklerine hapsetmişti. Zeus bu güçleri kendi tarafına çekebilirse amaçları doğrultusunda kullanabileceğini biliyordu. Aşağı iner ve “Hundred-Hander”lara: “Babam Kronos’un size kötü davrandığını biliyorum ama ben size saygı göstereceğim. Size özgürlüğünüzü bağışlıyorum bu yüzden bana borçlusunuz.” der. Onlarda ona cevaben; “Evet, Yüce Zeus, siz güçlü olduğunuz kadar insanlara nasıl muamele edeceğinizi bilirsiniz. Biz de bunu takdir ediyor ve sizin tarafınızda savaşmayı bir borç biliyoruz.” derler. “Cyclop”lar özgür kalışlarının teşekkürü olarak Zeus’a bir armağan sunarlar; Yıldırım Yeteneği.

Yıldırım doğadaki en yok edici güçlerden biridir. Yıldırım havada bir ark oluşturduğunda, hava sıcaklığı yaklaşık olarak 50,000 derecenin üzerine, yani güneş yüzeyi ısısının beş katına kadar çıkar. Yıldırım gücü, Zeus’a dünyaya hükmetme gücü vermiştir. Bu devasa güç sayesinde, hiç kimse onu tahtından edemeyecektir. Savaş silahları çekilmiştir. Titanlar Othrys Dağından, Tanrı Hanedanları ise Olimpos Dağından saldıracaklardır. İki dağın arasında Thessaly Ovası vardır, burası sadece efsanevi bir savaş alanı da değildir. Yunanistan haritasını göz önüne aldığımızda, Thessaly aslında Yunanistan’ın merkez noktasıdır. Antik çağlardan günümüze kalan Yunanistan’daki en büyük ve en verimli ovadır. Thessaly’nin M.Ö. 5. yüzyıldaki, Yunan-Pers savaşlarından tutun da günümüz 20.yüzyıl dünya savaşlarına kadar uzanan uzun ve kanlı bir tarihi vardır. Tanrıların son savaşının sonuçlanacağı yer de burasıdır. Çok güçlü bir silah kuşanarak seçkin bir asker topluluğunu yanına alan Zeus dünyayı sarsacak bir savaş başlatır. Bugün bile, o yer savaş yaralarını hâlâ taşımaktadır. Mitolojinin dönüm noktası gerçekleşmek üzeredir. Baba ve oğul arasındaki savaş patlamak üzeredir. Bir tarafta Kronos’un yaşlı muhafızları ve Titanları diğer tarafta ise taze kan Zeus ve Tanrı Hanedanları. Savaşın sonucu her şeye kimin hükmedeceğini belirleyecektir. Olimpos Dağı’nın zirvesinden Zeus babasının ordusunun üstüne öfke yıldırımları yağdırır. Savaş dünyayı baştan aşağıya sallar. Dünyaların birbirleriyle çarpıştığını, evrendeki tüm güçlerin aynı anda birbirine vurduğunu düşünerek bu savaşı idrak edebiliriz. Bir tarafta dağlardan koca kayaları koparan ve karşı tarafa fırlatan “Hundred-Hander”lar var, diğer tarafta ise sadece vahşi ve yabani güce sahip Titanlar var. Ardı arkası kesilmeden gelenlere sadece yumruk atmaktaydılar. Bu, vahiysel bir hadisedir, ve tamamen bir efsane değildir.

Uzmanlar antik çağlarda gerçekleşen korkunç bir olayın, gerçekte var olduğunu kısa bir süre önce tespit ettiler. Yaklaşık 3,600 yıl önce, Yunan adası Santorini gelmiş geçmiş en yıkıcı volkanik patlamalara tanıklık etti. Etkileri Kaliforniya’da bile hissedildi. Bu volkanik patlama Dünya’nın son 27,000 yılda gördüğü en geniş sismik olaydır. Ne kadar büyük çapta olduğuna dair fikir vermesi için, 5,600 metre yüksekliğindeki bir dağın bir anda paramparça olduğunu hayal edin.

2006’da, bilim adamları Santori’deki patlamanın sanılandan daha büyük olduğunu keşfettiler. Yapılan kazılar volkanik çöküntünün 20 kat derinlikte olduğunu ve adanın etrafındaki 50 km yarıçaplık bir alanı kapladığını ortaya çıkardı. Bunlar baz alındığında, patlamanın 50,000 atom bombasına eş değerde enerji salmış olduğuna inanılmaktadır. Bu güçteki bir patlama Yunan dünyasının büyük kısmını yok etmiş olmalıdır. Hayatta kalıp volkanlardan bihaber olanlar ise, bunun sadece tanrıların gazabı olduğunu düşüneceklerdi. .

Efsane anlatan kişiler, dünyayı sarsan dehşet verici büyük savaşlardan bahsederken tamamen dünyadan kopuk değillerdi. Aynı zamanda hikâyelerini kağıda dökmeden önce, önceki nesillerin hafızalarında çok daha önce meydana gelen büyük sismik olaylar vardı. .

Efsanedeki tanrıların savaşına dönecek olursak, evrene hükmetme gücüne en sonunda Zeus sahip olacak gibi görünmektedir. Güçlü müttefikleri dengeyi bozmuş ve Tanrı hanedanları zafere emin adımlarla ilerlemektedirler. Fakat Titanların elinde son bir silah daha vardır. Tartarus’un derinliklerinden devasa bir canavarı gün yüzüne çıkarırlar; “Typhon”.

Typhon, Zeus’a meydan okuyan son derece güçlü, kuvvetli bir canavardır.Dünya saltanatını korumak adına Zeus’un karşı koyması gereken son canavar, kazanması gereken son meydan okumadır. Doğaüstü bir ölüm kalım karşılaşması iyi ile kötü arasındaki nihai savaştır. Ve bu savaş en büyük silahla son bulacaktır. Zeus ve Typhon bu epik savaşın son sahnesinde karşı karşıya geldiklerinde, Zeus sonunda üstünlüğü ele geçirir ve yıldırım gücü sayesinde savaşı kazanır. Zeus son bir saldırıyla, Typhon ve onun Titan müttefiklerini, sonsuza dek kalmaya mahkûm edildikleri Tartarus cehenneminin derinliklerine gönderir. Eski uygarlıklara göre, Zeus’un düşmanları Sicilya adasındaki Etna Dağı’nın volkanik kraterinden cehennemin derinliklerine gönderildiler. Yerli efsaneye göre, Typhon hâlâ içeridedir ve yüzyıllardır meydana gelen volkanik patlamaların sorumlusudur.

Yunanlılar volkanın neden sürekli lav püskürttüğünü açıklayabilmek için bu efsaneyi kullandılar. Bu patlamaları, Zeus’un yıldırımının kalıntıları olarak yada hâlâ volkanın merkezinde yaşayan Typhon’un hiddetiyle ortaya çıkan patlamalar olduğunu söylediler. Typhon’un yıkıcı kasırgalara da sebep olduğu söylenir. Aslında, “tayfun” kelimesi onun isminden gelir..

Efsaneye göre, fırtına bulutları şimdilik dinmiştir. Babasına karşı zafer kazanan Zeus, tanrıların kralı, dünyanın mutlak hükümdarı olmuştur. .

Efsane bu şekilde devam eder. Fakat bunun gerçekle bağlantısı nedir?

2003 yılında, Olimpos Dağı’nın eteklerinde kayıp bir tapınak keşfedilmiştir. Zeus’a ithaf edilmiş bu tapınak, Dion diye bilinen antik bir şehrin en önemli parçasıdır. Dion, Olimpos Dağı’nın eteklerine kurulu bir şehirdi ve bundan dolayı da Yunan mitolojisindeki tanrılara ve Zeus’un evine çok yakındı. Aslına bakarsanız, şehrin adı Dion, Zeus anlamına gelir. Dion tapınağının tarihi M.Ö. 5. yüzyıla, Yunan Mitolojisinin altın çağına kadar uzanır. Etrafı mermer bloklarla, kusursuz gravür sanatıyla, kartallarla sarılmış bir yerleşim yeri. Antik Yunanistan’da kartallar Zeus’un tanrısal sembolleriydi. Dahası da var. Bu başı olmayan heykel, yakınlardaki bir dere yatağında bulunmuştur.

2,400 yıllık gövdesine kazılı üç kelime ise şudur: “Yüceler Yücesi Zeus” Uzmanlar arasında “Yüceler Yücesi”nin ne anlama geldiği konusunda süregelen bir tartışma vardır.

Bazıları, bu heykelin Yunanlıların birçok tanrıya tapması ile Yahudilerin ve Hıristiyanların tek tanrı inancı arasındaki bağlantısının kayıp bir halkası olabileceğine inanırlar. Öyleyse bu bulgu, Yunanlıların Hıristiyanlık gelmeden önce tek tanrı inancını kendi başlarına kabul ettiklerinin kanıtıdır.

Yunanlılar Zeus’u bazen en yüce tanrı olarak tanımlamışlardır, ne de olsa “deus” kelimesi, “Zeus”un e takısı almış hali “theos”dan gelir, bu yüzden Zeus’u en yüce ilah olarak algılamamızın etimolojik bir sebebi vardır. M.Ö. 3., 2. ve 1. yüzyıldan başlayarak, farklı felsefi ve dini temelli okullar baş göstermeye başlamış, ve bu okullar sadece bir tanrı olduğuna dair güçlü görüşler ortaya koymuş, tüm antik hikâye ve masalların sadece tanrısallıkla ilgili değişik durumları yansıtan metaforlar olduklarını ileri sürmüşlerdir. Dion Tapınağında ibadet eden insanlar için, Zeus’un diğer tüm tanrılardan daha farklı olduğu çok aşikârdır. Hatta, onlar için önemli olan tek tanrı o olmuştur. .

Efsaneye göre, Zeus hep arzuladığı mutlak güce nihayet kavuşmuştur. Fakat bu güç beklenmedik bir düşman tarafından tehdit edilecektir. Tanrıların kralı en yakınındaki kişinin ihanetine uğramak üzeredir. Zeus Titanlarla yaptığı efsanevi savaşı kazanmış, Olimpos Dağı’nın zirvesinde, tanrıların kralı ve insanoğlunun efendisi olarak oturmaktadır. Aşırı derecede hatalı olmasına rağmen, antik Yunanlılar Zeus’u hep diğerlerinden üstün tutmuşlardır. Antik Yunan tanrıları çok rabıtalıdırlar. Onların da hataları, güçlü ve zayıf yanları vardır, sıradan insanlara özgü her şeye onlar da sahiptirler. Aslına bakarsanız, Yunanlılar ilk zamanlarda tanrılarını düşünürken, onları anlayabilmek için onların da kendileri gibi, fakat çok daha büyük olduklarını düşünmüşlerdir. .

Efsaneye göre, Zeus’un felakete sürüklenmesine yol açacak çok insani bir zayıflığı vardır. Kontrol edemediği bir cinsel ilişki dürtüsü. Zeus’un kadınlara düşkünlüğü vardır.Bu durum, onunla ilgili en çekici ve sinir bozucu şeylerden biridir. Hoşlanmadığı kadınları asla kabul etmeme gibi kötü bir insan karakterine sahiptir. Zeus istediğini baştan çıkarmak için hiçbir engel tanımamakta, hatta dış görünüşünü değiştirmektedir. Zeus ölümlü kadınlarla ilişkiye girebilmek adına muhtelif kılıklara girerek onları ziyaret eder. Değişik efsanelerde, Zeus’un kadınları kandırmak için bir kuğuya, bir boğaya, bir kartala, her türden farklı biçimlere, hatta bir kadına ulaşmak için o kadının kocasının şekline dönüştüğünü duyarız. Zeus dikkatini ilk çeken, genç ve güzel tanrıça Metis’i kendisine eş olarak seçer. Çok alımlı ve çok çekici bir kadın olan Metis’i diğerlerinden farklı kılan şey pratik zekâsıdır. Zaten isminin Yunancadaki anlamı da “pratik zekâ”dır. Onu gören Zeus ondan çok etkilenir. Fakat Zeus’un Metis’e olan düşkünlüğü, gücünün tehlikeye düşeceği yönündeki bir kehanetle gölgelenir. Zeus’a, bir gün tahtını ele geçirecek bir çocuğunun doğacağı söylenir. Zeus da babası gibi aniden çocuklarından korkmaya başlar. Zeus, öne çıkmak isteyen çocukların babalarını yok etmeye başladığı ilk zamandan bu yana, bu korkunç geleneğin temsilcisi olmuştur. Fakat Zeus, bunun farklı olacağına dair ant içer ve emin olmak için etkili bir adım atar. Karısını canlı canlı yutar. Bir kez daha, aile sevgisi, güce yenik düşer. Tarih tekerrür eder. Fakat bu korkunç hareket Zeus’u daha güçlü ve daha bilge yapacaktır. Metis’i yutan Zeus, onun tüm becerilerini de özümsemiş olur. Metis Zeus’un bir parçası haline gelir. Bir bakıma onun midesinde hapsolmuştur fakat aynı zamanda, Zeus onun zekâsını özümsemiştir. Bize biraz garip gelse de bazı Yunanlıların akıl ve düşüncelerini taşıdıkları yerlerden birinin de mideleri olduğuna inandıklarını unutmamamız gerekir. Bu yüzden Zeus Metis’i yuttuğunda aslında onu, tüm düşüncelerinin oluştuğu yere almış oluyordu. Metis’in gidişiyle, Zeus yeni bir eş arayışına girer. Ve kendinden önceki babası gibi, kendi ailesinden birini kız kardeşi, Tanrı Hanedanı Hera’yı seçer. Hera Zeus’un daha önce sahip olduğu kadınlar gibi değildir. Mitolojinin en güçlü tanrıçasıdır. Tanrıların kralı nihayet dengini bulmuştur. Zeus ile Hera arasındaki ilişkide eşit seviyedeki iki insan arasındaki ilişkiyi görürüz. Bu yüzden, Zeus ve Hera arasındaki anlaşmazlıklara baktığımızda, eşit güce sahip iki insanın bir ilişki yaşaması durumda bu ilişkinin Yunan kültüründe neye benzeyeceğini görürüz. Hem Tanrıçaların kraliçesi hem de çok güzeldir, aşırı derecede zeki ve kuvvetlidir fakat aynı zamanda, Zeus sürekli diğer kadınlarla ilgilendiği için de fazlasıyla kıskançtır. Tanrıların kralı bitmek bilmeyen cinsel eğlencelerine devam etmektedir. Hem ölümlü hem de tanrı sevgililerinden 100’den fazla çocuk sahibi olur. Yanılmıyorsam, Zeus hiçbir zaman çocuk sahibi olamayan bir kadına rastlamamıştır. Bu bakımdan, bu durum aşırı bir iktidar göstergesidir. Zeus’un istediği her kadını elde etmesi antik Yunan erkeklerinin nasıl bir hayat arzuladıkları yada umut ettiklerinin bir yansımasıdır. Bu şekilde hayaller kuran erkekler eğer çok güçlü bir tanrı yaşıyor olsaydı elbette bu fantezilerle yaşardı diye düşündüler. Zeus’un çapkınlıkları Yunanlıların kendisiyle çok kuvvetli bir bağ kurmasını sağlamıştır.

Yunan dünyasının her köşesi bu sevilen çocuğun memleketi olmakla övünmüştür. Zeus’un gücü ve namı antik Yunanistan’da yayıldıkça, daha fazla şehir ve kasaba onunla birlikte anılmak istemiştir. Ve bu yüzden, Zeus ile kendi soylarından gelen ölümlü bir kadının ilişkisi olduğunu ve bu ilişkiden doğan çocukların da yerel yöneticiler konumuna gelmesi gerektiğini iddia etmişlerdir. Bu bağlantının delilleri Yunan dünyasının tüm şehirlerinde bulunabilir. Atina, Thiva, Magnesia ve Makedonya hepsi Zeus’un çocuklarının isimlerini almıştır. Fakat Zeus’un bu verimliliğinden memnun olmayan bir kişi vardır. .

Efsaneye göre, karısı Hera’nın artık sabrı taşmıştır. Tanrıların kralına çapkınlıklarının bedelini ödetmeye ant içer. Diğer tanrıların önünde bu şekilde küçük düşmekten rahat olan Hera bunun acısını kocasından çıkaracaktır. Diğer Tanrı Hanedanlarını bir araya toplayarak darbe ön hazırlıkları yapmaya başlar.

Hera Tanrı Hanedanlarına gider ve “Neden bizi Zeus yönetiyor?

Herhangi birimizden daha güçlü yada daha önemli değil. Hep beraber hareket edersek, ondan kurtulabiliriz.” der. Böylece başkaldırırlar ve Zeus’u zincire vururlar. Zeus uykusundan uyandığında kendini zincirlenmiş olarak bulur. Kendi yatağında mahkum edilmek. İhanetlerin en büyüğü. Zamanında kurtardığı kardeşlerinin ona kurduğu bir komplo. Tanrıların isyanı, Zeus’un karşılaştığı en büyük tehdittir. Ölümlülerin onun gücüne karşı koymasının hiçbir yolu yoktu. Ama Tanrı Hanedanlarının bir araya getirdikleri ortak kuvvet gerçekten onu bozguna uğratabilirdi. Bu gerçekten Zeus’un yaşadığı en korkutucu durumdu. Her şeyini kaybetmek üzereydi. Fakat tüm umutların tükendiği bir anda eski bir dost yardıma gelir. “Hundred-Hander”lar. Zeus’un zor durumda olduğunu duyunca onu kurtarmaya gelirler Tanrı Hanedanları güvenli bir yere kaçarken onun zincirlerini kırarlar. Zeus eski dostları sayesinde hayatta kalır. Şimdi ise intikam zamanıdır. Karısı Hera gökten altın zincirlerle asılmaya mahkum edilirken, oğlu Apollo ve kardeşi Poseidon ağır iş cezasına mahkum edilirler. Antik dünyanın en ikonik eserlerinden birini yapmaya mahkum edilirler; Truva’nın büyük duvarları. .

Efsanenin açıklanamayanı açıklayışına bir örnek daha. Antik Yunanlılara göre, Truva’nın duvarları insanlar tarafından yapılamayacak kadar büyük görünüyordu. Böylece Zeus’un Apollo ve Poseidon’u cezalandırması duvarların nasıl var olduğunu açıklamalarına yardımcı oldu. Kalıntıları bugüne kadar ulaşmıştır. Antik çağlarda duvarların tanrılar tarafından yada Truvalılar lehine çalışan ilahi bir güç tarafından inşa edildiği düşünülmüştür. .

Efsaneye göre, Zeus kendisine karşı gelenleri cezalandırıyordu. Fakat öfkesinin ceremesini çekecek olanlar insanlardı. Bu öfke çok büyük seller olarak kendini gösterecek, İncil’de bahsedilen Nuh’un Gemisi hikâyesiyle ilişkilendirilecektir. Yunanistan’ın en güçlü tanrısı eski dostları sayesinde hayatta kalmış, kendisine komplo kuranları hızlı bir şekilde cezalandırmıştır, fakat öfkesi henüz dinmemiştir. Şimdi ise insanoğlu kendi payına düşeni çekecektir. Antik çağlarda, Zeus’un cezasından çekinen birçok Yunanlı beladan uzak durmuştur. İnsanlar yanlış bir şey yapmış ve hâlâ Zeus tarafından cezalandırılmamışlarsa çok dikkatli olmaları gerekiyordu.

Yunan tarihinde bir şehrin yada medeniyetin, altından kalkamayacakları işleri üstlendiklerini, tanrılara karşı saygısızlık yaptıklarını, yaşamalarına izin verildiği için fazla kibirlendiklerini hisseden Zeus’un, o şehri yada medeniyeti kökünden yok edişinin birçok örneği mevcuttur.

Yunan yazar Hesoid’e göre; insanlar Zeus’un azabından korkmasalardı zayıflar güçlülerin kontrolü altında girer ve insanlık gitgide daha korkunç bir hâl alırdı. Zeus bir düzen kurucudur. Zeus adalet sağlayıcı ve medeniyeti getiren kişidir. Dünyada doğal afetler yaşandığında, Yunanlılar bu afetlerin Zeus tarafından kötü insanları cezalandırmak için gönderildiğine inanmışlardır. Hatta üstün tanrıyı neyin bu kadar kızdırmış olabileceğine dair hikâyeler uydurmuşlardır. .

Efsanede, Zeus’un gazabından en çok korkulan anın insanların yamyamlığa yeltendikleri zamanlar olduğu söylenmektedir. Yamyamlığın çok iğrenç olduğuna inanıldığından bu durum antik Yunan dinlerinde de çok önemli bir yere sahipti. Aslına bakarsanız, insan eti yemek insanlarla değil, kurtlarla yada köpeklerle özdeşleştirilebilecek bir durumdur. Zeus yamyamlığa çok yabancı değildir. Zamanında kendi öz babası Kronos, tüm kardeşlerini mideye indirmiştir. Aynı şeyi yapan ölümlülerle karşı karşıya geldiğinde, çok sinirlenir ve çok büyük bir selle tüm insanlığı yok etmeye ant içer. Dokuz gün, dokuz gece boyunca yağmurlar hiç dinmez. Ve dünya yavaş yavaş sular altında kalmaya başlar. Sular 2,438 metre yükseklikteki Parnus Dağı’nın zirvesine ulaşır. Yeryüzündeki tüm insanlık helak olur. Yağmur dindiğinde, sadece iki ölümlü hayatta kalmıştır.

Bir gemi yaparak fırtınadan inanılmaz bir şekilde sağ çıkarlar. Akıl almaz bir sel, bir gemi ve hayatta kalan sadece iki insan. Tevrat’la olan benzerlikler dikkat çekicidir. Bu olay, İncil’deki Nuh’un gemisi, Zeus’un gönderdiği büyük sel, yada tüm dünyada değişik kültürlerde gözümüze çarpan, su kaynaklı benzer büyük felaketlerden biri olabilir. Tüm bu hikâyeler Akdeniz’in doğusunda yaşayan halkların ortak belleklerini etkileyen doğal bir afeti çağrıştırır. .

Efsanelerde bahsedilen bu büyüklükteki bir selin tüm insanlığı yok etmesi gerekirdi. Böyle bir sel gerçekten var olmuş olabilir mi?

Geçen 10 yıllık süre içinde, bilim adamları bu olayın olduğunu kanıtlayan çarpıcı deliller bulmuşlardır. Araştırmalar, yaklaşık 7,000 yıl önce Buz Devri’nin son bulmasıyla eriyen buzullardan gelen akıntıların 170,000 mil karelik bir alanı sular altında bırakarak, Karadeniz Havzasını doldurduğunu göstermektedir.O insanlara göre, tüm dünya sular altında kalıyordu. Ve üzerlerine böyle bir felaket geldiği için tanrıları çok sinirlendirecek bir şey yapmış olduklarını düşündüler. Bu gerçekten Zeus’un hikâyesindeki, onun yarattığı sel felaketi olabilir mi?

Efsanede, Zeus güçlü direnişlere göğüs gererek gücü elinde tutmasını bilmiştir. Fakat hesaba katmadığı bir rakibi daha vardır, Hz. İsa. M.S. 1. yüzyılda verdiği mesajlar tüm dünyaya hızlıca yayılacak ve Yunan egemen tanrısını tahtından edecektir. Hıristiyanlık gelip, ölümden sonra başka bir hayat ve kurtuluş vaat edince, insanlara inanacakları bir şey vermiş, ve kendisine birçok taraftar bulmuştur. Bu yeni dinin Akdeniz bölgesinde yayılmaya başlamasıyla, Zeus’un insanlar üzerindeki egemenliği etkisini yitirmeye başlamıştır. Sonuç olarak, ona tapan medeniyet, şimdi onu reddetmektedir. Antik çağlarda, sadece “kader” hariç, Zeus’tan daha güçlü bir kuvvet yoktu. Zeus, kendisi bile onu yenememiş, ne kadar kaderini değiştirmek yada ona başka bir yön vermek istese de onun emirlerine boyun eğmek zorunda kalmıştır. Hıristiyanlığın yükselişinden önce, Zeus efsanesi binlerce yıl boyunca Yunan dünyasını büyülemiş ve onu en korkulan ve saygı duyulan tanrı haline getirmiştir. Fakat o, insanlık tarihi üzerinde iz bırakan Yunanlı ya da başka millete mensup birçok kişiden sadece biridir. Bazıları hâlâ bize tanıdık gelirler; Herkül, Hades, Medusa. Ve her birinin hikâyesi, kayıp dünyaya açılan bir pencere, çözülmeyi bekleyen bir şifredir. Bu efsaneler, bilinçaltımızda yatan gizli tabakalara ulaşan, dünyayı algılamamızı sağlayan eşsiz yollar ortaya çıkarırlar. İnsan zihnine kazı yapar gibi onun derinliklerine dalıp insan aklındaki girintili noktaları görebiliriz. Ve bence, efsanelerin bu kadar güçlü olmasının sebebi budur.

BÖLÜM 2 HERKÜL

Mitolojinin en büyük aksiyon kahramanı Herküldür. Korkunç bir günahın ceremesini çeken, özgür kalmak adına 12 zorlu göreve meydan okuyan bir adam. Bizim için efsane olsa da, eski uygarlıklar için gerçeğin ta kendisiydi. Gerçek dünya hakkında birçok saklı şifreyi barındıran, gerçek bir savaşçının efsanesi.

Bilinmeyen, yabancı bir dünyada bir şeyler su yüzüne çıkmaya başlamaktadır. 9 ejderha başlı dev bir yılan gün yüzüne çıkmaya başlar. Püskürttüğü gazla kurbanlarını zehirleyerek onları canlı canlı yer. Fakat bugün dengiyle Mitolojinin gelmiş geçmiş en güçlü kahramanı Herkül’le karşılaşır. Tarihteki en sevilen, aşırı derecede güçlü ve Yunan dünyasını kötülüklerden kurtaracak yarı tanrı yarı ölümlü bir kahramandır.Ama bu sadece hikâyenin başlangıç noktasıdır. Herkül özel bir insan olmakla birlikte gayet sıradan bir insandı. Halka mâl olmuş biriydi. Amerikan mitolojisinin Babe Ruth’u gibiydi. O içkiye düşkün bir çapkın, ve olağanüstü bir atletti. Biraz tanrıları andırsa da, o gerçek bir insandı. Bugün birçok insan kahramanların aşırı derecede güçlü olduklarını, doğaüstü güçlerle donatıldıklarını, istedikleri kadına sahip olabildiklerini, havada uçabildiklerini düşünürler.

Yunan dünyasında ise anlayış farklıdır. Bir kahraman insanüstü güçlere sahiptir fakat aynı zamanda acı çekecek olan kişidir. Herkül de bu tanımlamaya dört dörtlük uyan bir kişidir. Herkesten daha fazla acı çekecek olan kişidir. .

Efsaneye göre, Herkül birçok zorlu düşmanla yüz yüze gelecek ve kimsenin görmediği büyüklükte acılara katlanacaktır.

Hikâyesi, tanrılar kralı, seks düşkünü Zeus’un yasak bir ilişki yaşamasıyla başlar. Herkül, Zeus ve ölümlü bir kadın olan Alcmene’nin çocuğudur. Klasik mitoloji, tanrıların ölümlü kadınları hamile bırakışını ve bu kadınların da tanrı yada yarı-tanrıları doğuruşunu anlatan hikâyelerle doludur. Bir kişinin yarı-tanrı olması tanrılara has tanrısal özelliklere sahip olduğu, fakat aynı zamanda da ölümlü yani ölebileceği anlamına gelir. Zannedersem, bu düşünce tanrılara olabildiğince yakın olmak, onlarla aralarındaki mesafeyi daha da kapatmak isteyen Yunanlıların icat ettiği bir durumdur. Herkül Yunanlıların örnek aldığı bir kahraman durumuna gelmiştir, fakat onun yok oluşunu görmek isteyen güçlü bir düşmanı vardır. Zeus’un karısı, tanrıça Hera. Hem Tanrıçaların kraliçesi hem de çok güzeldir, aşırı derecede zeki ve kuvvetlidir fakat aynı zamanda, Zeus sürekli diğer kadınlarla ilgilendiği için fazlasıyla kıskançtır. Zeus’un birçok ölümlü kadından doğan, yüzlerce çocuğundan Hera nefret etmektedir. Ve Zeus’un işlediği günahların bedelini Herkül’e ödetmeye kararlıdır.

Hera’nın Herkül’e olan nefreti tamamen mantıksızdır. Sanki bir şekilde cennetteki itibarını sarsacağını biliyor gibiydi. Herkül’de onu diğer çocuklardan ayıran bir şeyler olduğunu biliyordu, belki de bu yüzden kendini tehdit altında hissetmişti, ve Herkül, yaşadığı her gün Hera’nın nefretinin bedelini ödüyor gibiydi. Bir gece, Herkül henüz bir bebekken Hera onun odasına iki zehirli yılan gönderir. İki eliyle yılanları yakalayan Herkül, onları öldüresiye sıkmaktadır. İki devasa yılanı öldüresiye sıkan küçük bir çocuk. Bu sayede herkes Herkül’ün diğerlerinden farklı olduğunu anlamıştı. Hera’nın ondan nefret etmesinin sebeplerinden biri de onu öldürememesidir. Hayatını çekilmez bir hale getirebilir ama onu öldüremez çünkü kaderinde ölümsüz olmak vardır. Ve tanrı dahi olsa kadere boyun eğmek zorundadır. Fakat Hera, daha yeni işe koyulmuştur. Herkül’e karşı güttüğü kan davası, Herkül’ün beşikten mezara tüm hayatını belirleyecektir. Efsane bu şekilde devam eder. Fakat gerçekle olan bağlantısı nedir?

2004 yılının Şubat ayında, Yunanistan’ın Thiva şehrinde, arkeologlar Herkül’ün doğum hikâyesine ışık tutacak çarpıcı kanıtlar gün ışığına çıkardılar. Sıradan bir samanlığın altında bir tapınak ve o tapınağın merkezinde bir adak taşının kalıntılarını buldular. Adak taşının etrafında ise yüzlerce seramik vazo ve heykelcikler buldular. Hepside bir şeyi resmediyordu Herkül’ü. Bu keşiften sonra araştırmacılar, bu bulguları Herkül’ün Thiva kapılarının hemen dışındaki gizemli evini tarif eden 2500 yıllık bir yazıyla birleştirdiler. Tarif edilen yerle bulunan yer tıpa tıp örtüşmektedir, fakat fazlası vardır. Eski yazıya göre bu tapınak, tam olarak Herkül’ün doğduğu yere kurulmuştur. Kahramanımız gerçek olabilir mi?

Aranan ipuçları bizi tekrar efsaneye yönlendirir. Hikâyemize göre, Herkül artık büyümüştür. Hem doğaüstü hem de insan dünyasına hükmeden bir tanrı. İnsan denemeyecek kadar güçlüdür. İnsan vücuduna hapsolmuş bir tanrı gibidir. Genellikle, etrafındaki insanlara zarar verecek şeyler yapar kazara onları öldürür ya da mallarına zarar verir. Kendisini kontrol edemez. Bu insanüstü güç Herkül’ün Yunan toplumuna karışmasını imkânsız hale getirir. Herhangi birisiyle duygusal bir temas kuramıyordu. Aslına bakarsanız, karakterinde bir çeşit şizofrenik durum var gibidir. Yarı insan yarı tanrıydı ve Hera’nın başına musallat ettiği belalardan ve dertlerden onu koruyan bir babası yoktu. Cennet ve dünya arasında tek başına kalmıştı ve gidecek herhangi bir yeri yoktu. Normal görünmek isteyen Herkül güzel bir prensesle evlenir ve ondan 2 çocuğu olur. Fakat bu aile saadeti kısa sürer. Can düşmanı Hera hemen karşılık verir, Herkül’ün hiçbir zaman mutlu olmaması konusunda kararlıdır. Bu sefer, aile babası Herkül’ü delirterek onu bir katile dönüştürecektir. Herkül uyurken ona cinnet getirttirir. O da, bu deli halinde karısı ve çocuklarının kendisinin düşmanı olduğunu zanneder. Gecenin bir yarısında, Herkül korkunç bir şey yapar. Herkül bu gözü dönmüşlükten normale döndüğünde, ellerini ailesinin kanına bulanmış olarak bulur. Gerçekten bunu yapanın kendisi olduğunun farkında bile değildir. Fakat üzerinde kan lekeleri vardır, bu da suçun fiziksel kanıtıdır. Ve bu katlanmak zorunda olduğu bir suçtur. Ve bu korkunç olaydan sonra, Herkül’ün hikâyesi şekillenmeye başlar. Dünyadaki en güçlü adam kendi öz ailesini katletmiştir.

Öfkesi dindiğinde, içini büyük bir pişmanlık, sonsuza dek kurtulamayacağı korkunç bir keder kaplayacaktır. Eski Yunanlıların tabiriyle “aileye duyulan sorumluluk”. Eski çağlarda, “aileye duyulan sorumluluk” denince, ölümüne müdahil olduğunuz bir kişinin kanından size bulaşan bir çeşit lanet akla geliyordu.

Bu biraz da Hıristiyanlıktaki kefaret inancına benzer, yani daha önce yapmış olabileceğiniz kötü şeyleri telafi edebilmek için yaptığınız iyi şeyler gibi. Bu aşamadan itibaren, ailesine karşı işlediği suçun, bu korkunç hareketinin lekesinden kurtulmaya çalışacaktır. Ve bu Herkül’ün hayatının kilit noktasıdır. Herkül ruhunu arındırmak için, tanrıların yada insanoğlunun yüzleştiği gelmiş geçmiş en dayanılmaz mücadelelere girişecektir. Bu onu, Yunan dünyasının bir ucundan diğer ucuna ve hatta ötesine götürecek ve efsanenin ardındaki gerçeklere ışık tutan gerçek deliller bırakacak bir yolculuk olacaktır. Mitoloji’nin süper kahramanı Herkül, üvey annesi Hera’nın yaptığı büyü yüzünden karısını ve çocuklarını katletmiştir. Şimdi ise, dünyadaki en güçlü adam günahının kefaretini ödemek zorundadır. Fakat kendini kaybetmiştir. Kafası karışıktır. Akıl almak için, en büyük Yunan rahibesini aramaya başlar. Herkül’ün günahı o kadar büyüktü ki, ona sadece o zamanın en güçlü dini otoritesi yardım edebilirdi, o kişide Delphi’nin kâhinidir. Delphi birçok Yunan efsanesinde kilit rol oynayan kutsal bir tapınaktır. Fakat sadece efsanevi bir yer değildir. Bu tapınağın kalıntıları hâlâ Yunanistan’ın orta kesim dağlarında bulunmaktadır. 2500 yıl önce burada, etrafında gizemli buharlar yükselen bir rahibe kendinden geçmiş bir şekilde bulunmaktaydı.Bulmaca gibi konuşurdu ve tanrıların kelimelerini dillendirdiği zannedilirdi. Cevabını almak istediğiniz herhangi bir şey için direk cennetle konuşmak gibiydi. Yeni bir bulgu bu kahinin güçlerinin nereden geldiğini ortaya çıkarabilir. Yeni bir jeolojik inceleme Delphi tapınağının tam olarak iki fay hattının kesişiminde bulunduğunu göstermektedir. Bu, rahibenin etrafındaki sihirli buharları açıklayabilir. Yeni bulgu, bu fay hatlarının etrafındaki hareketlenmelerin, yeryüzündeki çatlaklar aracılığıyla etilen gazının salınmasına neden olduğu ihtimalini akla getirmektedir. Etilen gazından çok miktarda soluyan insanlar da tıpkı Delphi kâhinine olduğu gibi kendilerinden geçeceklerdir. Aslında, Delphi kâhini eski Yunan toplumunda herkesin çok fazla güvendiği bir çeşit uyuşturucu müptelasıdır. Tapınakta, Kâhin Herkül’e sadece korkunç bir kefaretin günahlarını temizleyebileceğini söyler. Bu kefareti elde edebilmesi için kuzeni ve ezeli rakibine gitmek zorundadır, yani Kral Eurystheus’a. Fakat bu bir tuzaktır. Hera Kâhini ve Kral Eurystheus’u Herkül’ü yok etmek için kullanmaktadır. Hera sahip olduğu her şeyi kullanarak Herkül’ü izlemektedir. Hera onun amansız düşmanı olmuştur ve onun yoluna çıkardığı tehlikeler, düşmanlar son bulmamaktadır. Hera’nın Herkül için hazırladığı 12 zorlu mücadeleyi Eurystheus gerçekleştirmiştir. Bunlar sonsuza dek “Herkül’ün Görevleri” olarak bilinecektir.

Bu görevlerde, kahramanımız Yunan dünyasının en büyük, en vahşi canavarlarıyla yüzleşmek ve onlara meydan okumak zorunda kalacaktır. Doğal afetler, zorba hükümdarlar ve canavarlarla. Hiçbir insanın bu görevlerin birinden bile sağ çıkması beklenemezdi. Fakat Herkül 12’sinin de üstesinden gelmek zorundaydı. Bu görevlerin bir amacı vardır. Öncelikli amacı ailesini öldürmesinden doğan kirliliği yok etmektir. İşlediği suçtan dolayı kendisini, ellerini, ruhunu temizleme ihtiyacı duymuştur. Kefaretini ödeyeceği suçların onun hatası olmayışından dolayı bu durum bize hiç adil gözükmemektedir. Üvey annesi Hera’nın gönderdiği cinnetin etkisi altındadır. Onun hatası olmayışı Yunan zihinlerinde hiç yer etmemiştir. İşlediği korkunç suçun lekesini çıkarmak için ondan hâlâ görevleri yerine getirmesi beklenmektedir.

Özgür kalma mücadelesi ilk görevin verilmesiyle başlar: İnsanoğlunun hayvani içgüdülerini temsil eden yırtıcı bir canavarı öldürmek, Nemean Aslanı. Herkül’ün sorunu çok iyi bir okçu olmasına rağmen aslanın derisinin oklara karşı çok dayanıklı olmasıydı. Bu yüzden kaba kuvveti sayesinde aslanın üstesinden gelmiştir. Ve aslanı yendikten sonra onun derisini yüzerek kendisi için bir zırh olarak giymeye başlamıştır. Bu olaydan sonra, Herkül her zaman kendini koruyan bu aslan derisini giymiş şekilde resmedilmeye başlanmıştır. Kral Eurystheus şaşkına dönmüştür. Herkül’ün ilk görevinin onun son görevi olacağını düşünüyordu.

Şimdi ise, kahramanımızın sonunu kesin olarak hazırlayacak çok daha zor görevler hazırlamaktadır. İlk görevden içerik belli olmuştur, İnsan’a karşı Doğa. Eski çağlarda yaşayan Yunanlılar doğayı korkunç bir yer olarak gördüler.Onunla uyum içinde yaşamak istediler, fakat doğa dikkat edilmediğinde sizi öldürebilecek bir cadıdır. Onların bakış açısı buydu. Doğaya karşı romantik bir bakış açısına sahip değillerdi. Doğaya hükmedebilecek, onu gerçekten kontrol altında tutabilecek kahramanlardan biri Herkül’dür, fakat bu kahramanların sayısı çok azdır. Ve durdurulamayan bu güce hükmetmek büyük bir kahraman olmanın belirtisidir. Herkül’ün meydan okuması gereken ikinci görev ise doğanın bir diğer garip canavarını öldürmektir, Dokuz Başlı Korkunç Hydra. İnsanı bir ısırıkta yutan zehir tüküren bir yılan. Herkül kılıcını çeker ve saldırır. Hydra’nın kafalarından birini keser. Ve bir diğerini daha. Kılıcını her sallamasında canavarın bir kafasını koparır. Fakat koparılan her kafanın yerine anında iki tane kafa çıkmaktadır. Bu durum, Yunanlıların öldürülemez olarak inandıkları insanların keyiflerine olan tutkunluklarını simgelemektedir. Saldırdıkça, kafasını kestikçe, uğraşmanız gereken kafalar artmaktadır. Herkül’ün yeni bir stratejiye ihtiyacı vardır. Bu düşmana karşı, başarısı kas gücünden daha fazlasına bağlıdır. Herkül bir meşale kapar ve canavarın derisini ateşe verir. Bu fikir ağaçların köklerini yakmaktan aklına gelir. Kökünü dağlayacaktır böylece bir kafa tekrar büyüyemeyecektir. Son bir hamleyle, Herkül son kafayı da vücuttan ayırır. Bu bir insanın bir canavara karşı kazandığı müthiş bir zaferdir.

Herkül Hydra’yı öldürdükten sonra, oklarını onun kanına batırır ve böylece zehirli oklara sahip olur. Zehirli anlamına gelen “toksik” kelimesi, okları fırlattığımız yay anlamına gelen Yunancadaki “toxon” kelimesinden gelir. Ve yine Yunancadaki “toxicos” yayla ilgili anlamına gelir. Herkül efsanesini içinde barındırdığından, İngilizcedeki garip kelimelerden biridir.

İki görev tamamlanmıştır. Herkül antrenman yapan bir savaşçı gibi, düşman bir dünyada hayatta kalmak için gerekli becerileri, yani fiziksel gücünü, zihinsel dayanıklılığını ve dayanıklılık süresini geliştirmektedir. Bu görevlerde, Herkül kötülüklerin üstesinden intikam alarak ve adalet dağıtarak gelmektedir. Herkül sonraki iki görevinde, Doğa’nın en zorlu diğer iki canavarını yener: havadaki bir oktan daha hızlı koşabilen bir hayvan olan “Artemis’in Altın Geyiği”ni ve canlı olarak yakalamayı başardığı insan yiyen tehlikeli “Yaban Domuzu”nu.

Herkül’e bu görevleri veren Eurystheus, bu görevlerin tamamlanabileceğini asla düşünmüyordu. Biz de böylece Herkül’ü insanüstü prototipi olarak görmeye başlarız. Bu aşamada durdurulamaz olarak görünmektedir. Kahramanımızın dengesini bozmak isteyen Kral Eurystheus, değişik taktikler denemeye başlar. Değişik bir doğal engel ortaya çıkarır. Arıtılmamış kanalizasyon. Beşinci görev olarak, Herkül’den insan doğasının bozuk yönünü sembolize eden pis bir iş yapması beklenir. Gübre dolu çok büyük ahırları temizlemek zorundadır. Bu görev diğerlerinden farklıdır, çünkü Herkül’ün daha önce karşılaşmadığı türde, kölelere yakışan bir vazife içermektedir. Daha önceki görevlerde, kırsal bölgeleri harap eden canavarları öldürüyor, insanları korumaya çalışıyor yada medeniyet getirmeye çalışıyordu. Fakat bu sefer, uzun zamandır temizlenmemiş bir ahırı hayvan pisliğinden temizlemesi gerekiyordu. Ve bu görevi tamamlamak için bir günü vardı. Herkül bu iğrenç ahırların iki kuvvetli nehrin arasında olduğunu fark eder ve aklına bir fikir gelir. O müthiş kuvvetini kullanarak nehirlerin yönünü değiştirir ve ahırların içinden akmalarını sağlar ve böylece her şeyi temizlemiş olur. Her seferinde bir görevle, Herkül ailesini öldürmenin kefaretini ödemektedir. Şimdiye kadar da, Hera ve onun kukla Kralı Eurystheus’un icat ettiği engellerden daha büyük olduğunu kanıtlamıştır. Ve giriştiği her mücadele onu daha güçlü kılmaktadır. Eski çağlarda yaşayan Yunanlılara için, bu derecede büyük kavgalarda elde edilen başarılar ilham verici birer hikâyeydi. Fakat sadece bir hikâye olmaktan daha fazlası olmuş olabilir mi?

Şaşırtıcı tarihi deliller Herkül’ün sadece bir efsane değil, aynı zamanda gerçek bir kahraman olduğunu düşündürmektedir. Herkül mitolojinin en büyük süper kahramanıdır. Güç ve acı çekmeyi aynı anda barındırıyor olması, eski dünya insanlarıyla bir bağ kurmasını sağlamıştır. Herkül’ü, hem hayran olunacak hem de acınacak bir kahraman aynı zamanda kendi gerçekleriyle bağlantılı, acıklı bir hikâyeye sahip birisi olarak gördüler. .

Efsaneler üzerinden çok uzun zaman geçmiş tarihi olayları yansıtırlar, bu yüzden nesilden nesle geçerek gelen, eski çağ tarihine uzanan bir çeşit şifredirler. Herkül hikâyeleri, değişik kültürlerden gelen insanların bir araya gelmesi ve büyük zorlukların üstesinden gelen kendi yerel Herkül hikâyelerini paylaşmalarıyla oluşmuştur ve bu insanlar kendi hikâyelerini anlattıkça, kahramanlarının az da olsa diğerlerinin anlattığı kahramanlara benzediklerini fark etmeye başlamışlardır. Ve böylece gelenekler birlikte dokunmuştur.

Eski çağ Yunanistan’da, Herkül ideal insan modeliydi. Fakat gerçekten yaşadı mı?

Her büyük Yunan kahramanının ardında, tarihi bir bulgunun var olması mümkündür fakat gerçek kişilerin yerlerini tespit etme çabalarımızı, tarih hep boşa çıkarmıştır. Herkül efsanelerinin bazı versiyonları Herkül’ün ailesinin “Tiryns” isimli bir Yunan yerleşim alanına mensup olduğunu söylemektedir. Ve eski çağ kaynakları buranın zamanında, büyük gücüyle tanınan ve hatta tanrılarla direk bir bağlantısı olduğu sanılan gerçek bir savaşçıya ev sahipliği yaptığını belirtmektedir. İsmi tarih içinde kaybolmuş olan bu savaşçı, “Mycenae” isimli güçlü bir krallığın hükümdarına hizmet etmiştir. .

Efsaneye göre, Herkül de kendisine 12 Görevi veren “Mycenae” kralı Eurystheus’a hizmet eder. Bu bir tesadüf mü yoksa başka bir şey mi?

Efsanenin ardındaki adam hakkındaki diğer deliller, Yunanistan’ın en efsanevi yerlerinden birinde bulunabilir. Olimpos Dağı. M.Ö. 776’da, ilk Olimpiyat Oyunları burada düzenlenmiştir.

Yunan dünyasında yüzlerce oyun vardır, fakat Olimpiyatlar kadar güzel ve prestijlisi yoktur. Olimpiyat Oyunlarında kazanmanız demek, erkekler arasında bir anlamda itibarınızın yükselmesi demektir. Bir ölümlü için tanrılara en yakın olma durumuydu. Herkül’ün görevlerinde karşılaştıklarıyla bu oyunlara katılanların karşılaştıkları arasında çarpıcı benzerlikler vardır. Her ikisi de sadece en disiplinli atletlerin başarabileceği güç ve dayanıklılık gösterisiydi. Fakat Herkül ve Olimpiyatlar arasındaki bağlantı daha eskilere dayanıyor olabilir. Söylentilere göre, Herkül bir görevinden sonra Olimpiyat Oyunlarının temelini atmıştır, bu yüzden, Oyunların altyapısıyla Görevler’in doğrudan bağlantısı vardır. Bunlar Olimpos’taki stattan geriye kalanlardır. Alanın uzunluğu 192 metredir. Eski çağda yaşayan Yunanlılara göre, bu uzunluk Herkül’ün 600 adımıdır. .

Efsaneye göre, Herkül 192.27 metreye denk gelen 600 küçük adım atarak “stadion”u adımlamıştır.Tarihçiler böylece, Herkül’ün bir adımının 32 cm uzunluğunda olduğu sonucuna varmışlardır. Bu 47 numara bir ayakkabı ölçüsüdür. Herkül’e ait diğer izler ve 12 Görevi tasvir eden dış duvarlardan kalan kabartmalar buradaki ana tapınakta görülebilir. Tüm atletler Herkül’e karşı büyük saygı duyuyorlar ve kendilerini ona kanıtlamak istiyorlardı. Yunanlılar için teslim olmamak çok önemliydi, bu yüzden birçok atlet teslim olmak yerine ölmeyi yeğlemiştir. .

Efsanemizde, Herkül’ün devam etmesini sağlayan da aynı azimdir. Herkül’ün mesajı her zaman “pes etme, sonunda mutlaka başaracaksın” olmuştur.Durum ne kadar zor olursa olsun, başarı her zaman muhtemeldir. Herkül 6. Görevinde, insanoğlunun ulaşılamayacak hedeflerini sembolize eden insan yiyen vahşi kuşlarla yüzleşmek zorundadır. Onları zehirli oklarıyla saf dışı bırakınca 12 Görevinde yolun yarısına gelmiş, önemli bir dönüm noktasına varmıştır. Fakat bir bu kadar görev daha bulunmakta ve her görev bir öncekinden daha zor olmaktadır. Üvey annesi Hera bunun garantisidir. Görevler devam ettikçe, daha da şiddetlenmekte ve Herkül’ü çok daha uzak, daha mistik yerlere sürüklemektedir.

Sıradaki üç Görev Herkül’ün ilk kez Yunanistan sınırları dışına çıkmasına ve güçlü yabancı düşmanlarla karşılaşmasına yol açacaktır. Eski çağlarda yaşayan Yunanlıların imparatorluk sınırlarını genişletmek istedikleri bir zamanda bunun gibi hikâyeler yankılanmıştır. Toprak elde etme hırsına kapılan Yunanlılar, Fransa’nın güneyine kadar kolonileşmeye ve Akdeniz’in her yanına koloniler göndermeye başlamışlardı. Bunun sonucunda da her türden canavar hikâyeleri anlatılmıştır. Herkül 7. görevinde, Kral Minos’un değerli boğasını bulup yakalamak için Girit Adası’na gider. .

Efsanemizin yaratıldığı zamanlarda, bu boğa Girit’in ana kara Yunanistan’a kurduğu baskının simgesidir. Girit Tunç Devri’nin sonlarında, Akdeniz’in bu bölümündeki en önemli güçtü. Klasik dönemde çok fazla öneme sahip ve en belirgin güç konumuna gelen Atina ve Sparta gibi şehirlerin aslına bakarsanız hiçbir önemi yoktu. Gerçekte, bölgedeki en büyük güç olan Girit’e vergi ödemek zorundaydılar. .

Efsanemizde, Herkül bu durumu değiştirmek üzeredir. Kral Minos’un Boğası’nın izini süren Herkül, onu kollarıyla yakalayarak geri eve döner. Artık Yunanistan Girit’e ödeme yapmak zorunda değildir. 7 Görev tamamlanmıştır. Herkül Girit Boğasına karşı kazandığı zaferle, doğaya karşı giriştiği savaşı kazanmıştır. Şimdi ise savaşın her iki tarafı da insanoğlu olacaktır. Herkül daha önceki Görevlerinde, insanoğlunun faydasını gözeten hizmetler sunmakta, onları canavarlardan, belalardan ya da bu çeşit şeylerden kurtarmaktaydı. Fakat bu noktaya geldiğimizde Herkül’ün karanlık yönlerini görmeye başlamaktayız.

Bu da sıradakilerin habercisi olmaktadır. Herkül sonraki Görevlerinde, Yunanistan için tehdit oluşturan iki yabancı hükümdarla karşı karşıya gelir. İlk olarak, Bistonia’nın gaddar Kralı Diomedes‘i hedef alır. Diomedes atlarını düşmanlarını yiyecek şekilde eğitmiştir. Herkül ise onu bir sonraki yemek haline getirmiştir. Bu Görev eski çağlarda yaşayan Yunanlılara “yarattığınız bir canavar eninde sonunda sizi yok eder” şeklinde algılanan güçlü bir mesaj göndermiştir. İlk kez bu Görevde Herkül birini öldürmüştür. Bu çok önemli bir andır. İlk kez elini insan kanına bulamıştır. Öldürme işi, Herkül’ün bir sonraki Görevinde, yani kadın savaşçılardan oluşan vahşi bir kabile olan Amazonlar’ın lideri Hippolyta’nın kemerini çaldıktan sonra onları öldürmesiyle devam eder.Bununla birlikte, Herkül 12 Görevden dokuzunu tamamlamıştır.Cesareti, gücü ve dayanıklılığı gelmiş geçmiş en imkansız işleri başarmasını sağlamıştır. Fakat son savaşlar en zorluları olacaktır. Herkül’ü bildiğimiz dünyanın sınırları dışına çıkaracaklar, İncil’deki Cennet Bahçesine benzer güzellikte bir yer arayan hiçbir Yunanlının ülke sınırları içinde görmediği yerlere götüreceklerdir. .

Efsanevi kahraman Herkül, kendi ailesini öldürmenin kefaretini ödemek adına dokuz ürkütücü Göreve katlanmıştır.Giriştiği her mücadele gücünün, dayanıklılığının ve kararlılığının sınanmasını temsil etmektedir. Görevlerinde, zorluk derecisinin bir şekilde artışı söz konusudur. Herkül’ün her seferinde daha zor Görevlerin altından kalkması, diğer eski çağ kahramanlarının olamayacağı derecede güçlü olduğunu gösterir. Fakat meydan okumalar devam ettikçe, hiçbir fiziksel acının zihinsel acısını dindiremeyeceği belli olmuştur. Herkül kendi suçunun mahkumu olmuştur. Ne kadar Görev yerine getirirse getirsin, ne kadar kahramanlık gösterirse göstersin, fiziksel durumu ne kadar sıra dışı olursa olsun, huzur bulamıyor, tatmin olamıyordu.

Herkül için geriye 3 test kalmıştır. Bu testler onu dünyanın sınırlarına ve ölümün derinliklerine götürecektir.Herkül her seferinde Yunanistan’dan hep daha uzaklara gitmek zorundadır. Bilinmeyenin içine doğru ne kadar derine giderseniz, bir o kadar ölümlü ve ölümsüzler dünyaları arasında sahayı geçmiş olursunuz.

Herkül 10. Görevinde, Geryon’un Sığırlarını ele geçirmek için harekete geçer. Geryon üç bacaklı, üç kafalı ve öldürücü bir hayvana sahip tehlikeli bir canavardır.Medusa’nın torunu olduğundan, o da bir tür yarı-canavar görünüşe sahiptir ve savaşmadan sığırların gitmesine izin vermeyecektir. Fakat Geryon’u yok etmek Görevin sadece yarısıdır. Diğer yarısı ise oraya varabilmektir. Herkül’ün Geryon’a ulaşabilmek için Akdeniz’in sınırlarını aşmak, Atlantik Okyanusunu varmak zorundadır. Fakat önünde büyük bir engel vardır. Afrika ve Avrupa’yı birbirine bağlayan ve denizi okyanustan ayıran bir sıra dağ. Herkül dağın etrafından dolaşmamaya karar verir. İçinden geçer. Kılıcının bir vuruşuyla dağı ikiye ayırır. .

Efsanenin bu bölümü Atlantik ve Akdeniz’in nasıl birleştiğini açıklamak için yaratılmıştır. Her iki taraftaki kayalıklar sonsuza dek Herkül’e bağlanacaktır. Eski çağlarda yaşayan Yunanlılar Cebelitarık Boğazı’nı, Herkül’ün Ayakları olarak biliyorlardı. Ve hiç kimse oradan daha öteye gidememiş ve daha ötede ne olduğunu bilememiştir. Eski çağlarda yaşayan insanlar için, Herkül’ün Ayakları sadece keşfedilmemiş bir okyanusa açılan bir kapı değil, aynı zamanda gerçek ve efsane arasındaki ana kapıydı. Bir Yunanlının Herkül’ün Ayaklarının ötesi hakkında konuşması, bizim gökkuşağının ötesi hakkında konuşmamız gibi bir şeydir. Ve Herkül’ün oraya gitmiş ve geri dönmüş olması, sadece onun şöhretine eklenmiş bir parçadır. Atlantik’e giden tüm eski denizciler, Herkül’ün Ayakları arasından gitmek zorundaydı ve son keşiflerden biri, birçoğunun kahramanımıza olan saygılarından dolayı burada demirlediklerini göstermektedir. Cebelitarık kayasındaki bir mağarada, arkeologlar Herkül’le bağlantısı olduğuna inanılan yüzlerce sanat eseri bulmuşlardır.

Birçok örnek alarak, karbon 14 metoduna tabi tuttuğumuzda hepsi birbiriyle mükemmel uyum göstermekte, hepsi de M.Ö. 800 ile M.Ö. 400 arasındaki 400 yıllık bir zamanı göstermektedir.Bu nesneler buraya kesinlikle belirli bir sebeple koyulmuştur ve biz de buranın büyük bir mabet olduğuna eminiz. Uzmanlar, Yunan denizcilerin bilinmeyene doğru Herkül’ün ardından gitmeye hazırlandıklarında bu mabede hayatları için dua etmeye geldiklerine inanmaktadırlar. Ayakların ötesinde ne olduğunu bilmemekteydiler. .

Efsaneye göre, Herkül bilinmezliğe doğru bu eşikten geçerken aynı belirsizlikle yüz yüze gelmiştir. Ayakların ötesinde, üç kafalı Geryon ve sığırları beklemektedir. Canavar dağdan aşağıya büyük kaya parçaları fırlatarak Herkül’le savaşmaktadır. Fakat Herkül’ün daha önceden kalan Hydra’nın zehirli kanına batırılmış gizli okları vardır. Nişan alır ve fırlatır. Geryon ölür ve Herkül sığırlara sahip çıkar.

10 Görev tamamlanmıştır.Bir sonraki Görevinde Herkül, yüzlerce kafası olan bir ejderha tarafından korunan bir bahçeden altın elma çalmak için dünyanın diğer ucuna gitmek zorundadır. Elma, bahçe ve tehlikeli bir yılan.Bu Görev İncil’deki Adem ve Havva hikâyesine benzemektedir.Hıristiyanlığın ilk zamanlarında, Hesperides’in elmalarıyla Cennet’teki Hayat Ağacı’nı kıyaslayan insanlar olmuştu. Bu durum, “bu insanlar birbirleriyle konuştular” ve “birbirlerinin hikâyelerinden haberdarlar” anlamına gelen eski çağlarla alakalı şeylerden birisidir.

Herkül’ün hikâyesinde, ölümcül bir dönemeç vardır. Aradığı elmalar, düşmanı tanrıça Hera’ya aittir. Bu elmalar sadece Hera’ya ait değil, aynı zamanda Zeus’la olan kutsal evliliğinin simgesidir. Elma ve evlilik Yunan mitolojisinde sıkça birlikte anılan bir durumdur. Herkül talihsiz bir şekilde Hera’nın elmalarını arayarak tam bir yıl dolaşır.

Sonunda dünyanın sonuna ulaşır ve çok zor bir işin altına girmiş olan tanrı Atlas’la karşılaşır. Titanlar’dan biri olan Atlas iş olarak omuzlarında dünyanın yükünü taşımak zorundadır. Kelimenin tam anlamıyla dünyayı omuzlarında taşır. Bugün kullandığımız “dünyayı omuzlarında taşımak” deyimi, Atlas efsanesinden gelmektedir.

Herkül çok yorulmuş ve yolunu kaybetmiştir fakat Atlas Altın Elmaların nerede olduğunu bilmektedir. Böylece Atlas onları bulup getirirken, Herkül dünyayı tutmaya gönüllü olur. Atlas sonunda elmalarla birlikte döner fakat bir sorun vardır. Herkül’e dünyayı ve gökyüzünü geri almak istemediğini söyler. Atlas “Çok teşekkür ederim, uzun zamandır bu işten kurtulmaya çalışıyordum” der ve tam ayrılmak üzereyken Herkül de ona “Haklısın, gerçekten çok üzgünüm ama birkaç saniyeliğine tekrar geri alabilir misin? Aslan derimi omuzlarıma koyacağım.” der. Atlas dünyayı yeniden sırtlanır, Herkül’de bu arada uzaklaşır. Herkül kıymetli elmalarını çalarak Hera’dan intikamını almıştır.

Şimdi ise özgürlüğünü kazanmasına sadece bir Görev uzaklığındadır ve bu Görev onu hiçbir ölümlünün canlı olarak geri dönmeyi başaramadığı bir yere, yani ölüler diyarı Hades’e gönderecektir.

Herkül İnsanoğlu yada tanrıların görebileceği en zorlu 11 meydan okumayla yüzleşmiştir. Vahşi yaratıklarla, kötü krallarla, korkunç canavarlarla savaşmış ve ailesini öldürmenin kefaretini ödemek adına bilinmeyen dünyalara gitmiştir. Herkül hayatını gerçekten hak etmediği bir suçtan kurtulmaya çabalayarak, didinip durarak, her zaman acı çekerek ve sabır ederek geçirmiştir. Şimdi ise, son bir test kalmıştır. Herkül 12. ve son Görevinde, ölülerin gizemli dünyası Hades’e giden yolu bulmak zorundadır. Orada, kapıdaki bekçi köpeğini, yani üç başlı “Cerberus”u yakalamak zorundadır. Herkül’ün son Görevi açık ara en korkunç olanıdır. İnsanlar daha önce hiç böyle bir şey yapmamışlardı. Kahramanlar genellikle yeraltı dünyasına gitmezlerdi. Ölülerin efendisi Hades, tüm insan ruhlarının muhafızıdır. Cerberus da onun infazcısıdır. Bu köpek sizi, yani yaşayanları içeri sokmamak için orada bulunmuyordu, çünkü eğer bunu yapacak kadar deliyseniz, bu sizin sorununuzdur. Onun işi ölülerin dışarı çıkmasını engellemekti. Çoğu eski çağ medeniyetlerinin yaşadığı en büyük sorunlardan birisi biri öldüğünde bunun fark edilmemesi ve onun size geri dönmesinden duyulan korkudur. Herkül Hades’e karşı diplomatik bir tavır takınır. Ondan koruyucu köpeğini dünyaya çıkarmak için izin ister. Hades de bunu, Herkül’ün yaratığı sadece yumruklarını kullanarak yenmesi şartıyla kabul eder. Bu gerçekliğin son noktasıdır. Herkül köpeği güreşerek yener ve ona itaat etmeyi öğretir. Aslında Cerberus’u cehennemden dünyaya getirmesi olağanüstü bir olaydır. Çünkü bu, bir Yunan kahramanının ölüm ve yaşam döngüsünü bozabileceğini göstermektedir.

En sonunda Herkül kefaretini ödemiştir. Önüne çıkarılan her türlü engeli aşmayı başarmış ve haddinden fazla fiziksel ve zihinsel işkencelerin üstesinden gelmiştir. Artık huzura erme vakti gelmiştir.

Herkül mücadele eden, kazanan, acı çeken fakat her zaman ayağa kalkan birisidir. Ve bu macera tamamlandığında hayatının daha iyi olacağına dair aldığı bazı belirsiz sözler vardır, fakat tabii ki hiçbir zaman tamamlanmayacaktır.

Herkül Zeus’un gayri meşru çocuğu olduğundan, Hera’nın ona karşı hiç bitmeyen bir kini vardır. Hera’nın lanetinden kurtulmanın sadece bir yolu vardır ölüm.

Herkül çok büyük bir cenaze ateşi hazırlar. Katlanamadığı yerde dünyadaki hayatı acı içinde son bulur. Yiğitçe, tam kahramanlara yakışan bir şekilde ölmek ister. Bir cenaze ateşinde yanmak ister. Ve bu gerçekleştiğinde, son temizlenme gibi görünmektedir. Yanarak yok olan Herkül değil, onun ölümlü bedenidir. Bu da ruhunu serbest bırakır, böylece kendisi de cennete yükselir. Herkül ölerek nihayet huzura kavuşur.

Oğlunun yeteri kadar acı çektiğine inanan tanrıların kralı Zeus, onu Olimpos Dağı’ndaki ölümsüzlere katılmaya davet eder ve sonunda ezeli düşmanı Hera’nın da öfkesi diner. Burada tanıklık ettiğimiz şey, Herkül kahramanların kahramanı, yücelerin en yücesidir. Ve en sonunda Zeus ona “Tamam Herkül, sen yeterince acı çektin ve o kadar büyüksün ki seni de bir tanrı yapacağım.” der. Sonunda Herkül sonsuza dek devam edecek bir çeşit ödül almış, nihayet acıları sona ermiştir.

Sonunda, Herkül yeniden dirilir ve babasının ebedi krallığına katılır. Başka bir kutsal ölümlüyle esrarengiz bir şekilde benzerlik gösteren bir son Hz. İsa. Herkül’ün son hareketi bir fedakârlıktır. Ve yine ölümsüzlüğü elde etmek için acı çekmesi gereken kahramanımızla Hıristiyanlık arasında ilginç bir benzerlik vardır. Ve kendisini ateşe verdiğinde, tüm fanilik uçar gider ve ondan geriye kalan hakikat cennete yükselir. Bu Herkül efsanesidir. Hiç değişmeyen bir güç, acı çekme ve kurtuluş hikâyesidir. İnsanların duymaktan hoşlandıkları tarzda bir hikâyedir çünkü herkes hayatında bir şekilde sorun, sıkıntı ve acı görmüştür. Hepsi başaramayacaklarını düşündükleri devasa işlerle yüzleşmiştir. İnsanlar bu tip işleri başarmış yada hâlâ bu tip işlerle uğraşıp sonunda kazanabilen kimselerin hikâyelerini duymak isterler. Herkül’ün sonunda başarmış olması hayatımız ne kadar zor görünürse görünsün her zaman başarılı olabilme ihtimalinin var olduğunu bize göstermektedir.

BÖLÜM 3 HADES

Burası ölüler diyarıdır. Bu da buranın efendisidir. Hades; herkesin çok korktuğu, adını bile söylemekten çekindiği tanrı. Hades efsanesi eski çağda yaşayan Yunanlıların ölüme bakış açılarını yansıtmaktadır. Hiçbir ölümlünün kaçamayacağı ürkütücü bir bakış açısıdır. Ve eski çağ dünyasıyla gerçek bağlantıları vardır. Lanetler, hayaletler ve gizli inançlar. Yeraltı dünyasına inmeye ve eski çağlarda yaşayanların duyduğu şekilde hikâyeyi yaşamaya hazır olun.

Yemyeşil bir çayırda, güzel genç bir kadın çiçek toplamaktadır. Persephone ismindeki bu kadın izlenmektedir.

Yunan mitolojisinde, genç bir bakirenin bir çayırlıkta çiçek toplaması kötü bir şeyin gerçekleşmek üzere olduğunun habercisidir. Birden yer yarılır ve gizli bir el karanlıktan çıkarak genç kızı yeraltı dünyasına çeker. Ölülerin tanrısı Hades, kraliçesini seçmiştir. Hades mitolojide, tüm ölülerin muhafızıdır. İyi ve kötü tüm ölümlülerin öldüklerinde girmek zorunda oldukları korkutucu ve çok büyük bir alana hükmetmektedir. Kaçmalarına engel olacak tüm tedbirleri almak onun işidir. Ölülerin tanrısıdır ve hiçbirimiz ölmek istemeyiz. Korkulması gereken kişidir. Korkunç bir güce sahiptir.

Yunanlılar Hades’le hiçbir ilgilerinin olmasını istemediler çünkü onu tanımak demek ölmüş olmak demekti. Yunanlılar Hades’i resmetmeme yada yansıtmama eğilimi göstermişlerdir. Onun adına yapılmış tapınaklar yoktur. Ne iş yaptığından tam emin olamadığınız ve hakkında konuşmak istemediğiniz bir amcanız gibi her zaman araya mesafe koyulan bir kişi olmuştur. Eski çağlarda yaşayan Yunanlıların ana düşüncesi ölü olmanın çok iyi bir şey olmadığıdır. Hades efsanesi, ölümden sonra ne olacağını anlamlandırmak için yaratılmıştır. Bu hikâyeler hayatta kalma arzusu taşıyan insanları yansıtmaktadır. Bu hikâyelerde, Yunanlıların ölüm hakkında ne düşündüklerini, ne umduklarını ve korkularını görebiliriz. Birçok dini gelenek bir sonraki dünyada varlığınızı devam ettirebileceğiniz bir yol sunmuştur. Ve Yunan dini gelenekleri de bundan farklı değildir. .

Efsaneye göre, ölü ruhlar büyük ve kasvetli yeraltı dünyasına adını efendisi Hades’ten alan bu diyara giderler. Bu yer; bir arada bulunan cennet, cehennem ve arafın eski çağ Yunanistan’daki karşılığıdır. Biz, Hıristiyan inancına göre, burada, yani dünyada yaptıklarımızın öldükten sonra bize ne olacağını belirlediğini düşünürüz. İyi bir insansanız, cennete gidersiniz. Kötü bir insansanız, cehenneme gidersiniz.

Yunanlılar için tüm bu yerler bir çatı altında bulunuyordu, hepsi yeraltındaydı. Hiçbir zaman göremeyeceğimiz bir yerdir. Orada neler olduğuna, verilen büyük cezalara veya korkunç şeylere dair hikâyeler uydurabiliriz fakat hiçbir zaman tam olarak bilemeyeceğimizden, merak etmeye devam ederiz. .

Efsaneye göre Hades’in 3 seviyesi vardır.Ölülerin çoğu isimsiz kitlelerin gönderildiği sıkıcı bir dinlenme yeri olan Asphodel’e gönderilirler. Yeraltındaki sıradan bir insanın kaderi sadece etrafta amaçsızca dolaşmak ve çok heyecan verici ya da ilginç olmayan bir hayat yaşamaktır. Bir çeşit hüzünlü bir yerdir. Bu yer Katolik inancındaki arafa benzer bir yerdir. Sessiz, sakin fakat matem ağaçlarıyla kaplı, ruhların sadece amaçsızca gezindikleri bir belirsizlik bölgesidir. Ve tanrıları en çok kızdıranlar için ayrılmış bir yer vardır. 64,000 km derinliğinde büyük bir cehennem. İçten içe yanan bir nehirle çevrili, acı ve sonsuz işkence zindanı. Burası Tartarus’tur. Kötü insanların ruhları Hıristiyanlıktaki cehennem inancına çok benzeyen Tartarus’a gönderilirdi. Aslına bakarsanız, ilk Hıristiyanlar Tartarus ile cehennemi öylesine birbirine bağlamışlardır ki İncil’de bile bahsedilmektedir. Peter’ın İkinci Mektubu’nun sözlü biçiminde Tartarus’a atılan insanlar ortaya çıkmaktadır. Ve çok günahkar olup Tartarus’ta cezalandırılan az bir kesim de vardır. Ve bence bu, Hıristiyanların Cehennem olarak bildikleri yerin kaynağıdır. Şanslı olan az bir kesim için, kutsanmışların adası, eski çağ Yunanistan’da cennetin karşılığı Hades’in 3. bölgesinde onları beklemektedir. Her şey kendiliğinden yetişir ve siz hiç çalışmadan kendi payınıza sahip olursunuz, gerçekten yapılacak hiç iş yoktur. Sonsuz bir neşe, dans edenler, berrak akarsular ve gerçek dostluk vardır. Burası ünlü ve şerefli insanların hayatlarını geçirdikleri yerdi. .

Efsaneye göre, tüm insanlar er ya da geç Hades’in önünde diz çökeceklerdir. Bazıları için ise, bahsedilen bu günün gelişi hızlı olacaktır. Hades, Persephone isminde genç bir kızı kaçırarak onu yeraltında esir tutmaktadır. Hades bu genç kızı sonsuza dek karısı olması için kaçırmıştır. Fakat Persephone unutulmamıştır. Yukarıdaki dünyada, güçlü annesi onu aramaktadır. Annesi, dünyayı doyuran, hasat tanrıçası Demeter’dir. Bu efsane, evreninin en önemli yönlerinden birini açıklayan bir efsanedir. Demeter insanoğlunun neslini bitirebilecek, dünyayı paramparça edebilecek bir güce sahiptir. Eski çağlarda yaşayan Yunanlılar, mevsimlerin değişiminden Demeter’in sorumlu olduğuna inanmışlardır. Ve her şey Persephone’nin ortadan kaybolmasıyla başlamıştır. Kızının başına ne geldiğini bilmediğinden tüm dünyayı dolaşmış ve kızını kaybetmiş olmanın üzüntüsüyle toprağı bereketli kılmayı unutmuştur. Bu yüzden bitkiler çürümüşler ve insanoğlu daha fazla üreyememiştir, dünya yaşadığı en büyük kışlardan birine sürüklenmiştir. Bitmeyen bir buzlanma görüntüsüyle karşılaşan diğer tanrılar, Hades’e Persephone’yi geri göndermesini emrederler. Fakat Hades’in bir planı vardır. Hades eğer ona yeraltına ait bir şeyi yedirmeyi başarırsa, onun da yeraltı dünyasının bir parçası haline geleceğini biliyordu. Persephone’ye birkaç adet nar tanesi sunar. Sunulanı safça kabul eden Persephone kaderin ağlarına düşmüş olur. Bu, tüm gezegenin ödeyeceği bir hatadır. Artık Persephone yediği her taneye karşılık 1 ay olacak şekilde, yani her yılın 3 ayını yeraltında geçirmek zorundadır. Yılın geri kalanını ise annesinin yanında geçirebilecektir. Persephone yeraltı dünyasına indiğinde, Demeter dünyanın ihtiyacı olan bereketi vermez ve bu durum Yunanlıların kış olarak algıladığı zaman dilimidir. Persephone annesinin yanına döndüğünde, Demeter çok sevinir ve bu durum da ilkbahar ve yaz olarak algıladığımız zaman dilimidir. Eski çağlarda yaşayan Yunanlılar, Persephone’nin yeraltı dünyasına mevsimlerin değişimi esnasında gidip geldiğine inandılar. Fakat oraya nasıl gitmiştir?

Bu sorunun cevabı, Atina’nın kuzeybatısında bulunan Eleusis isimli bir Yunan kasabasının yakınlarındaki bir mağarada bulunmaktadır. Eski çağda yaşayanlar için burası sadece bir mağara değil, bir ölüm kapısıydı. .

Efsaneye göre, Demeter kızı Persephone’yi tam burada karşılamıştır. Persephone yeraltından bu mağara aracılığıyla çıkmıştır. Yaşayanlar dünyasıyla ölüler dünyası arasında bir sınır olmakla birlikte. gerçek hayatla efsane arasındaki sınırdır. Fakat burası Hades’e giden tek geçit değildir. Eski çağ Yunanistan’da yeraltı dünyasına giden birçok giriş bulunmaktaydı, aslına balarsanız, bir çeşit rekabet endüstrisi gibiydi. Eskiden Amerikalıların “Goerge Washington geceyi burada geçirdi.” demeleri gibidir. Her yöre, “Yeraltı dünyasına giden bir geçidimiz var.” diyebilmek istemişlerdir. Bu yerin, eski çağlarda yaşayan Yunanlılar için önemi büyüktü. Aslına bakarsanız, uzmanlar mağara girişinin yakınlarında bulunan kalıntıların bir tapınağa ait olduğunu belirlemişlerdir. Bulunan eserlerin arasında, üzerinde rahatlıkla okunabilen “Tanrı ve Tanrıçaya” ibaresi bulunan bir taş kabartması vardı. İsmi ağza alınamayan bir tanrıya ithaf edilmiştir. Ölüm meleği Hades adına yapılmış bir tapınak. Hades adına yapılan tapınakların çok yaygın olmadığını unutmamak gerekir, çünkü onun kim olduğu ve ona tapınmanın ne demek olduğu düşünüldüğünde, tapınak yapmak için çok fazla sebep bulunmuyordu. Aslında, onun dikkatini çekmenizin yolu, yere sertçe vurarak “Hey, Hades!” diye bağırmanızdan geçmektedir. Bu yüzden Eleusis’te bir tapınağın bulunması çok dikkat çekicidir. Burada, Eleusis’te, eski Yunanistan’ın en büyük dini tarikatı tapınmak için toplanmıştır. Ölümü saplantı haline getirmiş gizli bir topluluk. Orada kalarak törenlere öncülük ettiği bilinen tarihsel şahsiyetler vardır. Plato, Cicero, Sokrates, bu bize oranın önemini gösterir. Günümüze kadar ulaşan belgeler, Tarikat üyelerinin buraya Hades’teki cennete giden bir kestirme, sonsuz saadete uzanan bir yol bulma arayışıyla geldiklerini göstermektedir.

Tarikatlar, Kutsanmışlar Adasına giden yolu bulmanız için ihtiyacınız olan bilgiyi size verebilmekte ve siz de sonsuza kadar yiyecek, parti ve şarap bereketinin görkemi içinde yaşayabilmekteydiniz. Uzmanlar Eleusis’teki tarikatın ölümden sonra hayat vaat eden başka bir dini etkilemiş olabileceğine inanmaktadırlar. Hıristiyanlığı. Bu Tarikat’ın, insanların ölüm korkusundan kurtulmalarına yardım ettiğini ve çok ilginç bir biçimde Hıristiyanlığa zemin hazırladığını biliyoruz. Ölümü bozguna uğratarak yükselen evrensel bir Tarikat’ın tohumlarını ekmiştir. Eski çağlarda yaşayan Yunanlılar için bu yüz, ölümün yüzüdür. .

Efsaneye göre, Hades ruhların acımasız efendisidir.Fakat her zaman böyle değildir. Dramatik bir değişim geçirmiştir. Unutulmuş bir çocuktan korkulan bir tanrıya dönüşmüştür. Aslında doğar doğmaz öz babası tarafından canlı canlı yutularak lanetlenmiştir. Hades eski Yunanlıların yeraltı tanrısıdır. Tüm ölü ruhları kontrol eden korkutucu bir tanrıdır. Fakat her zaman bu denli tehditkâr değildi. Tanrıların sarayında bir bebeğin çığlıkları sessizliği delmektedir. Yeni doğmuş olan bu çocuğun adı Hades’tir. Babası Yunanistan’ı yöneten tanrıların, yani Titanlar’ın kralı Kronos’tur. Bir kehanette Kronos’a çocuklarından birinin onu öldüreceği söylenince, böyle bir şeyin gerçekleşmemesi için her şeyi yapmaya karar verir. Yerine oğlunun geçmesinden korkan bir baba, bu insan psikolojisidir. Kronos’un bu soruna bulduğu çözüm, çocuklarını yemek olmuştur. Kronos ani bir hareketle yeni doğan oğlunu midesine indirir. Yeni doğmuş bir çocuğu öldürme eski Yunanistan’da sık rastlanan bir durum değildi, bu yüzden çocuklarını kasten öldürmeye çalışan bir baba düşüncesi onlar için şok edici bir durum olmuştur. Tabii ki ölümsüz olduklarından, Kronos’un yuttuğu çocuklar ölmemiş, sadece karnında bir yere hapsolmuşlardır. Hades ve çoğu kardeşi babalarının karnında büyümüşlerdir. Kronos’un gazabından kurtulmayı başaran tek çocuğun adı Zeus’tur. Yetişkin bir tanrı olarak geri döner ve hapsedilmiş kardeşlerine özgürlüklerini verir. Kardeşler Tanrı Hanedanlarını oluşturmak için birleşirler ve Titanlarla son bir savaşa girerek babalarından evrene hükmetme gücünü alırlar. Titanları devirdikten sonra Tanrı Hanedanları bu yeni düzende kimin hangi işi yapacağını belirlemek zorundaydılar. Hades, Poseidon ve Zeus, yani Tanrı Hanedanlarının 3 erkeği fethin ganimetlerini bölüşme konusunda anlaştılar. Bu Hades için bir dönüm noktasıdır. Tanrıların güç yapısını sonsuza dek belirleyecek bir andır. Hades en büyük çocuktur ve zamanın Yunan yasalarına göre bu durum ona bir avantaj sağlar.

Yunan dünyasının çoğu yerinde ata kanunları geçerlidir. Bu, en büyük olanın, yani Hades’in kalan en büyük payı alma hakkına sahip olduğu anlamına gelmekteydi. Fakat en küçük kardeş olan Zeus’un dünyayı yönetme tutkusu vardı. Bu, Zeus’un tutkusu ile Hades’in doğuştan kazandığı hak arasında geçen bir savaştır. Kardeşler kura çekmeye karar verirler, gök kubbeyi kazanan tanrıların kralı olacaktır. Eski Yunan geleneklerinde seçilmesi zor olan şeyleri bölüşmede kura çekmek tipik bir yöntemdi. Ve böylesine zor bir karar alınırken kura çekmenin geçerli bir yol olduğunu herkes takdir etmiştir. Tanrılar kurayı çekerler. Poseidon denizleri Zeus gök kubbeyi çeker, böylece mitolojinin üstün komutanı olur. Ve Hades kısa çöpü çekerek, ölüler diyarıyla baş başa kalmış olur. Bu isteyerek seçtiği bir şey değildir. Bu onun alnına yazılmıştır, kendi eliyle yapmıştır, fakat bu durum onu bazı yönlerden değiştirmiştir. Bu durum onu mutsuz bir tanrı haline getirmiştir. Hades için trajik bir dönüm noktasıdır. Evrene hükmedebileceği yerde, ölüler diyarına hapsedilmiştir. Eski Yunanistan’da, ölüme karşı takınılan tutumla bizim bugünkü tutumumuz arasında çok fark yoktur, bu yüzden insanlar Poseidon ve Zeus’a taptıkları kadar Hades’e tapmamışlardır. Diğer tanrılar onu görmeye gitmezlerdi, çünkü ölüm onlar için tatsız bir durumdu. Hades’in yeni evi karanlık, kasvetli ve ölü ruhların hüznüyle kaplıdır. Eski belgeler burayı küf kokulu mağara ve nehirlerin olduğu geniş bir alan olarak tarif etmektedir. Karanlık ve kasvetli bir yerdir. Nehirleri pusludur. Çürüme kokusuyla kaplı, çok korkutucu bir yerdir. Girmeniz halinde geri dönemeyeceğiniz bir yerdir. .

Efsane bu şekilde devam eder, fakat gerçeğe dayanıyor olabilir mi?

Burası Yunanistan’ın altında kilometrelerce uzanan mağaralar zinciri Diros’tur. Nehirler ve büyük mağaraların oluşturduğu bu labirent Hades’in eskiden tarif edilişine mükemmel uymaktadır. Mağaralar geçiş noktası gibi çalışmaktadırlar. Yeryüzü ile yeraltı dünyası arasındaki gizli geçiş noktaları oldukları açıkça anlaşılmaktadır.

Yunan dünyasında mağaraların önemi büyüktür, çünkü orada yaşayan ilk insanlar mağaralarda yaşamışlardır. Dışarı çıkıp binalar inşa etmeye ve tarımda gelişmeye başladıktan sonra bile, bu mağaralar onlar için önemli kutsal yerler olarak kalmışlardır. Böyle kasvetli bir yere girme ve burada bulunma deneyimi Yunanlıların hayal güçlerini ve Hades ile yeraltı dünyasının neye benzediğini resmedişlerini fazlasıyla etkilemiştir. Eski çağlarda yaşayan Yunanlılar Hades’ten ve onun korkunç diyarından ölesiye korkuyorlardı, fakat oraya girmesi reddedilen ölü ruhlardan daha fazla korkmaktaydılar. .

Efsaneye göre, bu reddedilen ruhlar yaşayanları rahatsız etmek için hayalet şeklinde geri dönüyorlardı.

Yunan efsanesine göre, tanrı Hades karanlık ve nemli bir evrene ölülerin yeraltı dünyasına hükmetmektedir. Diğer dünyayı bir krallığa dönüştürmeye başlamıştır. Ve bu tip bir monarşinin görevi günahkarları cezalandırmak ve iyileri ödüllendirmektir. Hades ölü ruhlara göz kulak olmaları için bir infaz ekibi kurar. 3 kafalı, acımasız bekçi köpeği “Cerberus”. Tartarus’un mahkum gardiyanları “Hundred-hander”lar. Ve Hades’in baş hizmetkârı “Charon”. Charon, nefret nehri “Styx”de devriye gezer. Charon’un işi dünyanın bir tarafından, yani yaşayanların dünyasından Styx nehrinin diğer kıyısına, yani yeraltı dünyasına, daha doğrusu ölüler diyarına geçmek isteyen ruhlardan geçiş parası almaktı. Çok sıska, belli belirsiz ve çok şeytani bir görüntüsü vardır. Aslında o, ölüm ve yaşam arasındaki sınırdır. Takatsiz kalmıştır. Popüler kültür açısından bakıldığında, Azrail gibi görünmektedir, parmağıyla sizi gösterip götürecek olan kişidir. Charon’dan geçmeden Hades’e giden bir yol yoktur. Ve hiç kimse Styx nehrini ücretsiz geçemez. Her ölü ruh geçiş için bir sikke vermek zorundadır. Eğer ruhun Charon’a bu ücreti ödeyecek parası yoksa, Styx nehrinin kıyısında dinlenmeden sonsuza dek amaçsızca dolaşmak zorundadır. Bu yüzden eski çağda yaşayan Yunanlılar ölmüş bir insan cesedinin göz kapağına ya da dilinin altına bir sikke koymaktaydılar. Bu adet eski çağlarda yaşayan Yunanlılar için çok gerekliydi. Eğer sikke yerleştirilmezse, ölen kişi asla huzur bulamazdı. Eski çağlarda yaşayanların bunu çok ciddiye aldıklarına hiç şüphe yoktur. Birçok eyaletin ölüyü gömerken vazifesini yerine getirmeyen insanları cezalandıran kanunları vardı. Ailenin, ölen kişinin bu dünyayla ilişkisinin tamamen kesilmesinden ve diğer dünyaya gönderilmesinden emin olmak gibi bir zorunlulukları vardı. Çünkü eğer bunu yapmazlarsa, ölen kişi bu dünyada bir hayalet olarak kalır ve bundan da herkes etkilenirdi. Ölen geri gelir, rahatsız eder, bir şeyler ister, ağlar, şikâyet eder, incitir, yok eder gibi fikirler eski hikâyelerden tutun da bugünkü hikâyelere kadar hepsinin içinde mevcuttur. Bu efsanedir, fakat kanıtımız nedir?

Yunanlıların hayaletlere inandıklarına dair arkalarında bıraktıkları ipucu ise eski vudu bebekleridir. Yunanistan mezarlıklarında kazı yapan arkeologlar elleri ayakları birbirine bağlı ufak kurşun heykelcikler bulmuşlardır. Ve hepsi de üzerlerinde beddualar yazılı küçük tabutlara koyulmuş haldedir. Bu yazılar, ölüler ve ölülerden sorumlu tanrılar, yaşayan insanlara işkence yapsınlar diye onları çağırma niyetiyle yazılmış sihirli büyülerdir. Eğer bir boks maçı yapıyorsanız, ölülerden rakibinizin kolunu bloke etmesini isteyebilirdiniz. Sıklıkla kullanıldıkları başka bir alan ise ticarettir, sizin bir deri tabakçısı olduğunuzu ve başka bir tabakçının sizden daha iyi iş yaptığını farz edersek, ölülerden onu işini bozmasını da isteyebilirdiniz. Bu vudu bebekleri muhtemelen Hades’e hiçbir zaman ulaşamayacak olanların mezarlarına koyuluyordu. Bu kişiler “huzursuz ölüler” adıyla bilinmekteydi. Çok genç yaşta, vahşi bir şekilde örneğin bir cinayete kurban giderek ölen veya düzgün bir şekilde gömülmeyen insanlar. Bu hayaletler yeraltı dünyasına gidemiyorlardı, bu yüzden huzursuz, mutsuz ve kızgındılar, ayrıca onlardan birini sizin çirkin bir işinizi yapmaya ikna etmek çok kolaydı. Yeraltı dünyasına inebilen ruhlar sonsuza dek orada hapsoluyorlardı. Hades’in ayrılmaya çalışanlara verdiği ceza ise çok acımasız oluyordu. Fakat bu bazılarını denemekten alıkoyamamıştır. Bitkin bir halde bu dağın etiğinde duran, yaşlı ve zayıf yüzünden terler boşalan, derisinin altındaki damarları şişen, bu adamın adı Sisyphus’tır ve Hades’in isteklerine karşı gelmeye cesaret eden ilk ruhtur. Sisyphus dünyadaki hayatı bitmeden önce ölümü kandıracak planlar yapmıştır. Sisyphus karısına “Lütfen, beni gömme.” der. Eğer karısı onu gömmezse, Hades’in diğer tarafına giden yola girmeyeceğini biliyordu, sahipsiz topraklarda mahsur kalacaktı.

Ölümü kandırmayı kim hayal etmemiştir ki?

Sisyphus etkileyici sanatını, zekâsını, tüm aklını kullanarak ölüm tanrısını ikna etmeyi ya da cehennemden bir çıkış yolu bulmayı başaracaktır. Sisyphus ölüm kralını kandıramayacağını bildiğinden, kraliçeye gider. Sisyphus kendisine bu kötülüğü yapan karısını, vücuduma nasıl olurda böyle kötü davranabilir diyerek yeraltı dünyasının kraliçesi Persephone’ye şikâyet eder. Persephone bu durumu anlayışla karşılar ve karısına olan siniriyle Sisyphus’un gerekli dersi vermesi için yeryüzüne dönmesini sağlayacak izni verir. Tabii ki, Sisyphus yeryüzüne geri döndüğünde, Hades’e geri dönmeye dair hiçbir niyeti yoktur. Sisyphus imkânsızı başarmış, ölümü aldatmış ve hayatın doğal döngüsünü değiştirmiştir. Fakat yeraltı dünyasının tanrısı intikamını alacaktır. Hiç kimse Hades’i kandırıp, bununla yaşayamaz. Ölülerin tanrısı Hades hiç kimseyi serbest bırakmaz. Fakat Sisyphus isimli bir ruh elinden kayıp gitmiştir. Hades kandırıldığını anladığında, çok sinirlenir. Anında Sisyphus’u tekrar yeraltı dünyasına çeker. Sisyphus tanrıları, ölümü, doğayı aldatabileceğini düşünmüştür. Eski çağlarda yaşayan Yunanlılar için böylesi bir hareket çok tehlikeydi. Ölümü aldatmayı deneyen her ruh toplum için bir tehditti. Yunanlılar birisi öldüğünde, onun yerine koyulması ve onun orada kalması gerektiğine inanmışlardır. Buradaki düşünce ölünün yaşayanlardaki hayatın peşinde olduğu ve yaşamlarını zayıflattığıdır. Eğer ölüler her zaman göz önünde olurlarsa, sizin yaşamınızı sömürürler. .

Efsaneye göre, ölümü kandırmaya çalışmanın cezası ağır ve kalıcıdır. Hades Sisyphus’u eski dünyanın cehennemi Tartarus’a mahkum eder. Orada, kavurucu sıcağın altında, büyük bir kayayı iterek bir dağın tepesine çıkarmak zorundadır. Her günün sonunda, bitkin ve acı içinde zirveye ulaşır ve ittiği kayanın tepeden aşağıya yuvarlanışını çaresizce izler. Sonsuza dek her gün bu cezayı çeker. Sisyphus’den, yani sonsuza dek amaçsızca boğuşup duran bir insanın hikâyesinden, günümüz İngilizcesindeki, çok güç gerektiren ve aynı zamanda tamamen amaçsız bir görev manasına gelen “Sisyphean” kelimesi türemiştir. Sisyphus’un hikâyesi eski çağlarda yaşayan Yunanlılara “Kimse ölümü ya da onun efendisini kandıramaz.” şeklinde algılanan güçlü bir mesaj göndermiştir.Hades’in, insanların en çok aldatmak, kandırmak ya da kurtulmak istedikleri kişi olduğunu anlayabiliyoruz. Hades, üzerinizde istekleri ve gücü mutlak olan tanrıdır, hiç kimse ölümden kurtulma adına onunla anlaşma yoluna gidemez. Fakat Sisyphus’dan sonra dahi, hâlâ deneyenler mevcuttur. Orpheus onlardan biridir. Dünyadaki en güzel müziği icra eden müzisyen. Bu onun ölüm tanrısına karşı kullanacağı silahı olacaktır. Orpheus müzikal geleneğinin kurucuydu. Şiir ve müziği icat eden kişiydi. Özellikle eski çağlarda, üstte bir çubuk ve aşağı uzanan telleri olan, “U” şeklindeki müzik aleti lir’de ustalaşmıştı.

Yunancadaki “aoidos” yani “müzik” kelimesi hakkında unutmamamız gereken önemli şeylerden birisi de hem “şarkı” hem de “sihirli söz” anlamına geldiğidir, bu yüzden Orpheus şarkı söylerken büyülenmiştir. Orpheus’un müzikten daha çok sevdiği sadece bir şey vardır, o da çekici genç karısı, Euridice’dir. Orpheus ve Euridice’nin hikâyesindeki en üzücü şeylerden birisi de ne kadar kusursuzca mutlu ve birbirlerine aşık olduklarıdır. Ve Yunanlılarla ilgili bir şey de, eğer mutluysanız, bir şeyler olacaktır, çünkü bu derece mutlu olmak ölümlülere özgü bir şey değildir. Bir gün, Euridice bahçede meyve toplarken, durdurulamayan seks dürtüsüyle tanınan, yarı keçi yarı insan çirkin bir canavar olan satirin dikkatini çeker. Satirler doğadaki kontrol edilemeyen erkek gücünü temsil etmektedirler, katıksız şehvet, doğurma ve çiftleşme arzusudurlar. Satir Euridice’ye saldırır. Euridice kaçmaya çalışır. Fakat satir onu köşeye sıkıştırır. Çok korkmuş şekilde geri giderken zehirli yılanların bulunduğu bir çukura düşer. Orpheus onu bu çukurda bulur fakat artık çok geçtir. Euridice artık Hades’in avuçlarının içindedir. Orpheus Euridice’yi o kadar çok seviyordu ki, daha önce hiç kimsenin yas tutmadığı şekilde onun yasını tutmuştur. Orpheus karısının ölümünü kabullenmeyi reddeder. Hades’e meydan okumaya ve karısını hayata döndürmeye karar verir. Hayat, Euridice olmadan devam edemez. Tek silahı olan lirle, yeraltı dünyasına gitmeye karar verir. Orpheus dünyanın derinliklerine doğru tehlikeli bir yolculuğa başlar. Arayışında başarısız olması karısını sonsuza dek mahkum edecektir. Başarılı olması ise onu bir kahraman yapacaktır. Yeraltına gidip geri dönmedikçe gerçek anlamda bir Yunan kahramanı olamazsınız.

Yunan edebiyatında sıkça rastlanan, düşünmekten hoşlandıkları bir durumdur, ölüm herkesin paylaştığı bir şeydir. Düşünmekten başka elimizden bir şey gelmez. Orpheus güzel ve hüzünlü şarkılarıyla, kayıkçı Charon’u büyüler ve Styx nehrini geçer. Fakat başka bir korkutucu engel onu diğer tarafta beklemektedir 3 kafalı, Hades’in acımasız bekçi köpeği “Cerberus”. Cerberus yeraltı dünyasının kapısında görevlendirilmişti. İçeri giren ve dışarı çıkanları gözetlemek için oradaydı. Hiç kimse bu köpeği geçmeden ne içeri girebilir ne de dışarı çıkabilirdi. Bu korkunç köpeğin 3 kafası vardı ve diğer köpeklere nazaran çok büyük ve çok daha kuvvetliydi. Önceden gördükleri ve ürperdikleri bir canavardır. Orpheus titreyen parmaklarıyla lirini çalar. Cerberus büyülenir ve müzisyenin yolu açılır. Fakat geçireceği gerçek test kapıların ötesinde, Hades’le olan testtir. Ulu tanrı Hades’e gitmekte ve çalacağı müziğin Hades’i istediği şeyi yapmaya ikna etmesini ummaktadır. Fakat müzisyen olarak kendisine değil, müziğin gücüne inanmakta ve güvenmektedir. Orpheus hiçbir ölümlünün denemediğini yapacak, ölüm tanrısını büyülemeyi deneyecektir. Şarkısı o kadar güzel ve kederliydi ki, Hades de dahil herkes ağlamıştır. Ve bu ölüm tanrısıdır, o kolaylıkla ağlamaz. Başka bir kişi de karanlıklardan onları seyretmektedir. Orpheus’un ölen karısı, Euridice. Müzikten çok etkilenen Hades, Orpheus’a karısının özgürlüğünü geri kazanmasını sağlayacak bir şans vermeye karar verir. Hades ilk kez aşkın ve kayboluşun gücünü fark eder. Ölümsüz olduğundan aşkını kaybetmeyi anlayamaz. Fakat şarkı anlamasını sağlar ve bu güç sayesinde, bu şarkı sayesinde, Orpheus’un Euridice’yi geri götürmesine izin verir. Öne sürülen şart ise, Orpheus Hades’ten yürüyerek çıkacak ve Euridice’nin onu arkadan takip ettiğine inanacaktır. Fakat emin olmak için geriye bakarsa, onu sonsuza dek kaybedecektir. Orpheus ve Euridice yeryüzüne doğru yol alırken, Orpheus şüphe duymaya başlar. “Euridice gerçekten arkamda mı?”, “Hades bana bir çeşit oyun mu oynuyor? ” diye merak etmeye başlar ve yeryüzüne yaklaştıkça, merakı da içinde gitgide büyümeye devam eder. Ve sonunda, tam yeryüzüne çıkmak üzerelerken, daha fazla dayanamaz ve arkasına bakar, Euridice’yi görür. Bunu yaptığında, göz göze geldiklerinde, Euridice birdenbire yeraltı dünyasına sürüklenir. Hades ölüm üzerindeki gücünün mutlak olduğunu bir kez daha kanıtlamıştır. Fakat yakın bir zaman içinde, hükümdarlığına ondan çok daha üstün bir güç tarafından meydan okunacaktır. Bu, Vahiy kitabında kayıtlara geçecek tanrıların nihai savaşı olacaktır. Hades ölüm üzerindeki gücünün mutlak olduğunu bir kez daha kanıtlamıştır. Orpheus’un karısı Euridice’yi almıştır. Orpheus perişan olmuştur. Yeraltı dünyasından döndükten sonra, müzisyenimiz ıssız yerlere doğru seyahate çıkar ve önüne çıkan herkese ölümün trajedisini anlatan şarkılar söyler. .

Efsane bu şekildedir, fakat bunun gerçekle olan ilgisi nedir?

İlginç bir arkeolojik bulgu, ölüm efendisinin ve onun ülkesinin eski çağlarda yaşayan Yunanlılara nasıl göründüğü üzerine aydınlatıcı bir ışık tutmaktadır. Son iki yüzyıl boyunca, eski mezarlık alanlarında gizemli altın yazıtlar bulunmaktadır. Bu yazıtların büyük çoğunluğunun bulunduğu yer bizlere, bunların cesedin ağzının üstüne gömülürken koyulduğunu göstermektedir. Ve şekilleri dudak gibidir, bu yüzden yazıtların üstündeki ibare, ölen kişinin adına konuşuyor gibi görünmektedir. Hades, tanrısı ve mekanı ile ilgili yazılarla doludurlar. Onları daha önce yeraltında bulunmuş bir kişinin yazdığı yönergeler gibi okumuşlardır. “Sol tarafta Hades’in Evi, İlkbahar’ı bulacaksın.” “Ruh Güneş’in ışığından ayrılır ayrılmaz, sağ tarafa git, çok dikkatli ol.” Bu belgeler yeraltına gitmenizi sağlayan bir pasaport gibi işlev görmüş ve ne olduğunu, ölünün hangi aşamalardan geçtiğini, ne tip gardiyanlarla karşılaştığını ve onları geçip yeraltı dünyasına ulaşmak için ne söylemesi gerektiğini anlatmışlardır. Bunlar, efsanenin etkisi altında yazılmış gerçek hayat yazıtlarıdır. Ahirete bakış açılarının Orpheus’un efsanevi şiirlerinden türediğine inanılmaktadır. Yeraltındayken oranın nasıl işlediğine dair birçok şey öğrendiğine inanılmaktadır. Bu yüzden yanında karısı olmadan yeryüzüne geri döndüğünde, yeraltı dünyası hakkında şiirler yazmıştır. Ve yeraltında ne yapmaları, ne yapmamaları gerektiği hakkındaki bu şiirler kişiden kişiye aktarılmıştır ve aslına bakarsanız altın tabletlerin üzerindeki yazılar bu şiirlerden alınmış bölümlerdir. Eski çağlarda yaşayanlar Orpheus’un şiirlerini ölümden sonraki hayatın el kitabı olarak, Hades diyarını anlamak ve orada yollarını bulmak için kullanmışlardır.

Binlerce yıl boyunca, Yunanlılar’ın ahirete bakış açıları bu şekilde sürmüştür, fakat Milattan Sonraki ilk yüzyıllarda, ortaya çıkan yeni fikirler eski dünyanın ölüme bakış açısını kökten değiştirmiştir. Tanrı Hades yeni ve güçlü bir kuvvetle yüz yüze gelmek üzereydi Hz. İsa. Hıristiyan geleneği eski ile yeni düzen arasında gerçekleşen bir epik savaşı anlatmaktadır.Tanrıların son savaşı. Savaşın merkezinde Hades bulunmaktadır. Ve İsa ruhlarını almak için gelmiştir. Nicodemus İncil’inde İsa’nın Hades’e gidişini anlatan “Descensus Christi”adında yeniden yazılmış bir bölüm vardır. Hz. İsa öldükten sonra, oraya gider ve Hades’le yüzleşir. Hz. İsa şereflilerin en yücesi olarak gelerek kapıları açar ve Hades’teki tüm insanlara yol göstererek onları cennete götürür. Hz. İsa, Hades’te Yunanistan’ın tüm ölü ruhlarına vaaz eder. Hem yaşayan hem de ölüler için mesaj nettir. Hades’i reddedin ve yeni kurtarıcınızla kucaklaşın.

Bu yeni düzende ölülerin efendisi ne olacak?

Hades’in son zamanları, İncil’in kıyamet gününü anlatan Vahiy kitabında anlatılmaktadır. Vahiy’e göre, ölüm üzerindeki gücünü göstermek için, Hz. İsa Hades’i ve ölümü yok edecektir. İsa son bildiri için döndüğünde, ölüm muhafızını ateş gölüne atacaktır. Hades’i; ölüler diyarını yok ederek, sadece kendi adına değil, tüm yaratılanlar adına ölüme karşı bir zafer kazanmış olur.En sonunda, Hades emri altındaki ruhlarla aynı kaderi paylaşmak zorunda kalacaktır. O bile ölümün pençesinden kaçamayacaktır. Hades hakkında anlatılan hikâyelerin altında yatan güç, bizim, yani insanların ölümü nasıl gördüğümüzü, ölümü aldatmayı ya da bir hayatta kalma yolu bulmayı nasıl ümit ettiğimizi anlamamızı sağlamalarıdır, korktuğumuz şey varoluşumuzun son erdiği düşüncesidir. Yeraltı dünyası büyüleyicidir. İnsanlar orada neler olabileceğini düşünmeyi severler çünkü korkutucudur, esrarengizdir, bu dünyada gerçekleşen her şeyden tamamen daha farklıdır. Bu hikâyeler çocukları korkutan ya da sizi daha iyi hissettiren yerel efsanelerden, yerel hikâyelerden daha fazlasıdır. Onlar, en esaslı şekilde insan olmakla ve fani olma durumunuzla yüzleşmenizle ilgilidir.

BÖLÜM 4 MİNOTAUR

Yarı insan, yarı boğa bir canavar, büyük bir labirentte kilit altında, insan etinden oluşan yeni yemeğini beklemektedir. Bu, Minotaur’un garip efsanesidir. İnsanoğlunun içindeki canavarı sembolize eden doğadaki kızgın ve vahşi yaratık. Fakat hikâyesinin ardında çarpıcı bir gerçek yatmaktadır. Fedakârlığın, acımasızlığın, savaşın ve hakiki bir labirentten geriye kalanların oluşturduğu gerçek bir dünya.

Büyük bir kapı üstünüze kapanır. Belirsiz bir labirentin koridorları sizi beklemektedir. Havada ağır bir ölüm kokusu vardır. Minatour’un labirentinde tuzağa düşerseniz. kaçış yolunuz yoktur. Minotaur hikâyesi eski çağlarda yaşayan Yunanlılar için bir korku hikâyesiydi. Labirent bir ölüm odasıydı.Oraya kilitlenenler, tek bir kaderlerinin olduğunu ve sonlarının korkunç, yırtıcı, insan yiyen bir canavarın elinden olacağını biliyorlardı. Bu yarı insan, yarı hayvan canavar sizi parçalara ayırmakta ve sizi yemektedir. Minotaur insan bir anneden doğma, boğa bir babadan olma bir mutanttır. Çok güçlü ve kuvvetli bir erkek vücuduna fakat boynuzlu bir boğa kafasına sahiptir. Bir açıdan baktığınızda, bir bölümü canavardır. Ve bu canavar aç, yırtıcı bir katildir, hatta öldürdüğü insanların etini yemektedir. Diğer bir açıdan ise, Minotaur yarı insandır ve vahşiliğinin içinde kapana kısılmış durumda bulunan insanlığından gelen bir çeşit hassasiyeti vardır. Özünde, bu efsane sağduyu ve acımasızlık, düzen ve kaos arasındaki savaşı temsil etmektedir. Eski çağlarda yaşayıp, bu hikâyeyi anlatan Yunanlılar medenileştikleri için kendileriyle gurur duymaktaydılar.

Yunanlıların tam anlamıyla inandıkları şeylerden biri de sağduyunun birçok şeyin üstesinden gelebileceğiydi. Fakat Minotaur sağduyu düşmanı, tüm insanlığın içinde hapsolmuş hayvani içgüdülerin sembolüydü. Minotaur, yani canavar Yunanlıların anlamaya çalıştıkları doğanın dizginlenemeyen parçasıydı. Bu, kontrol edemedikleri tek şeydi. .

Efsaneye göre, Minotaur burada, Girit adasında yaşamaktadır.Hikâyenin vuku bulduğu zamanlarda, Girit, Minotaur’un labirentine hükmettiği gibi Yunan dünyasına hükmetmekteydi. Tunç Devri’nin sonlarında, Akdeniz’in bu bölümündeki en önemli güç Girit idi. Klasik dönemde çok fazla öneme sahip ve en belirgin güç konumuna gelen Atina ve Sparta gibi şehirlerin aslına bakarsanız hiçbir önemi yoktu. Aslında, bölgedeki en büyük güç olan Girit’e vergi ödemek zorundaydılar. .

Efsaneye göre, Minotaur bir tanrıyı alt etmeye çalışan Girit Kralı Minos’u cezalandırması için yaratılmıştır. Kral Minos’un her yıl en değerli boğasını Denizler Tanrısı Poseidon’a kurban etmesi gelenek haline gelmişti. Fakat, bir yıl sürü o kadar güzel, o kadar mükemmel bir buzağı doğurur ki, Minos ondan ayrılmaya dayanamaz. Onun yerine daha çelimsiz bir boğa kurban eder. Fakat Poseidon izlemektedir.

Yunan mitolojisinde, her ne zaman bir tanrıyı alt etmeye çabalarsanız, kaybeden siz olursunuz. Poseidon bunu görünce, “Tamam. Boğanı bu kadar çok mu seviyorsun? Öyleyse kadınını bir boğaya çeviriyorum.” der. Ve böylece Minos’un karısının bir boğayı arzulamasını sağlar. Minos’un karısı, Pasiphaë, bir boğaya aşık olur. Pasiphaë’nin boğaya karşı olan arzusu, bence, bir çeşit hayvansı arzuyu sembolize eder. Hepimiz kendimizi çok akıl sahibi yaratıklar olarak düşünmeyi severiz fakat gerçekte hepimiz, özümüzde saf hayvansı istekler tarafından yönetildiğimizi biliriz. Kraliçe boğayı azdırmak için özel bir plan yapar. Bir inek kostümünün içine girer ve onun otladığı çayırlıkta, canavarın yaklaşmasını bekler. Bu çok garip bir efsanedir, çünkü Pasiphaë gerçekten hayvani bir harekette bulunmaktadır. Bu boğaya aşıktır. Bu boğayla ilişkiye girmek istemektedir. Bu durum, eski çağlarda yaşayan Yunanlı ve Romalıların, düzgün cinsel davranış şeklinin nasıl olduğuna dair zihinlerini yorduklarını göstermektedir. Ve hayvanlarla cinsel ilişkiye girmek mitolojilerinde çokça ortaya çıkan tabulardan biriydi. Gerçek dünyada, bu tip efsanevi sahnelerin, vahşiliğin ünlü sahnelerinin Kolezyum’da gerçekleştirildiğini görmekteyiz. Sırf eğlence olsun diye boğalarla ilişkiye girmeye zorlanan kadın köleler olmuştur. Bu tip gerçek yaşam gösterilerinde, eski çağlarda yaşayanlar sıklıkla Kraliçe Pasiphaë’nin bir boğayla yaşadığı efsanevi ilişkiyi canlandırmaktadırlar.

Hikâyemizde ise çok geçmeden stratejisi başarıya ulaşacaktır. Boğa onu gözetler, şehvetine yenik düşerek onunla çiftleşir, 9 ay sonra ise, Minotaur’unuz doğmuş olur. Canavarların dünyaya gelişi sıklıkla günahkârlıkla ya da bu çeşit bir kabahatle ilişkilendirilse de bu durum kesinlikle her ikisinin karışımıdır. Çünkü Minos antlaşmasına sadık kalmamış, Pasiphaë doğal olmayan bir arzunun ağına düşmüş, böylece anormal ve hasarlı bir çocuk dünyaya gelmiştir. Alnına “korku” yazılmış, yarı insan, yarı boğa bir bebek. O bir canavardır. Biz onu böyle tanırız. Fakat aynı zamanda, kaderin kurbanı olmuş gibi görünmektedir ve bu yüzden Minotaur’a karşı karışık hislerimiz vardır. Gerçekten onu suçlayamayız. Minotaur’un garip bir ismi vardır. Babası Minos olmamasına rağmen, adının ilk bölümü Minos adından gelir. İkinci bölüm, yani “tauros” ise, Yunancada boğa anlamına gelir. Yani Minotaur Minos’un boğası anlamına gelir. Eski çağlarda yaşayanlar için, bu insan-boğa karışımı güçlü ve korkutucu bir kavramdı. Boğalar Yunan medeniyetinde çok önemli bir yere sahipti. Aslına bakarsanız, tanrı gibi tapınılmışlardır. Tüm Doğu Akdeniz boyunca, boğa tarikatlarında çok fazla kurban ve ayinler vardı. Boğa erkek iktidarını ve gücünü temsil eder ve kesinlikle bu yüzden boğa dini açıdan erkeklerin iktidar, verimlilik, kuvvet ve gücünü temsil eden bir ikondur. Boğa gücünü yansıtan anılar Yahudi-Hıristiyan dönemlerine de taşınmıştır ve İsa’nın doğumunu resmeden tablolarda Bebek İsa’ya yaşam gücü üflerken resmedilen boğalar görmekteyiz. .

Efsaneye göre, zalim Kral Minos, Minotaur doğunca çok sinirlenir. Ve onu kendi gücüne karşı gelmeye cüret edenlere karşı bir silah olarak kullanmaya karar verir. Dünyanın en korkunç hapishanesini inşa etmek gibi çok şeytani bir plan yapar ve sevimsiz üvey evladını da o hapishanenin insan yiyen muhafızına çevirir. Orayı inşa etmek için, Minos dâhi inşaat mühendisi, Daedalus’un yardımını ister. Daedalus antik çağda yaşamış en ünlü mimardır. Thomas Edison ve Frank Lloyd Wright’ın bir araya gelmesi gibidir. Güzel eserler yapma yeteneği vardır, ayrıca eski çağ teknolojisinde uçan makineler ve harikalar inşa etme yeteneğine sahiptir. Daedalus sadece çok büyük dolambaçlı bir labirentten oluşan ve demir parmaklıkları olmayan bir hapishane planı yapar. Orası o kadar büyük ve orada yolunu bulmak o kadar imkânsız olacaktır ki, kendisi bile oradan sağ çıkmayı başaramayacaktır. Ve oranın merkezinde Minotaur avını bekliyor olacaktır. Labirent koridorlardan ve merdivenlerden oluşuyordu, labirentte içinde yürüyenin kısa zamanda nerede olduğunu anlamasını engelleyen, kişinin aklını karıştıran bir çeşit mistik veya garip bir havası vardır. Karanlık, kafa karıştıran ve ölümcül bir yer. Bu efsanevi labirent çok korkutucu olmalıdır. Fakat bir efsaneden fazlası olabilir mi?

Bugün Girit adasında, Minotaur’un labirentiyle ürkütücü benzerlikler gösteren bir yeraltı labirenti bulunmaktadır. Mesara mağarası. Yöresel bilgilere göre eski çağlardan kalma ve efsaneye ilham veren bir yeraltı taş ocağıdır. 3.5 km boyunca belirli bir düzeni olmadan uzanan dolambaçlı koridorlar. Aslında, buraya girmeye cesaret eden çoğu kişi kaybolmamak için tel kullanmışlardır. Aynı taktik efsanenin ilerleyen bölümlerinde Minotaur’un kurbanları için de çok önem arz edecektir. Bu tünellerin duvarlarında bulunan keski izleri bu mağaraların insanlar tarafından yapıldığının ve eski zamana has aletlerle kazıldıklarının kanıtıdır. Yüzyıllar boyunca, bu yeri keşfetmek için gelenler Minotaur’un evini bulduklarına inanmışlar ve çoğu kendi izlerini bırakmışlardır. Bugün bile araştırmacılar labirentte yollarını bulmayı denemektedirler. Amaçları Minotaur’un bir zamanlar yaşadığı söylenen bu ana odaya ulaşmaktır. Buraya korkularını yenmek için geldiler ve kazanmaları durumunda görev tamamlanmış demektir. İsimlerini üzerine yazdılar ve mutluca buradan ayrıldılar. Burası o labirent olsaydı, çok güzel olurdu. Herkes bu labirent düşüncesinin nereden geldiğini bilmek istemektedir ve siz karşınızda böyle mağaralar gördüğünüzde buranın bir zamanlar Minotaur’un yuvası olduğuna dair fikirler hemen zihinlere gelmektedir. .

Efsanenin gerçekleştiği söylenen adada eski çağlardan kalma, insanlar tarafından yapılmış bir labirent. Biri hariç, her yönden Minotaur’un labirenti için mükemmel bir aday. Uzmanların çoğu efsanenin mağaradan daha eski olduğunu düşünmektedir.

Yunan-Roma zamanlarının sonlarında işletilmiştir ve bu dönemde birçok hacının burayı ziyaret edişi kayıtlarda vardır. Fakat gerçek Minotaur ve labirent efsanesi çok daha önceleri ortaya çıkmıştır. Mesara labirent efsanesine ilham veren yer değilse, o yer neresidir?

İpucu arayışları bizi tekrar efsaneye yönlendirir. Korkutucu labirenti tamamlanan Girit Kralı Minos, ilk kurbanlarını aramaya başlar. Minotaur için yemek vakti gelmiştir. Eski bir efsaneye göre, Girit adası karanlık bir labirentte hiçbir şey yemeden devriye gezen yarı insan, yarı boğa bir canavara ev sahipliği yapmaktadır. Labirent çok karışıktır, mimarı bile çıkış yolunu zorlukla bulabilmektedir. İçeride ise, Minotaur insan etine susamış halde ilk kurbanlarını beklemektedir. Bu esnada, 320 km kuzeyde Atina ismindeki küçük site devletinde, tüm Akdeniz’den gelen atletler bazı sportif mücadeleleri başarmak için bir araya gelmişlerdir. Bu durum, Olimpiyat Oyunlarının ilk işaretleridir. Yarışmacılar arasında, Girit Kralı Minos’un oğlu ve Minotaur’un üvey kardeşi Prens Androgeus da vardır. Minos’un oğlu, Androgeus, her yarışmayı kazanmış; koşuda, fırlatmada ve şarkı söylemede herkesin yıldızı olmuştu. Ve bu durum bazı Atinalı gençleri o kadar sinirlendirir ki bir sarhoş kavgasında onu öldürürler. Kralın oğlu acımasızca öldürülmüştür. Bu savaş demektir. Haberler Minos’a ulaştığında, çok büyük bir kedere kapılır, çok büyük bir öfke ve intikam alma duygusu içini kaplar. Kral Minos olabilecek en kötü şekilde Atinalıları cezalandırmaya karar verir. Minotaur’u onlarla besleyecektir. Girit donanması Atina’ya demirler ve bir ültimatom gönderir. Minos onlardan Minotaur’a kurban etmek için 7 bakir erkek ve 7 bakire kadın göndermelerini talep eder. Eski çağlarda bakireler çok değerli birer ticaret eşyasıydı çünkü saflıklarının onları tanrılara daha da yakınlaştırdığına inanılıyordu. Bir gemiye bindirilecekler ve bu gemi onları aşağılayıcı koşullar içinde Girit’e götürecektir. Hepsi canavar tarafından öldürülecekleri labirente götürülürken göz yaşlarına boğulacaklardır. .

Efsane bu şeklide devam eder, fakat gerçekle bağlantısı nedir?

Hikâye burada gerçek tarihsel bir çatışmayı sembolize eder. Yılların süper gücüyle, gelecek vaat eden bir eyalet arasındaki epik mücadele.

Yunan tarihinin ilk zamanlarında, Atina ve Girit birbirlerinin can düşmanlarıyken Girit’in büyük donanması Girit’e büyük bir avantaj sağlamıştır. Hem efsanede hem de gerçek hayatta, David ve Goliath’ın mücadelesidir. Minotaur efsanesinin gerçek tarihin sembolik bir örtüsü olduğu her halinden bellidir. Girit çok güçlü bir medeniyet olmakla birlikte anakara Yunanistan’daki eyalet devletlerin üzerinde bir çeşit üstünlük kurmuştur. Minos’un sunduğu bu uygunsuz talep, Girit’in tüm bölge üzerinde kurduğu hakimiyetin bir yansımasıdır. Atinalılar Minotaur hikâyesini politik bir propaganda olarak kullanmışlardır. Minotaur, Girit’in zorbalığını yansıtmıştır. Labirent, Girit’in neredeyse önlenemez derecede büyük gücünü, kurbanları ise acı çeken Atinalıları sembolize etmiştir. .

Efsanenin amacı Giritlileri barbar ve günahkâr olarak göstermektir. Ve işe yaramıştır. Hikâyeyi yüzyıllardır abartarak anlatan Yunanlılar için, bu hikâye kendilerinin, tanrılarının ve sağduyulu düşüncelerinin Giritlilerden, onların boğaları ve canavarlarından daha üstün olduğunun önemli bir kanıtıydı. .

Efsaneye göre Atina, her 9 senede bir Minotaur’a kurban edilmesi için insanlar göndermeye aksi takdirde Girit’le topyekun savaşa girmeye zorlanır. Fakat neden 9 senede bir?

Kayıtlarından anlaşıldığı üzere, Ay’ın yaklaşık dokuz yıl süren çeşitli yıldız takımlarının etrafındaki hareketlerini baz alan bir anlayışa sahiptiler. Öyleyse bu durum, 9 yıllık kurbanların temelidir. Her ne zaman dolunay Ekinoks’a denk gelirse, canavara yeni kurbanlarını gönderme vakti gelmiş demektir. İlk kurbanlar labirente hapsedildikleri esnada, denizin karşı yakasında önemli bir olay vuku bulmaktadır. Atina’dan 80 km uzaklıktaki küçük bir krallıkta dünyaya gelen çocuğun adı Theseus’tur.

Yunan mitolojisinin ilk büyük kahramanlarından birisidir. Minotaur’a karşı koymak için seçilen kişidir. Theseus’un doğumu Atina’nın ulusal kimliği açısından bakıldığında en önemli hadisedir. Theseus’un eski tip kahramanlara özgü bir yapısı vardır. Onlar çok büyük bir güç, cesaret ve ayrıca üstün beyin gücüne sahiptirler. Theseus güzel bir Yunan prensesinin oğlu olmakla birlikte, bir değil, iki güçlü babaya sahiptir. Annesinin rahmine düştüğü gece, annesi hem Atina Kralı Aegeus’la hem de deniz tanrısı Poseidon’la ilişkiye girmiştir. Genellikle olan şey; annenin ölümlü babayla yatması ve aynı zaman dilimi içinde ölümsüz babayla da birlikte olmasıdır. Böylece çocuk iki kişi tarafından eş zamanlı olarak döllenmiş olur. İki babaya sahip olması, hem Aegeus’un tahtının varisi olma hem de Poseidon’a özgü özel güçlere sahip olma imkanı verir. Böyle iki babaya sahip olma durumları, eski efsanelerde genellikle rastlanılan bir olay örgüsüdür. Hatta bazı gerçek hükümdarlar böyle olduklarını iddia etmişlerdir. Onlardan biri, muhtemelen en bilineni, kısmen tanrısal olmakla övünen Büyük İskender’dir. Daha sonra, Roma döneminde, ilk imparator Augustus’la başlayarak Roma İmparatorları tanrı olduklarını iddia etmişlerdir. Benim babam bir tanrıdır diyebilirseniz, bu durum size bir çeşit yetki kazandırır. .

Efsaneye göre, Theseus doğduğunda Kral Aegeus sandaletlerini ve bir kılıcını büyük bir kayanın altına gömerek Theseus’un annesine. çocuk bu kayayı kaldırabilecek güce eriştiği zaman hakkı olan Atina Prensliğine sahip olacağını söyler. 9 yıl sonra, Girit tekrar vergi olarak Minotaur’un labirentinde kurban edilmeleri için 7 erkek ve 7 kadın gönderilmesini talep eder. Krallığın bir kahramana ihtiyacı vardır. Girit 3. kez vergisini istediğinde, Theseus artık hazırdır. Sonunda babasının sandaletlerini ve kılıcını saklayan o büyük kayayı kaldırabilecek güce erişmiştir. Labirente girmeye, Minotaur’la savaşmaya ve Atinalıları Girit’in gazabından kurtarmaya ant içer. Canavar ile kahramanın klasik savaşıdır. Ve modern kanıtlar bunun ardındaki bazı şaşırtıcı gerçekleri gün ışığına çıkartmıştır. Atina bir kez daha Girit’in gaddar kralı Minos’un talep ettiği masum kurbanları Minotaur’a kurban olarak gönderme vakti gelip çattığı için yastadır. Seçilenler öleceklerinden emindirler. Fakat kadere meydan okumaya ant içmiş biri vardır. Atina Prensi, Theseus. Cesaretini kanıtlama ve krallığına özgürlüğünü kazandırma arzusundadır. Tüm kahramanlar statülerini kazanmak için büyük işlerin üstesinden gelmek zorundadırlar. Bu yüzden büyük bir şeyler yapma ihtiyacı hisseder. Ve yapacağı şey ise; Atinalıların Minos’a ve çocuklarının da Minotaur’a boyun eğmek zorunda kalmalarına bir son vermek olacaktır. Sahne hazırdır. İnsanoğlunun vahşi yansıması Minotaur’a karşı kahramanımız, formunun zirvesinde, insanoğlunun kahramanlık sembolü Theseus’tur. Theseus Girit’e doğru yola çıkmadan önce, babasından önemli bir emir alır. Eğer Atina’ya dönebilirse, dönüş yolunda siyah yerine beyaz yelken açmasını ister. Böylece, gemi ufukta göründüğünde, kral oğlunun güvende olduğunu anlayabilecektir. .

Efsaneye göre, Theseus’un gittiği yer burasıdır. Kral Minos ve Giritlilerin başkenti, Knossos. Eski çağlarda yaşayan Yunanlılar, buranın Minotaur’un evi olduğuna, insanlığa karşı işlenen korkunç suçların burada işlendiğine inanmışlardır. Bugün kalıntılar hâlâ, efsanenin ardındaki gerçeklere ışık tutan ipuçları barındırmaktadır. M.Ö. 700 ile 450 yılları arasında, yani Girit’in en güçlü zamanlarında, bu şehir 100.000 insana ev sahipliği yapıyordu. Ve merkezinde karışık bir tasarıma sahip büyük bir saray vardı. Aslına bakarsanız, bazı uzmanlar buranın labirentin ilham kaynağı olduğuna inanmaktadırlar. Bir insanın, içinde sanki binlerce odası olan, bazı yerleri beş kattan oluşan bu büyük sarayda yolunu bulması gerçekten çok zor olmalıdır. Birçok koridoru vardı fakat hiç antresi yoktu. Koridorlar küçük bir odadan başka bir odaya bağlanıyordu, bu yüzden hiçbir yere giden direkt bir yol bulamıyordunuz. Tahminime göre Yunanlılar burayı ilk gördüklerinde, hiçbir anlam veremediler ve böylece bu labirent kavramını ortaya attılar. Bu yeri Yunan simetri algısını bozan, karanlık ve birçok koridordan oluşan bir zindan olarak hayal ettiler.

Yunanlılar simetriye bayılırlar. Sarayın içinde yapılan modern kazılar bu yerin Minotaur’un labirentiyle olan bağlantısını sadece güçlendirmiştir. Alan boyunca, boğalara tapma izleri bulunmuştur.Sarayda bulunan bir fresk bile, bir boğayla savaşan genç bir adamı resmetmektedir. Neredeyse direkt efsaneden çıkmış bir sahne gibi görünmektedir. Knossos sarayındaki bu tasvir, kızgın bir şekilde kendisini takip eden geniş boynuzlu bir boğanın üzerinden parende atan çıplak, genç bir adamı göstermektedir. Labirent görünümünde, boğalarla alâkalı eserlerle dolu eski bir saray. Bu sarayın efsaneyi nasıl etkilemiş olabileceğini görmek kolaydır. Fakat bağlantılar bununla sınırlı değildir. Arkeologlar gerçek Kral Minos’un varlığını destekleyen kanıtlar ortaya çıkarmışlardır. Hâlâ sağlam duran tahtıyla birlikte bulunan bir taht odası. 3,500 yıllık bir geçmişe sahip, Avrupa’da bulunan en eski tahttır. Üzerinde eski dilde yazılmış ve kralın isminin geçtiği bir ibare de vardır. Girit tapınağının arşivlerinde, üzerinde Kral Minos kelimesine benzeyen kelimelerin kazılı olduğu taş yazıtlar vardır. Üzerlerindeki “mi-nu-te” ve “mwi-nu ro-ja” kelimeleri “Kral Minos” anlamına gelebilir, “ro-ja” bir kraliyet unvanıdır.Bu deliller ışığında Kral Minos’un gerçekten yaşadığını söyleyebiliriz. Fakat Minotaur efsanesiyle en ilgi çekici bağlantı alanda bulunan başka bir yazıtta ortaya çıkmaktadır. Labirentin Hanımı olarak anılan kişiye yapılan bir bağışı resmetmekte, Minotaur labirentine atıfta bulunulmaktadır. Bu yazıt, Knossos Şehri ile efsanemiz arasındaki en belirgin bağlantıdır. Fakat, Labirentin Hanımı olarak anılan kişi kimdi acaba?

Kim olduğu bir sır perdesidir. Uzmanlar onun, sarayda büyük bir öneme sahip olan bir kadın, yüksek konumda bir rahibe, hatta kralın kızı olduğuna inanmaktadırlar. .

Efsanede, Kral Minos’un kızı Ariadne hikâyemizin geri kalan kısmında büyük bir rol üstlenmektedir. Labirentin Hanımı’nın kim olduğunu bilmemekteyiz fakat Kral Minos’un ilk kızı olması münasebetiyle Tapınak’ın rahibesi olarak anıldığından Ariadne’nin o kişi olma ihtimali yüksektir. Theseus Girit’e kurban edilmek için geldiği andan itibaren Prenses Ariadne’nin dikkatini çeker. Ariadne Theseus’un duruşunu, cesaretini, sürekli kendisine baktığını fark eder ve anında ona tutulur. Theseus’a olan aşkının etkisi altında kalmış gibidir ve ona yardım etmeye karar verir çünkü onunda diğerleri gibi labirentte ölmesini istememektedir. Fakat Ariadne elini çabuk tutmalıdır. Labirentin tasarımcısı Daedalus’u bulur ve kaçış yolunu söylemesi için yalvarır. O da bir ipucu verir. Bu efsanenin eski İngilizce çevirilerinde, “ipucu” kelimesi “yumak” anlamına gelmektedir. Daedalus’un Ariadne’ye verdiği de budur ve “ipucu” kelimesi de bu şekilde ortaya çıkmıştır. Ve Daedalus ona; “Neden sadece bir yumak kullanmıyorsun?

Bir ucunu kapıya bağla ve labirentte ilerledikçe ipi sal. Merkeze vardığında, ipi takip ederek tekrar çıkış yolunu bulabilirsin.” der. Biz de sualtı keşiflerimizde yumak kullanmaya devam etmişizdir. Dalgıçlar ipin bir ucunu enkazın ya da mağaranın girişine bağlayıp içeri girer ve keşiflerini yaparlar, daha sonra da ipi takip ederek dışarı çıkarlar.

Yunanlıların her şeyden daha üstün tuttukları şey, yani sağduyu sorunu çözmüştür. İçinden çıkılmaz gibi görünen bir duruma basit bir çözüm bulmuştur. Ariadne gizlice Theseus’u hücresinde ziyaret eder ve bir şartla çıkış yolunu teklif eder hayatta kalırsa kendisiyle evlenmesini ister. Theseus Ariadne ile karşılaştığında, zor bir durumdadır. Labirentin içine girmek ve Minotaur tarafından öldürülmek üzeredir, böyle bir durumda Ariadne ona yardım etmeye gönüllü olduğundan, onun da fazla bir seçim yapma şansı yoktur. Ya onun dediğini yapacak ya da kendisini tehlikeye atacaktır, sonuç olarak kendisini tehlikeye atmamayı tercih eder. Ertesi sabah, 14 kurban labirente hapsedilir. Kurbanlar kesilmeye hazırdır. Theseus elindeki yumağıyla, labirentin içinde ilerlemeye başlar. Theseus girişten itibaren ipi salmaya başlar ve bu karanlık, nemli tünelde adım adım ilerlemeye başlar. Theseus bir kurban olarak sunulmuştur. Bu durum, bugün anlamakta güçlük çekeceğimiz bir kavramdır fakat bulunan deliller eski Giritlilerin sadece insanları kurban ettiğini değil aynı zamanda onları yemiş olabileceklerini de göstermektedir. Atina Prensi Theseus Minotaur’la doğrudan karşılaşma niyetiyle, diğer kurbanlara birlikte labirentin derinliklerine doğru yol almaktadır. Elinde yumağı, yani ipucu vardır, böylece çıkış yolunu bulabilecektir. Minotaur’un kükreyişleri daha güçlü duyulmaya başlayınca, Theseus’un direnci bozulmaz fakat yanındakiler çözülmeye başlarlar. Kurbanlar labirentte yürürken, ne kadar korkmuş olabileceklerini tahmin etmek zor değildir. Sadece karanlık bir yere girdiğinizi ve hiçbir şey görmeden gezdiğinizi düşünün. Bu labirentin başka bir yerinde, onları bir anda yok edebilecek bu insan yiyen korkunç yaratığın olduğunu biliyorlardı. Bu canavarla nerede karşılaşacağınızı asla bilemezsiniz. Labirentin derinliklerinde, Minotaur uyanır. Kendisine doğru gelen korkmuş kurbanların çığlıklarını duyar. Ve bir sonraki et ziyafetini çekmeye hazırdır. Theseus’un, Atinalıları Girit’in gazabından kurtarmak için yenmek zorunda olduğu düşmanı işte budur.

Bu şekilde devam eden efsanenin gerçekle olan bağlantısı nedir?

Tunç Devri boyunca Atina ve Girit arasında devam eden gerginlik detaylı olarak belgelenmiştir. Giritliler gerçekten efsanede geçtiği kadar vahşi miydi?

Knossos sarayında yapılan kazılarda hikâyemizin ardındaki gerçeklere ışık tutan muhtemel kanıtlar gün ışığına çıkarılmıştır. Alanda bulunan yazıtlar, bazıları tarafından tanrılara verilen kurbanlar olarak yorumlanmaktadır. İnsan kurbanlar. Kadın bir kölenin ve ayrıca 10 erkeğin kurban edildiğine dair kayıtlar vardır. .

Efsanedeki Minotaur’un kurbanları gibi, kurban törenlerinde gerçek insanlar öldürülmüştür. Girit’te insanların gerçekten kurban edildiği öne sürülmektedir. Fakat kanıtlar yazıtların ötesine uzanmaktadır. Ayrıca acımasız infazların izlerini taşıyan kemikler bulunmaktadır. 1979 yılında, Knossos’ta 300’den fazlası gün ışığına çıkarılmıştır ve kemiklerin hepsi inanılmaz bir biçimde, çocuk kemiğidir. Yaklaşık %25’inde, eti kemikten ayırmaya yarayan bir tip keskin bıçak tarafından yapıldığı anlaşılan kesik izleri mevcuttur.Kemiklerde bıçak izleri vardır, kemiklerin üzerinde kesik izleri vardır, bu yüzden gerçekte bir katliam mı yapıldı yoksa yamyamlık mı yapıldı bunu anlamak zordur. Bu tip bir kanıt başka birisi tarafından daha başka nasıl yorumlanabilir bilemiyorum. İnsan kemikleriyle birlikte benzer şekilde kesilmiş koyun kemikleri de bulunmuştur. Bu büyük izler, yemek için kesilen hayvanlarda bulunabilecek türden izlere benzemektedirler. Bu da bize, eski çağlarda yaşayan Giritlilerin sadece insanları kurban etmediklerini aynı zamanda onları yediklerini göstermektedir. Minotaur’un insan etine olan açlığı yamyamlık üzerine verilen şifreli bir mesaj mıdır?

Aklımıza gelebilecek en iğrenç ve tiksindirici suçtur. Birini şeytanmış gibi göstermek için biçilmiş bir kaftandır, bu yüzden antik Yunanlıların büyük düşmanları Girit hakkındaki hikâyeyi bu şekilde anlattıklarını, yani onlar sadece korkunç insanlar değil, aynı zamanda canavar ve hatta yamyamdılar şeklinde anlattıklarını düşünebiliriz. .

Efsane devam eder. Labirentin koridorlarına karanlık çökmüştür. Theseus’un kendi başına yolunu bulması imkansızdır. Minotaur’un hırıltıları gittikçe daha yüksek duyulmaktadır. Bunlar onun pusulasıdır. Theseus’un elindeki yumak, yani ipucu iyice küçülmüş, labirente ilk girdiği andakinin anca dörtte biri kalmıştır. Canavar artık yakındadır. Duvarlardaki kan kokusunu hissetmekte, canavardan arta kalan zavallı kurbanlarının kemiklerini görebilmektedir. Köşeyi döndüğünde uyuyan devi görür. Minotaur’un nefes alış sesleri bile onu çok korkutur. İşte kahramanlarla bizim, yani normal insanlar arasındaki fark burada ortaya çıkar, kahraman korkuyu hisseder, ama ona yenilmez ve kahramanlığını ortaya koyar. Theseus canavarı uyuklarken yakalayarak onu pusuya düşürür. Theseus yaklaşır, Minotaur ürkerek kalkar ve karşılık verir. İnsanoğlu canavarla karşılaşırken balta da kılıçla karşılaşır. Atina ve Girit’in geleceğini kestirmek zordur. Gecenin bir yarısında kavga sesleri karanlığı delmektedir. Theseus Minotaur’u labirentte köşeye sıkıştırmıştır. Birden üzerine atlar, saldırır Canavar kendisine vuranın daha ne olduğunu anlamadan, Theseus üstünlüğü ele geçirir. Minotaur’un mücadelenin sonunda nefesi kesilir. Kahramanımız öldürücü darbeyi indirir. Minotaur, yani işkenceye maruz kalan, kapana kısılan korkunç ruh artık ölmüştür. Atina Prensi ve Poseidon’un oğlu Theseus Kral Minos’un lanetini yok etmiştir. Kalbinin nasıl çarptığını, adrenalininin nasıl yükseldiğini tahmin edebilirsiniz, üstü başı ölü canavarın pisliğine ve bu canavarın yıllardır yediği insanların kanına bulanmıştır. Theseus’la somutlaşan sağduyunun gücü Minotaur’la somutlaşan mantıksızlığın gücüne galip gelmiştir. Fakat galibiyetini kutlamak için vakti yoktur. Gün ağarmaktadır. Theseus eğer Kral Minos’un gazabından kaçacaksa elini çabuk tutmalıdır. Minotaur’u öldürmüş olması her şeyin bittiği anlamına gelmez çünkü bu durum tabi ki Minos’un hoşuna gitmeyecektir. Bu yüzden izleri takip ederek labirentten çıkmak ve gemiye binmek zorundadır. İp yardımıyla geri dönerken hâlâ hayatta olan Atinalıları da yanına alarak labirentten çıkar. Kaderlerinin umdukları gibi sonlanmadığını, kahramanımızın kaderlerini kökünden değiştirdiğini gördüklerinde nasıl sevindiklerini tahmin edebiliyorum. Girit Prensesi Ariadne, Theseus’un kurtulduğuna dair herhangi bir işaret görebilmek için geceyi uykusuz geçirmiştir. Minotaur’dan canlı kurtulmayı başarırsa onunla evlenmeye söz vermiştir, Ariadne de sözünü tutmasını beklemektedir. Şafak sökmeden önce ona katılır ve gemileri Atina’ya doğru yelken açar. Bu an, Yunan mitolojisinde bir dönüm noktasıdır. Theseus’un Minotaur’u öldürmesi çok sembolik bir harekettir, Atinalı kahramanımız en sonunda Girit boyunduruğunu yenmiştir.

Yunanistan’ın Girit’i yenmesinin sembolüdür. İnsan cesaret ve becerisinin sembolüdür. Bu yüzden tüm bu hikâyeler, gençlere şehirlerine karşı sadık olmaları, şehirlerinin şerefi için kendilerini feda edebilmeleri ve demokratik bir şehrin gerçek vatandaşları olmaları konusunda ilham kaynağı olmuştur. Theseus Girit’ten bir kahraman olarak ayrılır fakat eve dönüş yolculuğu bir trajediyle sonlanacaktır. Minotaur’la savaşmak için ayrılırken Theseus ölümlü babası Kral Aegeus’a eve sağ dönmesi durumunda zaferini belirtmesi için beyaz yelken açacağına dair söz vermiştir. Aegeus aylar boyunca her gün, aynı uçurumun kıyısına gelerek gemiden bir iz aramıştır. En sonunda gemi ufukta göründüğünde yelkenleri siyahtır. Kral oğlunun Minotaur tarafından öldürüldüğünü zannederek tarif edilemez bir üzüntüye kapılır. Bu üzüntüyle, Aegeus denize atlayarak ölür. O gün bu gündür, Theseus’un babasından dolayı bu denizin adı (Ege) Aegean’dır. Theseus beyaz yelken açmayı unuttuğunda, hikâyenin orijinali unutmasına sebep olabilecek herhangi bir şeyden bahsetmez, fakat orijinal efsanenin sonunda bir çeşit gençlik gamsızlığından bahseder gibidir. Bu en kolay açıklamadır. Üzerinde bir zafer sarhoşluğu vardı, eve geri dönüş yolundaydı ve sadece yapmayı unuttu. Aegeus’un ani ölümü sarsıcı bir gelişmedir. Theseus karaya sadece Atina’nın kurtarıcısı olarak değil, aynı zamanda yeni Kral olarak çıkar. .

Efsaneye göre, şehri durgun bir ileri karakol olmaktan bölgenin süper gücüne dönüştürecek bir Kral olacaktır. Bu efsanede, Atinalıların güçlenmeleri tamamen Theseus’a bağlanmıştır. Aslına bakarsanız, efsane kısmen bunu kanıtlamak için yazılmış gibi görünmektedir. Atinalılar Theseus’u kurucu kahramanları olarak seçerek, bir açıklamada bulunmaktaydılar. Girit’in uzun zamandır süren hakimiyetinin son bulduğunu, şehrin yeni bir patronunun olduğunu ve bu patronun da Atina olduğunu söylüyorlardı. Atina Yunan dünyasının baskın şehir devleti olma yolunda ilerlerken Girit çökecek ve fethedilecektir. Fakat her iki krallıkta tarihe gömüldükten çok sonra bile, Theseus ve Minotaur efsanesi devam edecektir. Ve her güzel efsane gibi, bu efsane de 3,000 yıl önce ki kadar bugün bile belirgin olan insan doğasının içyüzünü su yüzüne çıkarmaktadır. Bir kişinin Minotaur hikâyesinden çıkarabileceği çok anlam vardır, labirenti insan zekâsı olarak, bilinç anımızda sürekli keşfettiğimiz karanlık bir yer olarak, hayvan doğası olarak, bizi öldürmek zorunda bırakan doğa olarak düşünebilirsiniz.

Bu efsaneler, içimizde saklı tuttuğumuz bazı özelliklerimizi bize çok güçlü bir şekilde gösterirler. Gizli dürtüleri, arzuları gösterirler, buradaki “gizli”, dünyayla başa çıkarken kullandıklarımız, insanların yaşadıkları en hayati mücadeleler demektir.

BÖLÜM 5 MEDUSA

Eğer bakışlar öldürseydi şimdi ölmüş olurdunuz. Bir bakışla taşa dönerdiniz. Bu, Medusa efsanesidir. Tüm insanların korktuğu korkunç bir kadın. Savaş alanında ve daha ötesinde. Fakat beklenmeyen bir düşman ona meydan okuyacaktır. Hikâyenin ardında çarpıcı bir gerçek yatmaktadır. Yunanistan’ın en ünlü canavarı bir insan cesedinden esinlenilerek yaratılmış olabilir mi?
Ya da hikâyesinin temeli, geceleri gökyüzünde göründüğü şekliyle pozitif bilim olabilir mi?
Bugüne kadar anlatılmış en büyük hikâyelerden birinin ardında saklı kalan gizli amacı keşfedin. Medusa’nın Başının izini sürün.

Burası bir zamanlar bir bahçeydi, şimdi ise ölülerle dolu bir mezarlıktır. Hepsi de korkudan donakalmıştır. Son nefeslerini verirken baktıkları şey ise Medusa idi. Onun bakışları tam anlamıyla içinize işler ve sizi komple bir taşa çevirir. Medusa efsanesi bizleri yaklaşık 3,000 yıldır büyülemektedir. Bugün bile görüntüsü hâlâ, dünyanın her yerinde akıllarda hemen canlanıverir. Sıklıkla vazoların üzerinde resmedilen Medusa, domuz dişlerine sahip, saç yerine kafasında yılanların dolaştığı, bazen sakallı, sıklıkla suratı asık, ağzından dışarı sarkan bir dile sahip ve gözlerini size dikerek bakan bir kadındır.Antik Yunanistan’da, efsaneler sayesinde karışık dünya anlamlanıyordu. Hikâyeleri tarihi kaydetmiş, doğayı açıklamış ve insanlara yaşam şekilleri aşılamıştır. Medusa efsanesi de diğerlerinden farklı değildir. .

Efsaneler topluma ders verir ve düzen kurmalarına yardımcı olurlar. Ve bence Medusa efsanesi, Antik Yunan toplumundaki bazı değerlere bakmamızı sağlayan bir pencere açmaktadır. Hayatlarının bir bölümünde, bir çeşit büyüleyici bir kadının etkisi altında kalmış olan erkeklerin ne yaşadıklarını tam anlamıyla görmemizi sağlar. Medusa tek bir delici bakışla bir insanı yok edebilir. Bu, onu neredeyse mağlup edilemez yapan bir güçtür. Medusa efsanesi, insanlarda özellikle de erkeklerde bazı korkuların uyanmasına sebep olur. Başka yöne çevrilemeyen, içinizi delip geçebilecek, her şeyi yok edebilecek güçte, sizi dondurabilecek, bir şekilde sizi mahvedebilecek ve bitirebilecek bakışa sahip güçlü kadın imajı bence bu tip bir kadın özellikle erkekler için bir kâbus olmalıdır. Antik Yunanlılar için, Medusa’nın ölümcül görüntüsü mitolojideki en korkutucu görüntülerden biridir. Fakat Medusa bir canavar olarak doğmamıştır. .

Efsaneye göre, Medusa bir zamanlar Yunanistan’daki her erkeğin sahip olmak isteyeceği kadar büyüleyici güzelliğe sahip bir kadındır. Uzun bukle bukle saçları olan, herkesin evlenmek istediği, herkeste kıskançlık yaratacak kadar güzel bir kadın olarak tasvir edilmiştir. Fakat Medusa evlenemez. O, savaş tanrıçası Atena’nın sonsuza dek bakire kalma yemini eden rahibesidir. Atena, antik Atinalıların büyük şehirlerinin koruyucu tanrıçasıdır. Ayrıca bakire bir tanrıçadır, seks onun dünyasında yer almaz, herhangi bir erkeksi arzunun sınırları ötesinde yer almaktadır. Tapınağındaki hizmetkârların da bakire olmaları gerekiyordu, böylece tüm enerjilerini ailevi işlere ve çocuk yetiştirmeye değil de tanrıçanın hizmetine sunabileceklerdi. Medusa, yani kötülüğün korkunç görüntüsü yola saflık sembolü olarak başlamıştır.

Hikâye böyle devam eder, fakat gerçeğe dayanıyor olabilir mi?

Atena Tapınağı bir efsane değildir. Bugün bile hâlâ Atina’da Akropolis’in tepesinde ayakta durmaktadır. Parthenon Tapınağı. Yunancada “bakirenin mekanı” demektir.M.Ö. 430’da tamamlanarak, Atina semalarında yükselmiştir. Her Yunan şehrinin kendine ait büyük bir tapınağı olmalıydı. Bu durum, Amerika’daki her şehrin kendine ait büyük bir stadyuma sahip olması gibi bir şeydir. Bu yüzden Atina antik Yunan’ın en önde gelen şehri olarak, kendi görkemine yakışacak derecede büyüklükte bir tapınağa sahip olmak istemiş ve böylece Parthenon yaratılmıştır. Tapınağın merkezinde Atena’nın çok büyük bir heykeli vardır. Fildişi ve altından yapılan heykel, yaklaşık 12 metre yüksekliktedir. Antik dünyanın en etkileyici manzaralarından birisidir. .

Efsaneye göre, Medusa’nın trajik kaderinin yazıldığı yer burasıdır. Medusa’nın güzelliği yasaktır, Atena’nın hizmetine sunulmuştur. Fakat bir talipli, edilen yeminin yoluna çıkmasına müsaade etmeyecektir. Denizler Tanrısı, Poseidon. Poseidon, bir çeşit çok belirgin, erkeksi güçtür. Deniz, fırtına ve deprem tanrısıdır. Depremler sessizce yaklaşmazlar, neye uğradığınızı şaşırırsınız. Az bile sinirlendirilirse, çok kötü şekilde köpürüp size çok zarar verebilir. Bir şehvet anında, Poseidon hamlesini yapar ve bakire rahibeye en büyük zararı verir. Kutsallığını hiçe sayarak, Atena’nın Tapınağı’nda ona tecavüz eder. Onun bekâretini çalar.

Bu durum tarihin her evresinde kesinlikle suçtur. Medusa’nın dünyası kararmış, masumiyeti çalınmış, hayatı kökünden değişmiştir. Bir tecavüz kurbanı olduğundan Yunan geleneklerine göre artık normal bir evlilik yapma hakkı yoktur. Ve artık bakire de olmadığından tanrıça hizmetine kendisini adaması da mümkün değildir. Belirli dini ayinler için kendinizi cinsel ilişkiden arındırmanız gerekiyordu böyle bir durumda da Tapınak’ta ilişkiye girmek mekânın kutsallığına hakaret ve dolayısıyla Atena’nın sinirlenmesi anlamına gelmektedir. Atena çok sinirlenmiştir. Ama Poseidon’a sinirlenmemiştir. Güçlü bir erkek tanrı olması münasebetiyle bu ondan beklenebilecek bir harekettir. Atena’ya göre, cezalandırılmayı hak eden Medusa’dır. Kurban suçlu durumuna düşmek üzeredir. Atena da onlardan biridir. Kendisini sanki bir erkek kampındaymış gibi gösteren bir görev üstlenir. Erkeklerin tarafını tutmaktadır. Bir bakıma, kadınların alınıp satılan bir mal gibi görüldüğü bir toplumu yansıtmaktadır. Belli bir noktaya kadar tecavüzün kadın için çok zararlı olduğunu anlamışlardır fakat bu efsanelerin çoğunda herhangi bir acıma görmemiz söz konusu değildir. Ve sıklıkla, cezalandırılan kişi de tecavüze uğrayan kadının ta kendisidir. Atena, zaten mahvolmuş rahibesini çok acımasızca cezalandıracaktır. Güzeller güzeli Medusa’yı çirkin bir yaratığa dönüştürecektir. Yeni görüntüsü antik Yunanistan’da sıkça rastlanan gerçek bir manzaraya korkunç derecede benzeyecektir. İnsan cesedine.

Medusa, mitolojinin yılan saçlı iğrenç yaratığı düşmanlarını bir bakışıyla taşa çevirebilmektedir. Bir zamanlar, Yunanistan’ın en güzeliydi. Hem erkeklerin hem de tanrıların göz bebeğiydi. Fakat Poseidon’un tecavüzüne uğradıktan sonra Medusa’nın hayatı kökünden değişmiştir. Medusa hikâyesi bir trajedidir çünkü suçun faili bile değilken, Atena’nın Tapınağı’nda Poseidon’un tecavüzüne uğramışken çok çirkin bir canavara dönüştürülen kendisi olmuştur. .

Efsanede, tanrıça Atena Medusa’yı ansızın lanetler. Medusa çok acı veren bir dönüşüme uğrar. Can havliyle yüzünü tırmalar ve derisi çatlayarak solup gider. Uzun, ipeksi saçları kıvranan zehirli yılanlar kütlesine dönüşür. Medusa’nın korkunç dönüşümü tamamlanmak üzeredir. Fakat geçireceği bir dönüşüm daha vardır. Şimdi ise, uğradığı lanetin en zorlu ve iç burkucu sonuçlarına katlanmak zorundadır. Kendisine bakanı taşa dönüştürecek bir kişi rolü oynayacaktır. Bu da onu toplumdan soyutlayacaktır. Medusa’nın artık hiç kimseyle, hiçbir ilişkisi kalmamıştır. Bu da demek oluyor ki, Atena bu zavallı kızı ömrünün sonuna kadar bir çeşit yalnızlığa hapsetmiştir. Tecavüze uğramış olmanın neticesinde, Medusa statüsünü, güzelliğini ve birini öldürmeden ona bakabilme yeteneğini kaybetmiştir. Son olarak da, uzak ve ıssız bir adaya ölene dek sürgün edilmiştir. Medusa artık bu lanetle sonsuza dek yaşamak zorundadır. Ve bu zaman içinde, herhangi bir şey değişmeyecektir. Gerçekleşecek olan tek şey, her kim ona ne zaman yaklaşmaya kalksa taş bahçesine bir ağaç daha dikilecektir. .

Efsaneye göre, Medusa “Gorgon” isimli bir canavara dönüşmüştür. Bu isim, antik Yunan dünyasında ki “korkunç” kelimesinden gelmektedir. Gorgon şu; pullu derili, dik dik bakan koca gözlü ve bir bakışta sizi taşa dönüştürebilecek korkunç canavardır. İçinde çirkin ve korkunç kadınların olduğu ilk gelenekler Medusa’dan bahsetmektedirler. Medusa bu çirkin yaratıklardan birine dönüştürülen ilk insandır.

Yunan efsanelerinde, çirkin ve korkunç kadınlar ölümün somutlaştırılmış halini temsil etmektedir. Aslında, onlara ilham veren, ölümdür. Fal taşı gibi açık gözler, yüzdeki işaretler, şişkin bir yüz, dişlerin görüneceği kadar kasılmış bir deri ve dışarı çıkmış bir dil, ölü bir bedenin görüntüsünden esinlenmedir. Öldükten sonra, insan derisi vücudun farklı noktalarından büzülmeye başlar. Yüz garip bir şekilde şişer. Gözler büyüyerek yerlerinden çıkarken, dil de şişerek ağızdan dışarı çıkar. Böylece, ceset insandan canavara dönüşmüş olur. Ceset fotoğraflarında, ortaya çıkan “gorgon”a has bu değişimleri görebilirsiniz. Bu, bugünün insanlarının hiç de alışık olmadığı bir şeydir, bizim ölülerden ayrılışımız erken olur. Bizim ölülerle ilgilenen uzmanlarımız vardır. Fakat aslına bakarsanız, eski zamanlarda böyle bir durum sizin için hakaret sayılmazdı. İnsanlar bu tip şeyleri görürlerdi. Antik dünyada ölüm her yerdeydi. Aslında, tarih boyunca ortaya çıkan çoğu canavar cesetlerden esinlenilmiştir.

Aztek takvimi zamanlarında, tam olarak aynı şekilleri bulur, aynı büyüklükte gözleri, burunları, zoraki gülümsemeleri, dışarı çıkan dilleri görürsünüz. Mısır mitolojisinin Bes’inde bunları bulursunuz. Hint mitolojisinde, güneş tutulmasından sorumlu tutulan şeytan, yani Ruha’da aynı özellikleri bulursunuz. Güneydoğu Asya mitolojisinde, çocukları kaçıran şeytan Rangda’nın da kocaman pörtlek gözleri ve ağzından sarkan çok uzun bir dili vardır. Bu çirkin ve kötü kadın sembolünün antik dünyanın birçok yerinde bu kadar meşhur olması, bu efsanelerin ne kadar geniş bir alana yayıldığını anlamamızı sağlar.

Hikâyemize dönecek olursak, Medusa artık çok çirkin, kötü bir kadın ve ölümün efsanevi yüzü olmuştur. Fakat fiziksel değişimi, çekeceği cezanın sadece başlangıcıdır. İğrenç bakışları toplumdan dışlanmasına sebep olacak, taşa çevirme gücü ise onu bir hedef haline getirecektir. Çünkü Medusa’nın kafasını koparabilen bir savaşçı savaş alanında muazzam bir avantaja sahip olacaktır. Kafası vücudundan ayrılsa bile taşa çevirme özelliği devam etmektedir. Akdeniz’in her yerinden savaşçılar, Medusa’yı katletmek ve bu güce sahip olabilmek için harekete geçmişlerdir. İçlerinden birisi için şöhretten daha fazlası tehlikededir. Onun adı Perseus’tur. Ve Medusa’nın başını arayışı mitolojideki en büyük maceralardan birisidir. Perseus’un hikâyesi Argos’ta, yani Güney Yunanistan’da bulunan bir bölgede başlar. Eski çağlarda birçok efsane belirli yerlerde konumlandırılmıştır. Bu durum, o yerlerde yaşayan insanlar için önemli bir konuydu. Böylelikle, tanrısal kahramanlarla aralarında bir bağ olduğunu iddia edebiliyorlardı. .

Efsanemize göre, Argos’a hükmeden zalim kralın adı Acrisius’tur ve bu kralın bir sorunu vardır. Hiç erkek varisi yoktur. Yunan dünyası, sahip olunanların aile içinde kalması için çaba sarf etmiştir. Ve bunu yapmanın yolu da sahip olunanları, doğan ilk erkek çocuğa ya da en büyük erkek varise bırakmaktan geçer. Acrisius’un tek çocuğu Danaë isimli kızıdır ve kızının da hiç çocuğu yoktur. Bu yüzden Kral, bir erkek torun sahibi olup olamayacağını öğrenmek için bir rahibeye gider. Acrisius’a eğer kızının bir çocuğu olursa, bu çocuğun büyüdüğünde kendisini öldüreceği söylenir. Erkek torununun kendisini öldüreceğini öğrenince, korkuya kapılan Kral kızının çocuk sahibi olmasını engellemesi gerektiğine karar verir. Bu nesilsel değişim korkusu, gücün bir sonraki nesle kaptırılma korkusu gerçekti. Eğer bir çocuğunuz ve sahip olduğunuz değerli bir şeyiniz varsa, bir açıdan gözünüzün çocuğunuzun üzerinde olması gerekir. Korkusuna yenik düşen Kral, kendini kurtarmak için bir plan yapar. Acrisius kızı Danaë’yi kimsenin göremeyeceği bir kuleye hapsederek, onu gerçekten içler acısı bir hayata mahkûm eder. Danaë havasız bir yere çok az bir yiyecekle hapsedilmiştir. Bu durum Kral’ın elini kana bulamadan kızını öldürmesidir. Kral kızının ölüm haberini duymayı umarak beklemiş fakat kızının açlıktan ya da susuzluktan öldüğü haberi kendisine ulaşmayınca çok şaşırmıştır. Bir süre sonra, kuleden gelen ışıklar görmeye ve sesler duymaya başlamışlardır. Bu yüzden Acrisius kızının ne yaptığını görmeye gitmiştir. Kral kızının odasına girdiğinde, kızının hâlâ yaşadığını ve aynı zamanda da kucağında bir erkek çocuğun, yani Perseus’un olduğunu görür. Acrisius, birinin güvenli kuleye girip kızını hamile bıraktığını görünce çok şaşırır. Fakat bebeğin babası ölümlü bir adam değildir.

Yunan tanrılarının kralı, mitolojinin en hızlı çapkını Zeus’tur. Birçok efsanede birçok kadını baştan çıkaran Zeus, Danaë’nin hapsedildiğini görür ve ona âşık olur. Parmaklıklardan geçebilecek tek şekil olan altın yağmuru şekline girerek onun yanına gelir. Altın suyu şeklini alarak odaya akar ve bu şekilde onunla ilişkiye girer. Zeus’un altın yağmuru, ismini Perseus’tan alan gerçek bir doğa olayından esinlenilmiş olabilir. Muhtemelen gökyüzündeki en etkileyici ve gözle görülebilen meteor yağmuru Persean meteor yağmurudur. Eğer Ağustos ayında bakma fırsatı yakalayabilirseniz, sanki gerçekten gökten altın yağıyor gibi görünmektedir. Her bir çizgiyi sarımsı bir renge bürünmüş olarak görebilirsiniz. Her mitolojide kadınlar farklı doğa güçlerinden hamile kalabilmektedirler. Bu durumu sadece Perseus efsanesindeki altın yağmurunda değil, bazen de kadın ve hayvanların rüzgar tarafından hamile bırakıldıklarında veya bazı mitolojilerde kadınların güneş tarafından hamile bırakıldıklarında görürüz. Perseus hem bir tanrı hem de bir ölümlü olarak, yani yarı tanrı diye bilinen bir şekilde doğmuştur. Yarı tanrı demek o insanın tanrılara has bazı kutsal güçlerinin olduğu, fakat aynı zamanda onun ölümlü olduğu, yani ölebileceği anlamına gelir.

Yunanlıların bu yarı tanrı fikrini, tanrılara olabildiğince yakın olabilmek, içlerinden birini tanrılara çok ama çok yakın görmek istedikleri için uydurduklarını düşünüyorum. Perseus’un bir yarı tanrı olarak kaderini yaşayabilmesi için, öncelikle büyükbabasının gazabından kurtulması gerekmektedir. Kral Acrisius bu çocuğun kehaneti gerçekleştirerek kendisini öldürmesinden korkmaktadır. İlk aklına gelen şey hem anneyi hem de çocuğu öldürmek olsa da Zeus’un intikam almasından çekinir. Bu yüzden, öldürme işini doğaya bırakacak bir plan yapar. Acrisius anne ve çocuğunu sala benzer bir şeye bindirmeye ve onları denize göndermeye karar verir. Danaë ve Perseus erzaksız, rotasız ve onları denizin tehlikelerinden koruyan bir şey olmadan ölüme terk edilirler. Bu esnada, dalgaların ötesinde ıssız bir adada,

Medusa ölüm bahçesine yeni heykeller dikmekte, başını almaya çalışan savaşçıları taşa çevirmektedir. Her fatihin, hatta Büyük İskender gibi gerçek fatihlerin bile rüyasını süsleyen bir güce sahiptir. Medusa’nın insanları taşa çevirme gücü, ünlü “öldürücü bakış” deyiminin doğmasına sebep olmuş olabilir. Fakat antik Yunanlılar, Medusa’nın gücünün kötülük için olduğu kadar iyilik için de kullanılabileceğine inanmışlardır. Dillerinde “medusa” kelimesinin bir de olumlu yan anlamı vardı, “koruyucu” anlamına da geliyordu. Medusa imgesi tehlikeleri defetmek için sıklıkla kullanılıyordu. Hatta en korkulan savaşçıların bazılarının kalkanlarında bile ortaya çıkmıştır. Bu durumun kanıtları, eski dünyaya gitmemizi sağlayan zaman makinelerinden birinde, yani Pompei’de bulunabilmektedir. Arkeologlar bu şehri 1830’larda kazarken, Büyük İskender ile Pers Kralı Darius arasında geçen bir savaşı resmeden büyük bir mozaik buldular. Ve Büyük İskender’in göğüs zırhında Medusa’nın resmi vardı.Medusa güçlerinin kullanıldığı tek yer savaş alanları değildi. Aynı zamanda çocukları korkutmak için de kullanılmıştır. Olay şudur; sembolü fırının üstüne koyarsınız ve bu da çocukların fırının kapağını açmasını engeller. Medusa, Yunanlı ailelerin yemek yemelerini sağlamak için çocuklarını korkutmada kullandıkları bir şeydi. “Yemeğini ye yoksa seni Medusa’ya veririm.” Yani Medusa, çok korkunç, çok iğrenç ve büyüleyici bir şeydi. .

Efsanemizde, Medusa’nın başına koyulmuş bir ödül vardır.

Yunan dünyasının her yerinden savaşçılar, bu uzak adaya onu çalabilmek ve taşa çevirme gücünü düşmanlarına karşı silah olarak kullanabilmek için gelmişlerdir. Şuana kadar, deneyenlerin hepsi aynı hayati hatayı yapmışlardır. Yani ona bakmışlardır. Medusa’nın ne düşündüğü konusunda eski kaynaklar oldukça yetersizdir, onu sadece orada oturan ve bir sürü taş ceset arasında hayatını sürdüren biri olarak anlatmışlardır. Bunun çok garip bir durum olduğunu siz de takdir edersiniz. Her yerde insan dikitleri var ve o orada, tek başınadır ve hiç kimseyle hiçbir şekilde yakın ilişki kurmanın tadını yaşayamamış bir haldedir. Bu yüzden Medusa’nın, sıradaki insanın görüş alanına girmesini ve onu taşa dönüştürmesini bekleyerek yaşadığını düşünebilirsiniz. Fakat bir kahraman onun büyüsünü bozmaya kararlıdır. Medusa heykellerinin arasında çürüdükçe, denizin karşı yakasında Perseus olgunlaşmaktadır. Bebekken, kendisi ve annesi Danaë, büyükbabası Kral Acrisius tarafından denize sürülmüşlerdi. Anne ve çocuğun ölmesi beklenirken Perseus’un tanrı babası Zeus, onları koruması altına almıştır. Serifos adasına çıkmışlar ve oraya yerleşmişlerdir. Büyüyüp yakışıklı ve güçlü bir delikanlı olan Perseus çok güçlenmiş ve güçlü iradesiyle annesini korumuştur. Perseus’un koruyucu olmak için iyi bir sebebi vardır. Serifos hükümdarının annesi için planları vardır. Serifos kralı Perseus’u etrafında görmeyi istemiyordu çünkü hâlâ genç ve güzel bir kadın olan annesi Danaë’de gözü vardı, onunla evlenmek istiyordu. Perseus’u oyunun dışına atmak isteyen kral bir plan yapar. Tüm vatandaşlarından değerli hediyeler getirmelerini ister ve boyun eğmeyenleri sürgüne göndermeye ant içer. Perseus’un fakir olduğunu ve isteğini karşılayamayacağını bilmektedir. Babası ve ailesi olmayan genç bir adam olan Perseus’un -antik Yunanistan’da babanızın olmaması demek bir çeşit toplumsal soyutlanmaya maruz kalacaksınız demektir- krala sunabileceği bir hediyesi yoktur. Perseus köşeye sıkışmıştır. Eğer sürgüne gönderilirse, annesi istemediği bir evlilik yapmak zorunda kalacak ve sonsuza dek oğlundan ayrı kalacaktır. Düşünmeden, sonucu ölümcül ani bir karar verir. Perseus; “Fakir olduğum için size değerli bir hediye veremiyorum fakat daha önce hiç kimsenin başaramadığı bir şey yapacağım, size Medusa’nın başını getireceğim.” der. Bu bir intihar görevidir. Hiç kimse Medusa’nın adasından canlı dönmeyi başaramamıştır. Fakat Perseus için sözünden dönmek söz konusu değildir. Bu artık bir şeref meselesidir. Bundan dönüşü yoktur. Gorgon’un başını getirmek zorundadır. Perseus başarılı olursa, Kral’a meydan okuyabilecek ve annesini koruyabilecek itibara sahip bir kahraman olarak eve dönecektir. Ama başarısız olursa, taşa dönüşecektir.

Yunan mitolojisinde, Perseus ve Medusa isimleri sonsuza dek birlikte anılacaktır. Dört dörtlük kahraman ve en büyük canavar. Burada, bu kalıntıların arasında başlayan bir hikâye. Burası antik Miken’dir. .

Efsaneye göre, burası bir zamanlar Perseus tarafından kurulmuş büyük bir medeniyettir. Miken Tunç Devrinde, antik site devletlerinin en büyüğü idi ve antik Yunanistan’ın büyük bir alanına hakim olmuştur. Bin yıl boyunca Miken’in de, Perseus ve Medusa gibi bir efsane olduğu düşünülmüştür.

Burayla ilgili günümüze ulaşan tek belge Homeros’un İlyada Destanıdır. Fakat 19. yüzyılın sonlarında kayıp bir medeniyet yeniden keşfedilmiştir. Homeros’un destansı şiirlerini bir rehber olarak kullanan arkeologlar, 19. yüzyılda bu büyük hisarların yerini tespit etmeyi başarmışlardır. Ve sadece Homeros’un varlığından bahsettiği bir şeyi bulmak değil aynı zamanda onunla temas halinde olmak kim bilir ne kadar şaşırtıcı bir macera olmuştur.

Miken, efsaneye göre Perseus’un doğduğu şehir olan Argos yakınlarındadır. Kalıntılar, Perseus ve Medusa hikâyesini ortaya çıkaran insanların, yani hayatın gizemlerini efsanelerle açıklayamaya çalışan antik Yunanlıların dünyasına açılan bir penceredir. Şehrin yapıları o kadar büyüktür ki, sonraki Yunan nesilleri bu şehrin tanrılar tarafından inşa edildiğine inanmışlardır. Bu sarayların kalıntılarına bakmışlar ve muazzam bir taş işçiliği görmüşlerdir. Bu, kendilerini yaparken hayal edemedikleri bir beceriydi, sadece kahramanların yapabileceği bir şey gibi onlara görünmekteydi. Perseus hikâyesi bu kalıntılardan doğmuştur. Perseus, şehri inşa eden ve Medusa ile savaşan kahraman olarak hatırlanmaktadır. Bu en büyük meydan okumadır. Perseus bu durumu kendini kanıtlamak isteyen bir delikanlıya has cesaretle karşılamıştır. Fakat bu görev için hazırlıksızdır. Herhangi bir silahı, deneyimi ve hedefini nasıl öldüreceğine dair hiçbir fikri yoktur. Medusa’yı korkunç yapan başka bir detay ise onun tam olarak neye benzediği konusunda hiç kimsenin bir fikrinin olmamasıdır. Onu Perseus’tan daha önce gören herhangi birisi, bir şey anlatacak kadar uzun yaşayamamıştır. Bu yüzden tüm bilgisi, ona bir bakınışınızda sizi dondurup bir taşa çevirebilen korkunç bir canavar olduğu ile sınırlıdır. Harekete geçer ve macerasına başlar fakat çok geçmeden nereye gideceği konusunda hiçbir fikri olmadığını fark eder. Fakat, kahramanların özellikle de babası tanrı olan kahramanların yaptıkları gibi çok geçmeden doğaüstü bir yardım alır. Vahşi doğanın ortasında kalan Perseus, çoğu antik Yunanlının aynı koşullar altında yapacağı şeyi yapar. Dua eder ve tanrılar duasına karşılık verir. Babası Zeus, Perseus’un ihtiyacı olan kanatlı sandaletleri getirecek kişiyi, yani kutsal elçi Hermes’i gönderir. Perseus’un yapması gerekenlerden birisi de uzun mesafelere kısa sürede gitmektir. Ve uçakların olmadığı bir dönemde tanrıların elçisi Hermes yaraya ilaç gibi gelerek kendisine ait bu kanatlı sandaletleri getirir. Sandaletleri Perseus’a verir, onları giyen Perseus da nerdeyse bir jetten daha hızlı bir şekilde kıtaları uçarak kat eder. Şimdi bir çift kanada sahip olan Perseus’un bir de silaha ihtiyacı vardır. Her şey Perseus’un tarafındadır, yani kutsal kan taşımaktadır, büyük bir güce sahiptir, yiğitliğin zirvesine çıkmak için yetiştirilmiştir ve bu çirkin canavarla savaşmaya hazırdır. Fakat daha fazlasına ihtiyacı vardır, aletlere sahip olmak zorundadır. Hermes Perseus’a bir öğüt verir. Medusa’yı öldürmek için ihtiyaç duyduğu sihirli silahlara sahip güzel kadınlar olan Stygian Perileri’ni bulmasını tavsiye eder. Bu Periler doğal elementlerle ilişkili dişi tanrılardır ve bu elementlerin içinde yaşarlar, dolayısıyla onlar su kaynaklarında, dağlarda, ağaçlardadırlar. Onlar genel anlamda derin ve güçlü cinsel arzu nesneleridir ve böylece “nemfomanyak” olgusu ortaya çıkmıştır. Bu perilerin nerede oldukları büyük bir sırdır. Nasıl bulunabileceklerini sadece, 3 çirkin kadın bilmektedir, yani Graeae kardeşler. Yaşlı ve çirkin birer büyücü olarak doğmuşlardır ve ziyaretçilerden hoşlanmazlar. Perseus annesini kurtarmak ve Medusa ile yapacağı savaştan sağ çıkabilmek için onları konuşturmak zorundadır. Geceleri dikkatlice bakarsak, hâlâ gökyüzünde görebileceğimiz türden bir savaştır. Medusa, ölümcül gorgon, sayısız savaşçıyı taşa çevirmiştir.Fakat Perseus hâlâ ona yaklaşmakta ve başını alma niyetindedir. Başarılı olabilmesi için cesaretten fazlasına ihtiyacı vardır. Perseus Medusa’yı öldürebilmek için birkaç güçlü silaha ihtiyaç duyacaktır. Ve bu silahlara sahip olmak için Stygian Perileri’ni bulmak zorundadır. Fakat onların nerede yaşadığını bilen sadece 3 yaşlı ve kötü kadın vardır, Graeae kardeşler. Çok gariptirler. Birisi bir şeye bakmak istediğinde elden ele dolaştırdıkları bu göz hariç, hiçbirinin gözü yoktur, bu yüzden o tek gözü paylaşmak zorundadırlar. O göz onlar için çok değerlidir. Graeae kardeşlerin yaşadığı ada, Ay ışığının bile düşmediği karanlık bir yerdir. Perseus oraya ulaşmak için kanatlı sandaletlerini kullanır. Ayrıca Perseus sadece çok kaslı değil, aynı zamanda oldukça zekidir. Adaya ulaştığında, ilerlemeden önce keşif yapıp zayıflıklarının neler olabileceğini anlaması gerektiğinin farkına varır. Sadece bir gözlerinin olduğunu ve o olmadan tamamen kör olduklarını fark ettiğinde, göz elden ele dolaştığı bir esnada onu çalar. Kardeşler deliye dönerler. Çok kötü bir duruma düşerler. Elindeki son çeyrekliği kaptıran bir dilenci gibidirler. Gözü geri alabilmek için birbirlerinin üstüne çıkmaktadırlar. Elinde büyük bir koz olan Perseus, perilerin yerini söylemelerini ister. Graeae kardeşler de onların, yaşayanların dünyasıyla ölülerin dünyasını ayıran akarsu olan Styx nehrinde yaşadıklarını söylerler. Perseus amacına ulaşmıştır. Perseus gözü yere atar ve uçarak uzaklaşır. .

Efsane bu şekildedir fakat gerçekle bağlantısı nedir?

Yunan mitolojisindeki birçok benzerleri gibi bu hikâye de genel anlamıyla gökyüzünden inmiş olabilir. Uygarlıkların ilk günlerinden beri, geçmişi, bugünü ve geleceği açıklamak isteyen insanoğlu gökyüzüne bakmıştır. Anlatılan hikâyelerin büyük çoğunluğu gökyüzünde gördüğünüz nesnelerle, takımyıldızlarla ilgilidir. Birçok efsanenin takımyıldızlarla bağlantılı olduğundan kesin olarak eminiz.

Yunanlıların 5. yüzyılda, takımyıldızlara efsanevi yaratıkların isimlerini verdiklerini biliyoruz. Ve o yüzyılda, insanlar efsanevi yaratıkları sadece gökyüzündeki önemsiz semboller ya da temsilciler olarak görmemişler, aynı zamanda takımyıldızların tanrı olduklarına inanmışlardır. Gökyüzünde bulunan, özellikle bir motif çok ilginçtir. Kavisli bir kılıç ve bir gorgon kafası tutan kahraman motifi. Bu, Perseus ismiyle bilinen takımyıldızıdır. .

Efsane için tanrısal bir modeldir. Fakat bu yıldız kümesinin anlamı daha büyük olabilir. Ayrıca Graeae kardeşler hikâyesinin de nasıl ortaya çıktığını gösteriyor olabilir. Takımyıldızlar efsanenin detaylarını şekillendirmişlerdir. Perseus takımyıldızının ikinci en parlak yıldızı olan Algol, olağandışı bir yıldızdır. Algol Perseus takımyıldızında, Medusa’nın başındaki bir şekli oluşturur. Ve bu şekil eklips (tutulma) oluşturan çift yıldız olarak bilinir. Gökyüzünde tek bir ışık gibi görünen bu yıldız, aslında birbirinin yörüngesinde dönen iki yıldızdan oluşmaktadır. Bunlar döndükçe birbirinin ışığını keserek Algol’ün bir sönük bir parlak görünmesine sebep olurlar. Bu, Graeae kardeşler hikâyesine ilham vermiş olabilecek 3 günlük bir döngüdür. Algol her üç güne bir, bir süreliğine çok parlar ve aniden söner. Bu durum, Graeae kardeşlerin gözünün Perseus tarafından çalınmasını temsil eder. Göz elden ele gezdirilirken, Perseus oradadır ve gözü çalar. Ve onu aldığında, kaybolduğunu görebilirsiniz. Eğer iyi bir hikâye anlatıcısı iseniz ve gökyüzünü takip ederseniz, yıldızın ne zaman kaybolacağını bilirsiniz, böylece yıldız parlak iken hikâyenizi anlatmaya başlayabilir ve hikâyede Perseus’un gözü çaldığı bölüme geldiğinizde gökyüzünü işaret ederek “Bakın, kayboldu.” diyebilirsiniz. Algol’ün efsane üzerindeki etkisi sadece Graeae kardeşlerle sınırlı olmayabilir. Bazı uzmanlar hikâyenin can alıcı noktası olan, Medusa’nın sonunu da etkilediğine inanmaktadırlar. .

Efsanemiz devam etmektedir. Perseus Medusa ile savaşma yolunda ilerlemektedir ve ona karşı zayıf durumdadır. Canavarla kapışabilmesi için doğru silaha ihtiyaç duymaktadır. Ve aradığını Stygian Perileri’nin bulunduğu, Hades’in kapısı Styx Nehri’nde bulur. Hayatta kalabilmesi için gerekli olan 3 silahı Perseus’a sunarlar. Zeus’un kılıcı, Atena’nın kalkanı ve ölülerin tanrısı Hades’in miğferi. Bu bize, Q’dan süper aletleri alan James Bond’un karşı konulmazlığını hatırlatmaktadır. Sadece görevini tamamlamak için bu aletlere ihtiyaç duyduğundan değil, aynı zamanda bu aletlerin sihirli özellikleri de olduğundan, onları alır. Perseus artık kendisi için biçilen rolü oynamaya hazırdır ve bu zaman çok uzak değildir. Serifos adasında ise bir kraliyet düğünü hazırlığı devam etmektedir ve bu düğünün gönülsüz gelini Perseus’un annesidir. Acaba, çok geç olmadan oğlu Medusa’yı öldürüp başını getirebilecek mi?

Ve kendinden önce bu kadar başarısızlığa uğramış varken kendisi nasıl başarılı olabilir ki?

İşin sırrı kalkanında yatmaktadır. Perseus’un Medusa’nın başını almak için giriştiği bu tehlikeli yolculuk onu binlerce kilometre öteye sürüklemiştir. Artık kader anı gelip çatmıştır. Medusa’nın ölümcül sığınağının eşiğinde bulunmaktadır. Buraya kadar tanrıların yardımını alan Perseus, bundan sonra artık tek başınadır. Medusa’nın etrafındakiler sadece taş, sert cisimler, taşa dönmüş canlılardan oluşmaktadır, bu açıdan bakıldığında çok kasvetli ve ıssız bir yer olmalıdır. Perseus kaderine doğru adım adım ilerlerken çok korkmuş bir haldedir fakat bu adımlar ileriye doğru atılmamaktadır. Genç kahramanımız yavaşça geri geri gitmektedir. Perseus çok zekidir ve Medusa’ya karşıdan saldırmanın kendisini taşa dönüştürecek bir felaket olduğunun farkındadır. Bu yüzden öyle yapmak yerine, kalkanını döndürür ve ona arkadan yaklaşır. Ve geri geri yürürken kalkandan onu gözetleyerek kendini güvence altına alır. Giderek yaklaştıkça artan heyecanını tahmin edersiniz. Bildiği kadarıyla, kalkan kendisini koruyacaktır, fakat bundan tam olarak emin değildir. Perseus sığınakta dikkatlice ilerlerken gözleri kalkanındadır. Atacağı tek bir yanlış adımın sonucu ölümcül olacaktır. Nihayet, Perseus hedefine kilitlenir, gözlerini kapatır ve kılıcını indirir. Sağlam bir darbe alan Medusa’nın başı koparak yerde yuvarlanır. Yıllardır çektiği işkence ve soyutlanma artık son bulmuştur.

Eski çağlarda yaşayanlar için Medusa’nın aşırı bir cazibesi vardı ve onu destekleseler de, ona karşı çıksalar da bu zavallı insana karşı her zaman bir sempati duymuşlardır. Yani, yaşadıklarına, tüm kaybettiklerine, katlanmak zorunda olduğu o korkunç kadere ve sonunda da bir kahramanın tarafından kafasının koparılmış olmasına bir baksanıza.

Acınılası bir kişi için acıklı bir son. Fakat Medusa hikâyesi burada son bulmaz. Medusa başı ile ilgili en önemli şeylerden birisi de, ölmüş olsa bile, hatta bedeninden ayrılarak bir torbaya koyulduktan sonra bile, hâlâ kendisine bakanı taşa çevirebilme gücüne sahiptir. Medusa durdurulamaz ve korkunçtur fakat güçleri kontrol edilebilir ve Perseus hikâyesi bunu anlatmaktadır.

Başı bir torbaya koyulduğunda, iyilik için olduğu kadar kötülük için de kullanılabilecek bir silaha dönüşmektedir. Perseus artık Dünya üzerindeki en tehlikeli silahın sahibidir. İstediğini taşa çevirebilir ve aklında birkaç hedef vardır. Annesi Danaë’nin kendisini çapkın Kral Serifos’tan koruyacak kimsesi olmadığından, kendi rızası dışında kraliçe olmak üzerededir. Perseus zamana karşı savaşmaktadır. Kahramanımız evine doğru uçarken, Medusa’nın başının hâlâ ne kadar güçlü olduğu ortaya çıkar. Perseus kanatlı sandaletleriyle Yunanistan’a doğru uçarken, Medusa’nın kanı toprağa damlar ve bu damlalardan binlerce zehirli yılan peyda olur. Eski çağlarda, bazı iğrenç canavarlar o kadar kötü ve korkunçtular ki onların kanından başka canavarlar ortaya çıkıyordu. Medusa da bu tip güçlü kana sahip olanlardandır. Perseus uçarken Medusa’nın başından damlayan kanların, hikâyenin daha sonraki anlatımlarında, antik Romalıların Kuzey Afrika’da var olduğunu bildikleri o yılanların doğmasına sebep olduğu düşünülmüştür. .

Efsanemizde, kraliyet düğün günü gelmiştir. Gelinin babası, yani Perseus’un büyükbabası Kral Acrisius Argos’tan gelmiştir. Uzun zamandır, torununun kendisini öldüreceğine dair söylenen kehanetten dolayı korku içindedir. Perseus düğün töreni başlarken adaya ulaşır. Perseus Serifos’a dönüp annesinin Kral’la evlenmek üzere olduğunu gördüğünde, çok sinirlenir. Bu yüzden Medusa’nın başını havaya kaldırır ve “Kral, hediyeni getirdim!” der. Kral bir bakışta taşa döner. Yüzünde sonsuza dek sürecek bir çığlıkla donakalır. Fakat yakalanan tek kral o değildir. Acrisius da taşa dönmüştür. Danaë oğlu sayesinde kurtulmuştur ve Perseus mitolojideki en cesur kahramanlar arasındaki yerini almıştır. Ölüme karşı çıktığı yolculuk, onu bir delikanlıdan bir ergene dönüştürmüştür. Perseus eski çağ kahramanları arasında en çok bağ kurulabilendir. Sadece annesine karşı duyduğu aşırı sevgiden dolayı toplumdan bir şekilde uzaklaştırılmış, yaşadığı zor zamanlara rağmen ayakta kalmayı başarabilmiştir. Giderek büyümüş ve dünyaca tanınmıştır.

Yunanlıların örnek alabileceği, gerçek, çok güçlü bir kahraman haline gelmiştir. Perseus annesini kurtardıktan sonra, Medusa’nın başını hediye olarak onu yaratan tanrıça Atena’ya sunar. En sonunda, Medusa’yı cezalandıran, onun gücüne sahip olmuştur. Hikâyenin sonunda Medusa’nın başının Atena’nın zırhında bir imgeye dönüşmesinde şiirsel bir nitelik vardır. Ne de olsa, bu zavallı genç kız Atena’nın kurallarına uymadığı için bu büyük felakete sürüklenmiştir. İlk gülen de son gülen de Atena olmuştur. Medusa hikâyesi dönüp dolaşıp aynı noktaya gelmiştir. .

Efsanesi başladığı yerde yani, Antik Yunanistan’ın en büyük tapınağı Parthenon’da bitmiştir. Gökyüzünde ise, kendisi ve hayatına son veren adam sonsuza dek birlikte kalacaklardır.

BÖLÜM 6 ODESA DESTANI

Odesa Destanı. En büyük macera hikâyesi. Sevdiği kadını ve yönettiği ülkeyi kaybetmeden önce ülkesine geri dönmek için tehlikeli bir mücadeleye girişen savaşçı bir kral. Bu mücadelede yoluna vahşi yaratıklar, fırtınalar, dev yamyamlar çıkacak ve hepsini zekâsı ile yenmek zorunda kalacaktır. Son araştırmalar bu kahramanlık efsanesinin ardında yatan bazı şaşırtıcı gerçekleri ortaya çıkarmaktadır.

10 denizci, tek gözlü, insan yiyen Kiklop’un ininde köşeye sıkışmışlardır. İki arkadaşları gözlerinin önünde bir anda paramparça olmuştur. Hepsi sıranın kendisine gelmesinden korkmaktadır. İhtiyaçları olan mucizeyi yaratması için çaresizce liderlerine bakmaktadırlar. Liderleri Odesa’dır. Odesa asla düşünmekten vazgeçmez, asla gevşemez, herhangi bir şeyin onu alt edebileceğine inanmayı reddeder, bu, karakterinin en belirgin özelliğidir. O, sizi saf dışı bırakmak için her ne gerekiyorsa onu yapacak olan kurnaz adamdır. Odesa zeki bir kahramandır. Gücünden çok zekâsına güvenen bir liderdir ve Kiklop’tan canlı kurtulmak için üstün zekâsını kullanmaya ihtiyacı vardır. Odesa hakkındaki güzel şey şudur; Odesa, diğer kahramanların aksine, tamamen ölümlüdür, bir insandır. Bu yüzden onunla aramızda özel bir bağ kurarız ve aynı sebepten dolayı eski çağlarda çok seviliyordu. Odesa Destanı olarak anılan Odesa’nın hikâyesi, M.Ö. 8. yüzyılda Homeros isimli bir Yunan şair tarafından kaleme alınmıştır. Odesa hikâyesi, birçok hayal kırıklığı ve engelle yüz yüze gelen bir insanla ilgili olduğundan, bence hepimizin sahiplenebileceği bir hikâyedir. Odesa’nın savaştan eve uzanan yolculuğu ebedi bir sabır hikâyesi olduğu kadar aynı zamanda da antik Yunanistan’da yeni bir çağın doğuşunun sembolüdür. Odesa Destanı bence bir bakıma, James Bond romanına benzer. Ian Fleming’in tarzına bakarsanız, kahramanını her zaman gerçek hayatta bir yere yerleştirdiğini görürsünüz. Bence Homeros’un yaptığı da buydu.

Yunan denizcilerin Akdeniz boyunca uzak yerleri keşfettikleri zamanlarda, Odesa günümüz maceracılarının rolünü üstlenmekteydi.

Yunanlıların bu açılımını konu alan birçok hikâye Odesa Destanı’na yansımıştır, yani Yunanlıların sömürgeler kurmaya başlamaları ve farklı canavarlar veya yaratıklarla ilgili denizci hikâyelerinin duyulmaya başlaması gibi. Odesa hikâyesi, kendisinin yönettiği efsanevi Yunan adası İtaka’da başlar. Mutlu ve başarılı bir kraldı. Çok sevdiği bir karısı vardı, karısı da onu çok seviyordu, bir de erkek çocukları vardı. .

Efsaneye göre, İtaka etrafı birçok düşmanla çevrili bir huzur vahasıdır. Bölgenin iki süper gücü, Sparta ve Truva yıllardır azılı düşmanlardır. Şimdi ise Dünya üzerindeki en güzel kadının müdahil olduğu bir aşk ilişkisi onları savaşın eşiğine getirecektir. Sparta Kraliçesi Helen, Truva Prensi ile kaçmıştır. Sparta Helen’i geri alabilmek için, İtaka’ya savaşa katılması yönünde baskı yapar. Gururuna düşkün olan Odesa, destek verir. Ailesini veya krallığını, belki de bir daha göremeyeceğini bilerek savaşa katılır. Odesa 12 gemilik bir filoyla, kendisini çok geçmeden savaşın ön saflarında bulacağı Truva’ya doğru harekete geçer. Helen için yapılan savaş, ta ki Yunanlılar bir duvara, kelimenin tam manasıyla toslayıncaya dek, 10 yıl sürer. Truva’yı çevreleyen duvarlar o kadar büyük, o kadar geçilmezdir ki; Yunanlılar bu duvarların tanrılar tarafından inşa edildiğine inanmışlardır. Antik çağlarda insanlar, duvarın Truvalılar lehine çalışan bir çeşit tanrısal güç tarafından inşa edildiğini düşünmekteydiler. Savaşın tehlikeye girmesi üzerine, Odesa duvarları aşmalarını sağlayacak bir strateji geliştirir. Odesa; “İçi boş tahta bir at yapmalı ve onu sahilde bırakmalıyız. Vazgeçmiş gibi davranacağız. Sanki Truvalılar bizden güçlüymüş de, biz de eve dönüyormuşuz gibi yapacağız.” “Atın içinde ben dahil en iyi kahramanlarımız olacak ve Truvalılar bu atı içeriye götürecekler çünkü tanrılara sunulan bir kutlama hediyesi olduğunu düşünecekler.” der. Şafak söktüğünde, Truvalılar şaşırırlar.

Yunanlılar gitmiş ve dışarıda devasa bir at bulunmaktadır. .

Bilginler uzun bir süre Truva’nın hayali bir şehir, Truva Savaşının ise bir efsane olduğuna inanmışlardır. Fakat 19. yüzyılın sonlarında, Türkiye’nin batısında 20.235 m2’lik bir alanda şaşırtıcı şeyler bulunmuştur. Çok büyük duvarları olan antik bir şehir ve büyük bir saray kalıntısı. Homeros’un Truvası’nın iki önemli özelliği. Yapılar tıpkı efsanevi şehir gibi yakılmıştır. Yerleşim yeri, uzmanlar tarafından Truva’nın bulunduğu yer olarak inanılan sahile yakın bir bölgede bulunmaktadır ve arazisi Homerous’un tarifine uymaktadır. Fakat hepsi bu değildir. Arkeologlar kalıntıların arasında savaşın izlerini bulmuşlardır. Truva’da bir çok ok ve mızrak başı bulduk. Ayrıca Truva şehrinin içinde gömülmemiş bir de iskelet bulduk. Eski çağlarda yaşayan insanlar cesetleri yakmadan şehrin içinde bırakmaktan korktuklarından, bu bir savaş hainin cesedidir. Çok sıra dışı durumlarla karşılaşmadıkları sürece bu tip şeyler yapmazlardı. Truva Savaşı gerçekten yaşandı mı?

Odesa hikâyesinin ardında gerçeklik payı var mı?

İpucu arayışlarımız bizi tekrar efsaneye yönlendirir. Tahta at kapılardan geçerek Truva’nın içine girerken Odesa ve adamları atın içinde toplanmışlardır. Truvalılar onu bir barış hediyesi zannederek büyük bir yanılgıya düşmüşlerdir.

Atlar Truva’nın sembolüydü. Truvalılar yetiştirdikleri atlarla tanınırlar. Truva’nın dışında kalan alan; şu an at yetiştiriciliği için Kentucky ne anlama geliyorsa, eski zamanlarda o anlama geliyordu. Bu yüzden, bir Truva atının bırakılması, Truvalılar için bir bağlılık göstergesi gibi algılanmıştır, Truva’nın özünü temsil eden bir semboldür. Truvalılar bu tuzağa düşerler, savaş bitti diye düşünüp kutlama yaparlar, yüklü miktarda şarabın içildiği uzun partinin sonunda, Truvalıların hepsi şehrin sokaklarında sızıp kalırlar. Truvalılar uyurken, Odesa ve seçkin adamları attan çıkarlar. Kaynaklarımızda Truvalıların nasıl masumca yattıkları, uyuyup rüyalara daldıkları, dinlendikleri ve Yunanlıların nasıl bir duman gibi karanlıklardan süzülerek şehre girdikleri detaylı olarak tasvir edilmektedir. Gecenin bir yarısında, Yunanlılar saldırıya geçerler. Hazırlıksız yakalanan Truvalıların şehirleri yanıp kül olur. Odesa’nın sıra dışı stratejisi başarılı olmuş, Truva atı ona savaşı kazandırmış ve kendisi de günün kahramanı olmuştur. Bu zamanın birçok kahramanı Yunan tarihinde ve mitolojisinde göklere çıkarılıyorlardı çünkü onlar büyük savaşçılardı, güçlülerdi ve iyi ok atıyorlardı. Fakat Odesa onlardan farklıydı. Onun göklere çıkarılma nedeni kurnaz ve akıllı oluşundandır. Odesa’nın gerçek performansı zor durumlara düştüğünde ortaya çıkar. Birçok kez, hiçbir insanın kaçamayacağı yerlere girmeyi başarmıştır. Birçok şekilde ölümle yüz yüze gelmiş ve her seferinde kurtulmayı başarmıştır. Eski zamanlarda yaşayan MacGyver gibidir. Odesa 10 yıl süren acımasız bir savaşın ön saflarından sağ çıkmayı başarmıştır. Evine yani İtaka’ya dönmek için sabırsızlanmaktadır. Fakat önüne çıkacak olanlar, Truva Savaşının yanında sönük kalmaktadır. Vahşi canavarlar ve kargaşalar. Odesa Destanı şimdi başlamaktadır.

Homeros’un Odesası’nda, Truva Savaşı son bulmuş, eve dönüş yolculuğu başlamıştır. Odesa’nın adası İtaka, Truva’dan 565 deniz mili uzaklıktadır. Eski zamanlarda bu, birkaç hafta sürecek bir yolculuk anlamına gelir. Odesa Truva’dan ayrıldığında, evine varmak istemiş fakat bence, bu yolculuğun 10 yıl süreceğini tahmin etmemiştir. Bence yol boyunca birkaç baskın yapmak için, belki de başarısını anlatmak için duracağını zannediyordu. Bir ya da iki ay içinde, evine yani İtaka’ya dönmemek için başka bir sebebi yoktu. Odesa İtaka’ya doğru 12 gemilik bir filo ve 600 kişilik savaş yorgunu bir mürettebatla yola çıkar. Bu rakam eski zamanlara göre oldukça iyidir fakat gerçek olabilir mi?

1988’de, iki dalgıç Güney Sicilya açıklarında tesadüfen sıra dışı bir gemi enkazı buldular. Gemi yaklaşık olarak 18 metre uzunluğunda ve 7 metre genişliğinde olmakla birlikte şimdiye kadar keşfedilen antik gemiler arasında türünün en büyüğü olma özelliğini taşımaktadır. Fakat tam olarak kaç yaşındadır?
Bunu öğrenmek isteyen bilim adamları dalgıçlar tarafından çıkarılan kalaslardaki ağaç halkalarını incelediler. Sonuçlar şaşırtıcıydı. Gemi yaklaşık olarak M.Ö. 500 yılına, yani Odesa Destanı zamanına aittir. Bu heyecan verici bir keşiftir. Bu gemi, Homeros’un Odesa’nın gemisi olarak hayalinde canlandırdığı geminin aynısıdır. Nihayet 2008’de, tüm enkaz Akdeniz’den çıkarılabilmiş ve Portsmouth, İngiltere’de kurutularak üzerinde çalışmaya hazır hale getirilmiştir. Artık uzmanlar bu kalıntılarla, Homeros’un verdiği gemi yapım tarifini karşılaştırabilecek seviyeye gelmişlerdir.

Sonuç ise birbirlerine kusursuz bir şekilde uymaktadırlar. Bu gemi hakkındaki ilginç özellik ise; Kuzey Avrupa gemilerinin aksine, zıvanalı geçme sistemine sahip olması ve birbirine bir iple bağlanmış olmasıdır. Bu yöntem Odesa Destanı’nda anlatılan gemi yapma yönteminin aynısıdır. Şimdi ise, yani 2500 yıl sonra, Akdeniz’in derinliklerinden çıkan bir enkaz uzmanların Odesa’nın dünyasına bakışlarına benzersiz bir bakış açısı kazandırmaktadır. Bu ilkel bir gemi değildir, oldukça gelişmiş bir teknoloji ürünüdür. Odesa bu yolculuğu gerçekten yapmış olabilir. Ve heyecan verici şey ise; Odesa’nın kullanmış olduğu gemilerle kıyaslayabileceğimiz bir geminin elimizin altında oluşudur. .

Efsanemiz devam etmektedir.

Nihayet Odesa eve dönüş yoluna çıkmıştır. Sadık karısı Penelope ve artık 10 yaşına basan oğlu Telemakhos, Odesa’nın dönüş yolunu gözlemektedirler. Fakat saray Odesa’nın yokluğunda, karısını ve tahtını çalmak isteyen çapkın erkeklerle dolmuştur. Odesa bir süreliğine uzaklaşmıştır. Her ne kadar Penelope eşine sadık olsa da etrafı kendisiyle evlenmek isteyen taliplilerle dolup taşmaktadır. Ve Penelope ile evlenerek onunla birlikte gelecek olan güce sahip olmak ve Odesa’nın hükmetme gücünü devralmak istemektedirler. Kısacası Penelope’nin işi zordur. Eğer Odesa kısa zaman içinde eve dönmezse, uğruna savaştığı her şeyi kaybetmek üzeredir. Truva’dan ayrılan Odesa’nın ilk durağı kıyı kenti Ismarus olmuştur. Burada eski bir düşmandan öç almaya çalışacaktır. Buradaki insanlar Truvalıların müttefikleriydi, Yunanlılara karşı Truvalıların saflarını tutmuşlardı bu yüzden Odesa intikam almak istiyordu. Ismarus’un Odesa Destanı’nda geçen gerçek yerlerden birisi olma ihtimali vardır. Eski çağlarda dünyaca tanınan en acımasız savaşçıların memleketi olmakla tanınırdı. Tam anlamıyla mükemmel savaşçılardı ve en önemli özellikleri gayrinizami şeklide savaşmalarıydı. Eski çağların büyük gerillaları ve serkeşleriydiler. Fakat bu Odesa’nın gözünü korkutmamıştır. .

Efsaneye göre, kendisi ve adamları savaşmak için kıyıya çıkarlar. Şehri yağmalarlar, tüm hazineyi alarak dönüş yoluna çıkarlar. Fakat bir hata yaparlar. İçkiyi ve yemeği biraz fazla kaçırırlar ve sahilde uyuyakalırlar. Erken verilmiş bir zafer partisi idi. Ertesi sabahın erken saatlerinde, uykudalarken, yerli halkın baskınına uğrarlar. Birkaç dakika içinde, 72 denizci katledilmiştir.Geriye kalanlar ise zar zor hayatlarını kurtarırlar. Düşmanı küçümseme konusunda acı bir ders almışlar, Odesa ve tayfasının yaptığı ölümcül hatalar serisi bununla başlamıştır. Birliğinin kuvvetli bir bölümüyle kurtulabilecekken çoğunu kaybetmiş ve adamlarını her zaman hazır tutması gerektiğine dair acı bir ders almıştır. Çok tehlikeli bir yolculuk onu beklemektedir.

Basitçe söyleyecek olursak, Homeros’un ana fikri; “her zaman hazırlıklı olun, asla gardınızı indirmeyin.”dir. Birçok kez, küçük bir zafer kazanan ve hemen zafer sarhoşluğu yaşayan insanlar ve daha zayıf, daha güçsüz aynı zamanda zafere aç olan düşmanın bu durumdan yararlandığını görmekteyiz. Bu, eski çağ tarihi boyunca defalarca gördüğümüz kısır bir döngüdür ve aynı şeyi yakın zaman savaşları için de söylememiz mümkündür. Odesa ve adamları savaş bunalımı yaşamaktadırlar. Sonraki iki hafta boyunca istemeden de olsa denizde kalırlar. Filo başka bir güçlü engele, bir fırtınaya tutulur. Fırtına onları çok uzaklara sürükler ve o andan sonra, Odesa macerası sonlanana dek, bir çeşit Periler Diyarı’nda yaşamaya başlar. Fırtınanın sonunda filo kendini Kuzey Afrika’da bulur. Orada, kıyıya çok yakın egzotik bir adada, Odesa ve adamları farkında olmadan mitolojik bir uyuşturucu ağına düşerler. Adanın yerlileri onları sıcak bir şekilde karşılar ve tadı çok güzel olmakla birlikte uyuşturucu etkiye sahip bir çiçek, yani nilüfer ikram ederler. Odesa şüphelenir ve böyle bir durumda da şüphelenmeye hakkı vardır çünkü adamları nilüferi yediklerinde, yedikleri çiçek bir uyuşturucu olduğundan, çok neşelenirler ve yapmaya çalıştıkları şeyi, yani eve dönmeye çalıştıklarını bile unuturlar. Sonsuza dek burada, yani nilüfer yiyenlerle birlikte yaşamak isterler. Bazı uzmanlar nilüfer yiyenlerin, antik Yunanistan’da gerçekten yaşanmış bir sorun olan “ilaçların suiistimal edilişini” sembolize ettiğini düşünmektedirler.

Yunanlılar afyonu biliyorlardı. Mikenlere ait birçok eşya ve nesnede kolaylıkla afyonu görebilirsiniz, kısacası esrarı, dolayısıyla haşhaşı biliyorlardı. Kısacası, insanlar kafalarının iyi olmasından hoşlanırlar. Odesa Destanı’nda, insanlar evlerine dönerken nasıl yoldan çıkabileceklerini göstermek için kullanılmıştır. Ve bu çok insancıl bir durumdur. Bir kez daha, mürettebat zevkusefaya dalarak asıl amaçlarından sapmışlardır. Bu durum, Odesa Destanı’nda sürekli karşılaşacağımız ana fikirdir. Sadece liderleri, Odesa ayık kalır. Sadece tek bir amacı vardır; evine, karısı ve oğlunun kendisini beklediği İtaka’ya geri dönmek. “Haydi, kalkın sizi salaklar. Gemiye geri dönüyoruz.” der ve böylece giderler. Bu olay inanılmaz derecede kısa olmasına rağmen üzerinde çok yazılıp çizilmiştir ve bence bunun nedeni herkesin bu tecrübeye nail olmasıdır. Herke yorgundur, herkesin başından çok şey geçmiştir. Yiyip, içip, tüttürüp, çiğnedikten sonra her şeyi unutmanıza sebep olan şeyden daha güzel ne olabilir ki?

Eve dönüş yolculuğu tekrar başlar fakat mürettebatın merakı belki de ölümlerine sebep olacaktır. Filo yabani hayvanlarla dolu başka bir adayla karşılaştığında hayallerine kavuştuklarını zannetseler de dünyadaki cehennemi yaşamak üzereydiler. Odesa ve adamları tesadüfen, insan yiyen dev Kiklopların diyarına tam da yemek vaktinde adım atarlar. Mitolojik kahraman Odesa, savaşarak geçirdiği 10 yıldan sonra karısına ve oğluna geri dönmek istemektedir. Fakat kafasında canlandırdığı yolculuk bu değildir. Denizde geçen birkaç haftadan sonra, bir baskında 72 adamını kaybetmiş ve kendisini rotasından çok uzaklara savuran fırtınalarla yüzleşmiştir. Şimdi ise, kimliği belirsiz bir ada hem malzeme hem de moral ikmali yapma şansı tanımaktadır ya da öyle görünmektedir. Odesa’nın karaya çıkmış olmasının birkaç nedeni olabilir, bir süreliğine denizden uzaklaşmak ve ihtiyaç malzemeleri temin etmek istemiş olabilirler. Fakat Odesa hakkında unutmamanız gereken diğer şey ise; özünde çok meraklı olduğudur. Bazen bu merak işini çok abartır, her şeyi bilmek ister, öğrenme isteği o kadar ağır basar ki bazen şansını çok fazla zorlar. Burada, Yunan karakterinin içyüzüne bir çeşit bakış söz konusudur. Bahsedilen zaman, Yunanlıların çok fazla genişleyip, sömürgeler kurdukları bir zamandır. Homeros’un yaşadığı zamanlarda, Yunanlılar birçok ekonomik sebepten ve aynı zamanda meraklı olmalarından dolayı dünyaya açılmak istemişlerdir.

Odesa adayı keşfederken kendisine eşlik etmeleri için 12 en iyi adamını da yanına alır.Yola çıkmadan önce son olarak yanına içi şarap dolu bir keçi tulumu alır. Bu tulum onun hayatını kurtaracaktır. Kâşiflerin birinci önceliği yiyecek bir şeyler bulmaktır. Kısa zaman sonra, turnayı gözünden vururlar. İçi yemek dolu bir mağara bulurlar. Sadece bir şey eksiktir, mağaranın sahibi. Mağaraya girdiklerinde, Odesa harika bir yemek stoku görür ve hepsini çalıp götürmeye ve tehlikeden uzaklaşmaya hazırdırlar. Odesa ayrıca çok meraklıdır. Ayrılmak istemez. Burada yaşayan kişinin kendisine bir hediye vermesi gerektiğini düşünür. Bu durum, antik Yunan toplumunda bir gelenektir. Birisine ait bir toprağa ayak basan bir yabancıya bir hediye verilirdi. Bir yabancının sizin kasabanıza gelmesi durumunda, onu evinize alır, yatacak bir yer ve yiyecek verir, ona iyi davranırsınız. Odesa ve adamları mağarada büyük bir ziyafet çekerek keyiflerine bakarlar. Güneş batınca, evin erkeği döner fakat o denizcilerin umdukları gibi birisi değildir. O, dev bir Kiklop’tur, yani 20 adam gücünde ve yüzünün ortasında kocaman bir gözü olan, yırtıcı bir canavardır. Böyle bir görüntü karşısında Odesa ve adamları karanlık bir köşeye sinerler. Kiklop gece ateşini yakar ve denizciler içeride mahsur kalırlar. Kiklop evine döndüğünde yemeğini çalmaya gelen adamları görür ve çok sinirlenir, Odesa ise öne çıkıp dövünerek; “Merhaba, uzak diyarlardan daha yeni geldik. Hediyemiz nerede?” diyerek biraz da kabalaşır. Bu noktada, Kiklop’un keyfinin nasıl kaçtığını tahmin edebilirsiniz. Hiçbir şey düşünüldüğü gibi gitmemiştir. Göz açıp kapayıncaya kadar Kiklop hamlesini yaparak iki denizciyi kapar ve onları parçalayarak yutar. Geriye bir parça bile bırakmaz, kemikleri bile yutar.

Yunanlılar Kiklop’un iki arkadaşlarını yediğini görünce, çok korkarlar ve şoka girerler. Yamyamlık antik Yunanistan’da oldukça barbarca bir hareketti. Onlar için medeni bir insanın belirtisi kendileri gibi yiyip içmesi idi. Adamlar çok korkarlar ayrıca Odesa kendilerini böyle kötü bir duruma soktuğu için hayal kırıklığına uğrarlar ve “Canavarı uyurken öldürelim.” diye karar alırlar. Fakat neyse ki aralarında bulunan en zeki kişi Odesa “Onu öldüremeyiz.” der. Odesa’nın sorunu; eğer denizciler ya da Odesa Kiklop’u şimdi öldürürse mağarada mahsur kalacaklardı çünkü kendi başlarına taşı hareket ettirebilecek kadar güçlü değillerdi. Diğer yandan, eğer Kiklop’u öldürmezlerse, kurtulmaları söz konusu değildi. İçinden çıkılmaz bir durumdu. Fakat Odesa şimdi vazgeçemeyecek kadar çok şey yaşamıştır. Eğer bu canavarı yenmek için gücünü kullanamıyorsa, o zaman zekâsı devreye girecektir. Asla umudunu yitirmez, Kiklop’un mağarasındaki adamları artık sonlarının geldiğini düşünseler bile Odesa kurnazca planlar yapmakta, düşünmektedir. Dev Kiklop mitolojinin en hatırda kalan canavarlarından birisi olsa da Homeros’un hayal gücünün bir ürünü olmaktan daha fazlası olabilir mi?

Bugün bazı uzmanlar bu canavarın gerçek bir canavardan esinlenilmiş olduğunu bunun da düşüncelerinin kanıtı olduğunu düşünmektedirler. .

Efsanevi kahraman Odesa ve adamları canavar bir Kiklop’un mağarasında adeta ölümün kendisiyle yüzleşmektedirler. İki tanesini çoktan midesine indiren canavar, hâlâ açtır. Gün doğarken Kiklop, iki tanesini daha midesine indirir. Daha sonra onları tekrar mağaraya hapsederek koyunlarını otlatmaya gider. Odesa’nın zamanı tükenmektedir. Truva atının fikir babası kısa zamanda parlak bir fikir bulmak zorundadır. Odesa zekâsı sayesinde hayatta kalan birisidir fakat Odesa’yı diğer tüm mitolojik karakterlerden ayıran şey düşündükten sonra hareket etmesidir. Hemen hareket etmektense kurnazca bir çözüm bulma taraftarıdır. .

Efsane bu şekilde devam eder fakat gerçekle olan bağlantısı nedir?

Dev Kiklop uçuk bir hayal ürünü gibi görünse de gerçek bilime dayalı olma ihtimali vardır. Eski çağlarda, Homeros’un canavarına ilham vermiş olabilecek çok farklı 3 gerçek vardır. Bunlardan ilki; ceninin tek bir gözle büyümesine sebep olan, çok nadir görülen ve siklopi diye bilinen hastalıktır. Bu hastalık antik Yunanlılar tarafından iyi bilinen bir hastalıktır. Hamile kadınların bazı bitkilerde bulunan alkoloidli toksinlere maruz kalması siklopili çocuklar doğurmalarına sebep olabilir. Tehlikeli içeriğe sahip olabilecek bu bitkilerden bazılarının antik Yunanlı hekimler tarafından hastalarına reçete edilen ilaçlardan olmaları çok ilginçtir. Bu toksinler beyinin normal gelişimini önleyerek siklopinin ortaya çıkmasına sebep olurlar. Sonuç olarak, iki göze sahip olmak yerine tek büyük bir göze yani bir Kiklop’a sahip olursunuz ve bu durum efsanelerde amaçsızca gezinen, tek gözlü yaratıkların esin kaynağı olan bir çeşit olgu haline gelmiş olabilir. Fakat Homeros’un Kikloplarının çok daha büyük bir şeyden esinlenilmiş olması da muhtemeldir örneğin, bir volkandan. .

Efsanede, Odesa Kiklop’ları kafasını ve omuzlarını yukarıya kaldırmış insandan dağlara benzetmiştir. Etna Dağı gibi patlayan volkanları gören antik Yunanlıların, volkanın büyük kırmızı gözüne, ateşten kayalar ve lav püskürtürken baktıklarında, insanlara ateş püsküren, tek gözlü, dev bir insandan dağ hayal etmiş olma ihtimalleri yüksektir. Fakat Kiklop’lara ilham vermiş olabilecek bir şey daha vardır; antik çağ arkeologlarının ortaya çıkardığı fosiller. Antik Yunanlıların doğal dünyaya karşı aşırı bir ilgileri vardı ve her şeyin birçok numunesini topluyorlardı. Ve elbette vahşi doğadan da fosil örnekleri bulmuşlardır. Eğer bir filin kafatasına bakacak olursanız, çok etkilenirsiniz çünkü alnının tam ortasında kocaman bir delik görürsünüz. Asıl göz delikleri bunun yanında çok küçük kalırlar ve yanlara doğru kaymışlardır. Bu yüzden, neye baktığınızı bilmiyorsanız, bunun tek gözlü kocaman bir yaratığın kafatası olduğunu düşünmeniz çok olasıdır. Odesa Destanı devam etmektedir. Odesa ve adamları Kiklop’un mağarasında tutsak durumdadırlar. Kısa zaman içinde bir şeylerin değişmemesi durumda, hepsinin sonu gelmek üzeredir. Fakat Odesa konsantrasyonunu bozmaz.

Hikâyenin tümünde bir Yunan korkusu göze çarpmaktadır ve Odesa’nın etrafındaki adamlar korkularına yenik düşme eğilimindedirler, Odesa hariç. Soğukkanlı, hesap yaparak, mantıklı bir şekilde düşünerek, bu duyguların kaçarken, bu probleme çözüm üretirken karşısına çıkan küçük engeller olduğunu fark eder. Her zaman probleme ve sadece problemin kendisine odaklanır. Kiklop dışarıda koyunlarıyla uğraşırken, Odesa Kiklop’un ardında bıraktığı büyük tahta sopayı fark eder ve aklına bir fikir gelir. Adamlarının yardımıyla sivri olan tarafını daha da sivriltir, ateşte sertleştirir ve beklemeye başlar. Hava kararınca, Kiklop geri döner. İki denizciyi daha yakalayarak canlı canlı midesine indirir. Ortalık durulduğunda, Odesa gemisinden getirdiği şarapla birlikte öne çıkarak Kiklop’a ikram eder. İlk kâseyi midesine indiren canavar, bir tane daha ve bir tane daha içer ve hemen sallanmaya başlar. Kiklop’un birkaç bardak şarap içip kendinden geçtiğini duyan bazı insanlar, canavarın tam bir tüy sıklet olduğunu, alkole karşı dayanıksız olduğunu düşünebilirler. Gerçekte ise, eski şaraplar bugünün şaraplarına göre çok daha güçlü ve ağırlardı. Eski çağlarda, kuvvetlendirilmiş diye tabir edebileceğimiz, çok yüksek alkol oranına sahip, genellikle ölçüldükten sonra sulandırılarak etkisi azaltılan ve böylelikle yemeklerde içilebilecek kıvama getirilebilen çok güçlü şaraplar vardı. Odesa’nın Kiklop’a sunduğu şarap sulandırılmamış haliydi. Sarhoş dev, mağaranın içinde sendelerken, Odesa’ya adını sorar ve zekice bir cevap alır. Odesa; “Benim adım Hiç Kimse.” der.Verilen bu cevabın, bu noktada planın nasıl bir parçası olduğunu tam olarak anlamamızın bir yolu yoktur, fakat başından beri planın bir parçasıdır. Bunun üzerine, Kiklop yere yığılır ve sızar, Odesa harekete geçer. Adamlarının yardımıyla, gizlediği kazığı kaldırır, doğrultur ve canavarın gözüne saplar. Kiklop’un mağaradan gelen çığlıklarını duyan diğer Kikloplar mağaranın etrafına gelerek “İçeride neler oluyor? Çığlıklarını duyduk, kötü bir şeyler olmuş olmalı.” derler. Kiklop da onlara cevap olarak; “Hiç Kimse canımı yakıyor. Hiç Kimse bana zarar veriyor.” der. Bu işe bir anlam veremeyen komşu Kikloplar, “Hiç kimse canını yakmıyormuş, öyleyse biz de yataklarımıza geri dönelim.” derler. Böylece Odesa’nın gerçek adını söylemeyerek, adının “Hiç Kimse” olduğunu söyleyerek yaptığı hilenin amacına nasıl ulaştığını bu aşamada görmekteyiz. Öfkeden kuduran yaralı Kiklop, o esnada mağaranın kapısını açar. Odesa kapının açıldığını görür ve hamlesini yapar. Kiklop kapının önünde oturduğundan Odesa adamlarının kaçmaya çalışmalarına mani olur. Kiklop’un onları yakalayacağını, kolayca kurtulamayacaklarını bilir, bilir çünkü bunu düşünebilecek kadar zekidir. Onları koyunların altına bağlar. Koyunlar gün doğarken, karınlarına alttan sarılan Odesa ve adamları ile birlikte otlamak için dışarı çıkarlar. Kiklop da hepten salak değildir.

Yunanlıların mağaradan kaçmaya çalışacaklarını bildiğinden, koyunlar çıkarken hepsinin sırtını elleyerek kontrol eder, fakat Yunanlılar alt taraftadır, bu yüzden onları fark edemez. Odesa’nın Kiklop’un mağarasından kaçışı zekânın kas gücüne karşı üstünlüğüne mükemmel bir örnektir. Fasulye Sırığı ve Jack, Davut ve Golyat’taki gibi büyük ve aptal devi yere seren küçük ve kurnaz adamdır. Önümüze çıkan çok büyük engelleri beynimizi kullanarak aşabiliriz. İşte tamamıyla insan olmanın özüyle alâkalı olan asıl hikâye budur. Odesa dalavere konusunda tam bir ustadır, fakat hâlâ kibrini yenebilmiş değildir. Gemi kıyıdan uzaklaşırken, gerçek kimliğinin ortaya çıkmasına mani olamaz. Yaptığı bu hata yıllarca peşini bırakmayacaktır. Kiklop orada durmuş ona lanet okurken, Odesa sebepsiz yere birden ona döner ve “Benim kim olduğumu bilmek mi istiyorsun? Ben Laërtes’in oğlu Odesa’yım.” der. Şimdi bu hareket bize ne kadar aptalca görünse de, bir Yunan kahramanı için en önemli şey “kleos” yani şöhretti. Aslında önemli olan sizin şöhretiniz yani isminizin duyulmasıydı. Bu yüzden Odesa’nın orada yaptığı şey olanların kendisine mâl edilerek takdir kazanmak isteyişiydi. Kiklop gözünü kaybetmiş ve yenilgiye uğramıştır fakat intikam almak için son bir umudu vardır güçlü babası. Kiklop’un babası olduğu anlaşılan denizler tanrısı Poseidon Odesa’nın cezasını hayatıyla ödemesine karar verir. Mitolojinin en büyük ölümlüsü Odesa, 2 aydan daha fazla bir süre denizde kaybolmuş bir vaziyette dolaşır. Krallığına ve ailesine dönmeye kararlıdır fakat yakınlarında bile değildir. Truva’daki Yunan kuvvetlerinden hayatta kalan diğer tüm kahramanlardan biri hariç hepsi evlerine dönmeyi başarmışlardır, tek dönmeyen Odesa’dır. Tam manasıyla denizdeki son kahraman Odesa’dır. En başından beri, Odesa’nın dönüş yolculuğu yaptığı plana uymamıştır. Tehlikeli bir orduyla ve kana susamış bir Kiklopla karşılaşmış ve fırtına yüzünden rotasından yüzlerce kilometre uzaklaşmak zorunda kalmıştır. Birçok insanın moralini bozabilecek türde olan bu tehditlere Odesa pabuç bırakmamıştır. Bence Odesa’yı bu kadar çekici bir karakter haline getiren özelliklerinden birisi karşısına çıkan her zorluğa aşılabilecek bir engelmiş gözüyle bakmış olmasıdır. Şimdi ise Odesa en büyük engeli ile yüzleşmek üzeredir, kör edip kaçtığı Kiklop mitolojinin en güçlü tanrılarından birinin yani denizlerin efendisi Poseidon’un oğludur. Kiklop babası tanrı Poseidon’dan intikamını almasını, onu öldürmesini ya da kalan yolculuğunu bir cehenneme çevirmesini ister. Bir tanrının oğluna saldırarak, daha doğrusu Poseidon’un oğlu olan Kiklop’a saldırarak hatasını ikiye katlamış olur, çünkü bir tanrıyı kızdırmıştır hem de kızdırdığı tanrı denizler tanrısıdır. Eve deniz yolunu kullanarak gitmektedir! Odesa şimdi iki tehditle yüzleşmek zorundadır; Poseidon’un gazabından kurtulmak ve başka bir adam karısına sahip olmadan önce eve varmak. Günler ve haftalar geçtikçe Penelope’ye kur yapan taliplileri giderek küstahlaşmaktadırlar. Yerel halk, gözlerinin önünde duran bu kadar güzel, becerikli bir kadın olan Penelope’nin tek başına olduğu gerçeğini görmemezlikten gelemezler. Ayrıca büyük bir servetin tepesinde oturduğundan birçok insan onu etkilemek için birbirleriyle yarışmaktadırlar. Fakat Penelope hâlâ, kocasının eve dönüş yolunda olduğu umuduyla yaşamaktadır. Hâlâ Odesa’nın eve döneceğine inanmakta ve kocası eve döndüğünde tahtını bıraktığı gibi bulması için elinden geleni yapmaya hazırdır. Dev Kiklop’un elinden kurtulduktan birkaç gün sonra, Odesa eve dönüş yolunda yardımı dokunabilecek birisi ile karşılaşır. Aeolia adasında, Alkinoos isimli bir kralla karşılaşır. Kral Alkinoos’un özel bir gücü vardır. Rüzgarları kontrol edebilmektedir. Rüzgarın hangi yöne eseceğini ayarlayabilmekte ve kontrol edebilmektedir. Kral Alkinoos gizlice Odesa’ya, onu rotasından saptırabilecek tüm rüzgarları içinde barındıran bir çanta hediye eder. Çanta kapalı kaldığı sürece, İtaka’ya dönüş yolunda herhangi bir sorun yaşamayacaktır. Bu eski gezginler için paha biçilemeyecek bir hediyedir. Odesa’ya bir jet filosu tahsis etmesi gibi bir şeydir. Rüzgarlar antik nakliyatçılar için bir lokomotifti, rüzgarlar eve varmasını sağlayacağından onun için çok büyük bir hediyedir.

Dokuz gün ve gece boyunca, Yunanlılar elverişli rüzgarların yardımıyla İtaka’ya doğru yol alırlar. Nihayet Odesa evine dönüş yolundadır. Tüm yol boyunca hiç uyumamış, gece gündüz hiç durmadan gemisini yürütmüştür. Onuncu günde, İtaka ufukta görünür. Fakat son anlarda, kahramanımız yorgunluktan bitkin düşer. Odesa uyuyakalınca, mürettebatı da gizemli çantanın içinde ne olduğunu öğrenme fırsatını kaçırmazlar. Adamları birden “İçinde altın, gümüş, hazine var ve Odesa bizimle paylaşmak istemiyor.” diye düşünürler. Kendileri sahip olmak isterler, daha çok merak biraz da açgözlülükle kendi felaketlerine sebep olurlar. İtaka kıyılarını çok net bir şekilde görürken, çantayı açarak Poseidon’un şiddetli lanetini serbest bırakmış olurlar. Kısa bir sürede, Odesa’nın eve dönüş umutları yok olur. Rüzgarlar filosunu tekrar Aeolia’ya sürükler, fakat bu sefer Kral’dan herhangi bir yardım göremeyecektir. Odesa Alkinoos’a; “Bize tekrar yardım edebilir misin?” diye sorar, Alkinoos da cevap olarak; “Hayır. Siz tanrılar tarafından lanetlenmişsiniz. Size verdiğim şey sayesinde çoktan eve dönmüş olmanız gerekiyordu. Eğer yine de eve dönemediyseniz, bazı tanrıların bu işte parmağı vardır, ben de onların işine karışamam. Yolunuza gidin.” der. Odesa için bu durum başka bir acıklı terslik olsa da ne olabileceği konusunda endişelenerek hiç vakit kaybetmez. Hepimiz kadar hatta belki de bizden daha fazla yıkılmış olsa da her zaman tekrar ayağa kalkabilmiş, her zaman yolunu bulabilmiştir. Odesa’nın sonuna kadar direnme gücü Aeolia’dan ayrıldıktan birkaç gün sonra yine test edilecektir. Filosu gizemli bir limana yanaşacak ve nereden geldikleri belli olmayan bir tür dev yamyamların saldırısına uğrayacaktır. Birkaç dakika içinde, Odesa yüzlerce adamını ve biri hariç tüm gemilerini kaybedecek, deniz kana bulanacaktır. Bir kez daha, Poseidon’un laneti tüm şiddetiyle ortalığı kasıp kavurmuştur. Odesa Truva’dan ayrıldığında, bunun efsanevi bir eve dönüş yolculuğu olacağını düşünmemişti. Bu tür bir yolculuğu, yol boyunca bu tür sorunlarla ve maceralarla yüzleşeceğini hayal etmiş olabileceğini bile hiç zannetmiyorum. Odesa için maceralar serisi daha yeni başlamıştır. Eve dönüş yolculuğunun geri kalan kısmı, Odesa’nın karşısına hiç bir insanın yüzleşmediği daha ürkütücü mücadeleler çıkaracaktır. Odesa hikâyesi devam ederken, ölümlü kahramanımız mimlenmiş bir adamdır, Poseidon başına bir ödül koymuştur. Her geçen gün adamları ve mücadeleleri azalacaktır ta ki Odesa tek başına kalana dek. Tüm tuhaflıklara karşı tek başına ve tek amacı “çok geç olmadan eve dönmek” olan bir adam.

BÖLÜM 7 ODESA DESTANI 2

Onun adı Odesa ve görevi; sevdiği kadın başka birisiyle evlenmeden önce eve geri dönmek. Dönüş yolu ise, kana susamış canavarlar, baştan çıkarıcı kadınlar, aldatıcı denizler ve sinirli tanrılardan oluşan taşlarla döşelidir. İzleyecekleriniz; Odesa hikâyesinin, yani tüm zamanların en büyük efsane kahramanının maceralarının devamıdır. Bizim için bir efsane olsa da, eski zamanlarda yaşayanlar için gerçeğin ta kendisi ve hatta muhtemelen Hristiyan öğretilerinden birinin taslağı niteliğindedir. Bu, özgün bir şekilde anlatılan Odesa Destanı’nın gerçek hikâyesidir.

İtaka Kralı Odesa’nın hikâyesi diğer efsane kahramanlarının hikâyelerine benzemez. Özel süper güçlere sahip bir tanrı değildir.Hatta, 10 yıl süren bir savaş sonrasında karısına ve oğluna dönmeye çalışan sıradan bir insan olarak tasvir edilmiştir. Bu adamla herkes bir bağ kurabilir. O da bizden biridir, ben de ailemle daha fazla zaman geçirmek isterim, işimi sevmiyor, hak ettiğim şekilde muamele görmüyor ve artık yorulmuşsam, eve gitmek isterim. Odesa hikâyesinin özü budur. Odesa Destanı sadece bir eve dönüş değil, aynı zamanda zamana karşı bir yarıştır. Odesa açık denizlerde tehlikelere göğüs gererken, karısı Penelope de endişeyle onun dönüş yolunu gözlemekte ve artık bir denizcinin dul karısı olarak anılmaya başlayacağından endişelenmektedir. Tüm bunlar olurken, bir çapkınlar ordusu kapısına dayanmakta, kocasını unutması ve tekrar evlenmesi konusunda ona baskı yapmaktadırlar. Ayrıca adetlere göre, kraliçeyi kazanan, tahtı da kazanacaktır. Eğer Odesa zamanında eve dönmezse, ailesini ve krallığını kaybedecektir. Bölgedeki aristokratlar; “Odesa eve dönmüyor. Ona ne olduğunu bilmiyoruz fakat geri dönmüyor. Öyleyse onun yerine kimin kral olacağına karar vermemiz gerekiyor.” demeye başlarlar. Artık herkes Penelope’ye bir dulmuş gözüyle baktığından, onunla evlenecek olan kişi tahta aday olacaktır. Odesa’nın zamanında eve dönme mücadelesi Odesa Destanı’nın ana temasıdır. Bu destansı efsane Yunan yazar Homeros’un en ünlü eseri olmakla birlikte eski çağlarda yaşayanlar için eğlendirici bir romandan daha ötesi, tehlikeli dünyada hayatta kalmaya dair bir rehber kitaptı. Dünyamıza bir anlam kazandırmak için hikâyeler anlatmalı, onu anlamalıyız. Bu yüzden Yunanlıların efsaneleri vardı. Bu efsaneler, insani duygulara hitap eden inanılmaz insanlardan oluşmaktaydı. Odesa’nın açık denizlerdeki maceraları Yunanlıların kendi kıyıları ötesindeki bilinmeyen dünyaya bakış açılarını yansıtmıştır. Odesa efsanesi, imparatorluklarının deniz aşırı bölgelere yeni açılmaya başladıkları bir zamanda kaleme alınmıştır. Odesa, tam bir Yunan prototipini yansıtmaktadır. O zamanların Yunanistan’ı çok zayıf bir ülkeydi. Etrafı denizlerle çevrili taşlık bir yerdi. Bu yüzden zengin olmak isteyen insanlar maceraya atılmak zorundaydılar. Antik Yunanistan’da zengin olmanın tek yolu buydu. .

Efsanemize göre, Odesa’nın destansı eve dönüş yolculuğu, Truva Savaşı’nda geçirdiği 10 yılın ardından, Truva’dan ayrılmasıyla başlamış, evine yani İtaka Adası’na dönüşünün çabuk ve zahmetsiz olacağını ummuştur. Fakat kendisi ve askerleri için tam bir cehenneme dönmüştür. Erzak temini için durduklarında, yolculuklarına birkaç hafta eklemiş, insan yiyen bir Kiklop’un elinden zor kurtulmuş ve sadece canavarın babasının, yani güçlü deniz tanrısı Poseidon’un gazabını üzerlerine çekmişlerdir. Bir tanrının oğluna saldırarak, hatasını ikiye katlamış olur, çünkü hem bir tanrıyı kızdırmıştır, hem de kızdırdığı tanrı denizler tanrısıdır. Eve deniz yolunu kullanarak gitmektedir! Ve yolculuğunun sonuna kadar kendi yakasını bırakmayacak olan bir lanete bulaşmış olur. En güçlü tanrılardan biri olan Poseidon, Odesa’ya karşı kişisel bir nefret duymaya başlar. Odesa rotasından çok uzaklara sapmış, haftalar sürmesi gereken yolculuğuna aylar eklenmiş, hatta yıllar boyunca yol alması gerektiğinden bihaberdir. Fakat zorluklar karşısında ayakta durması gereken sadece Odesa değildir. Hepimiz kadar hatta belki de bizden daha fazla yıkılmış olsa da, her zaman tekrar ayağa kalkabilmiş, her zaman yolunu bulabilmiştir. Ve bence bu durum, hepimizde bulunan; bir şeylerin üstesinden gelme, azimle devam etme tutkusunu iyice belirginleştirmektedir. O sadece, her tür eşitsizliğe, tanrılara karşı duran bir insandır ve sadece zekâsını kullanarak hepsini alt etmek zorundadır. Poseidon’un fırtınalı denizlerinden kaçmak zorunda olan kahramanımız ve adamları yiyecek dolup taşan bir kıyıya çıkarlar. Odesa, kendisi kıyıya yakın bir yerde beklerken, araştırma için bir keşif ekibi gönderir. Ekip etrafı kurtlar ve aslanlarla çevrili taştan bir saray bulur ve orada güzel büyücü kadın Kirke’yle karşılaşırlar. Son 4 ayını açık denizlerde geçiren Yunanlı savaşçılar için bu kadın ve hizmetçileri onlar için tam bir baştan çıkarıcı manzaradır. Kirke savaşçılara muhteşem bir yemek ve seks ziyafeti vermek için onları evine davet eder. Kirke’nin buradaki vazifesi; erkeklerin uyuşturucuyla değil seksle baştan çıkarıldıklarında neler olduğunu bize göstermektir. Sizi mutlu edebilecek, istediğiniz her şeyi size sunabilecek güçte seksi kadınlarınız olduğunda ve erkekler avucunuza düştüğünde ne olur?

Bu güç, erkekleri zavallı yaratıklara dönüştürür. Odesa’nın adamları şehvetlerinin mahkumu olurken, büyücü kadın da onlara acı bir ders verir. Adamları tam anlamıyla birer domuza dönüştürür. Fakat içlerinden birisi Kirke’nin büyüsünden kaçmayı başararak geri döner ve Odesa’yı uyarır. Odesa da hiç tereddüt etmeden, tanrıçayla yüzleşmek için yola çıkar. Sonuçta Odesa, neredeyse iyimser bir yapıya sahiptir. Yoluna çıkan her türlü engelin aşılabileceği düşüncesi hakimdir ve bu bağlamda hiçbir zaman duraksamaz. .

Efsaneye göre, Odesa adamlarının birer domuza dönüştürüldüğü Kirke’nin sarayına doğru yol alırken, antik Yunan haberci tanrısı Hermes gibi değerli bir müttefike sahiptir. Hermes Olimpos Dağı’ndan Dünya’ya, çoğu zaman bazı ufak tefek işleri halletmesi için gönderilen bir tanrıdır. Odesa’ya yanında “moly” denen bir uyuşturucu maddeyle birlikte gönderilir. Bu maddenin tam olarak ne olduğunu bilmesek de, gizemli güçleri olduğunu biliyoruz. Hermes bu maddeyi Odesa’ya verir, böylece Odesa Kirke’nin güçlerinden etkilenmez. Eski çağ öykücüleri bu gizemli maddeyi kastederek ona “holy moly (vay canına)” demişler ve bugün kullandığımız tabire ilham vermişlerdir. Odesa kendisini koruyan “moly”nin zırhı altında Kirke’nin sarayına korkusuzca girer. Kirke onu da bir domuza çevirmeye çalışsa da bunu başaramaz ve taktik değiştirerek Odesa’yı yatak odasına çekmeye çalışır fakat Odesa kendisini ağırdan satmaktadır. Odesa ona cevap olarak; “Ağır ol bakalım! Beni buna razı edebilmen için öncelikle adamlarımı tekrar insana dönüştüreceğine, daha fazla yalan dolan olmayacağına, bizden hiç kimseyi bir hayvana dönüştürmeyeceğine dair söz vermelisin.” der. Kirke de bu şartların hepsini kabul eder. Bunun üzerine, Odesa seks tanrıçasının özel mabedine girer ve bir yıl boyunca orada kalır. Bu durum bize kaçamak bir ilişki gibi görünse de, Homeros bunun bir sorun olduğunu düşünmüş gibi görünmemektedir. Bu durum muhtemelen Yunan toplumundaki çifte standardın bir yansımasıdır, başka bir deyişle, kadınlardan namuslu ve sadık olmaları, farklı cinsel ilişki arayışları içine girmemeleri beklenirken, erkeklere ise, hiç kimsenin yadırgamayacağı bir şekilde, serbestçe birçok farklı kaçamak ilişki yaşayabilecekleri gözüyle bakılmış olmasıdır. Odesa tam bir yıl sonunda, bu kadarın yeterli olduğuna karar verir. Uzun bir kaçamak yaşamış olsa da, karısı Penelope’yi hâlâ sevmekte ve eve dönmek zorundadır. Bence Odesa Destanı bu noktada bize, Odesa ile ilgili bir şey göstermeye çalışmaktadır. Odesa da diğer erkekler gibi bir erkektir. Eve dönmek için çaba göstermelidir. Penelope’ye ve İtaka’ya bir kral borçludur ve Kirke ile ne kadar vakit geçirirse, borçlarını o kadar inkar ediyor demektir. Fakat evine, yani İtaka adasına yelken açabilmesi için, yeryüzünde değil yeraltında var olan bir yere dolambaçlı bir yoldan gitmek zorunda kalacaktır. Yani Ölüler Diyarı’na. Bu bölüm Odesa’nın yolculuğunda o kadar yürek burkucu bir bölümdür ki; bazı uzmanlar bu bölümün Hristiyanlık’taki öğretilerden birini etkilediğini düşünmektedirler. Odesa, yani Homeros’un Odesa Destanı’ndaki efsanevi kahraman yaklaşık 12 yıldır ailesinden ve krallığından uzaktadır. Truva savaşında 10 yıl savaşmış ve seks tanrıçası Kirke’nin yatak odasında ise tam bir yılını harcamıştır. Şimdi ise yola devam etme ve eve varma vakti gelip çatmıştır. Kirke gitmesine razı olur fakat bir uyarıda bulunmayı da ihmal etmez: deniz tanrısı Poseison’un lanetini yenip eve varabilmesi için kör bir kahin olan Tiresias’ın bilgilerine ihtiyaç duyacaktır. Tek sorun ise Tiresias’ın ölü olmasıdır. Odesa, Hades’in yeraltı dünyasına planlamadığı bir ziyaret yapmak zorundadır. Sadece eve gittiğinizi düşünürken ummadığınız bir yere; Cehennem’e gidiyorsunuz. Bunu düşünmek bile Odesa’yı ürkütür. Bugüne kadar Hades’e giden hiç kimse, hayatta kalamamıştır. Fakat Odesa’nın seçme şansı yoktur. Poseidon’un denizler üstünde mutlak bir hakimiyeti vardır ve eli boş durmamaktadır. Eğer Odesa ailesine ve krallığına geri dönmeyi umut ediyorsa, yeraltı dünyasına gidip Tiresias’ı arayıp bulmak zorundadır. Günümüzde Cehennem diyince aklımıza bir çeşit azap ocağı gelmekteyse de antik Yunanlılar için durum böyle değildi. Antik Yunanlıların yeraltı dünyası, daha sonra Hristiyanlıkla birlikte gelen sonsuz ceza çekilen bir yer olduğu düşüncesinin aksine puslu ve soğuk bir yer olarak düşünülmekteydi, orası kötü, sıcak, hararetli bir ocak olmak yerine görülmesi zor olan, puslu, kasvetli ve çok uzak boz bir alandı. Odesa Hades’e rahatsız bir şekilde gider. Her yerde acı çeken ruhların çığlık sesleri yankılanmaktadır. Kapıların ardında, söylediklerini harfiyen yaptıkları takdirde Odesa ve adamlarının Poseidon’un gazabından kurtulup eve nasıl ulaşabileceklerini açıklayacak olan kâhin Tiresias’la yüz yüze gelir. Tiresias çok özel bir tavsiyede bulunur; “Her şeyden önce, tek yapmanız gereken şey; Güneş Tanrısı Helios’un sığırlarını yememektir. Başka ne yapıyorsanız yapın ama bu sığırları yemeyin.” der. Odesa bu tavsiyeyi aklından çıkarmayacaktır. Ölü ruhların etrafını sarmaya başlamasıyla, Odesa yeraltı dünyasından, evine dönme konusunda daha önce hiç olmadığı kadar kararlı bir şekilde kaçmayı başarır. Yaşayan hiçbir insanın başaramayacağı bir işi başarmış, Hades’ten sağ kurtulmuştur. .

Efsane bu şekilde devam ederken gerçekle bağlantısı nedir acaba?

Bazı uzmanlar Odesa Destanı’nın bu bölümünün Hristiyanlık’ın en kutsal metinlerinden birini, yani Mark Öğretisi’ni etkilediğine inanmaktadırlar. Antik Yunanlılar için Homeros’un önemini görmezden gelmek neredeyse imkansızdır. Mark Yunan bir hatipti, öğretiler Yunanca yazılıyordu ve onun da büyük ihtimalle Odesa hikâyesine aşinalığı vardı, bundan dolayı Mark Öğretisi’nde bize Odesa’yı hatırlatan bazı şeylerin olması büyük ihtimalle bir tesadüf değildir. Odesa Destanı ve Mark Öğretisi’nin karşılaştırılması sonucunda ortaya bazı şok edici benzerlikler çıkmaktadır. Her iki hikâyede de acı çeken bir kahramanın, yani Odesa ve İsa’nın yaşadığı zorluklardan bahsedilmektedir. Her ikisinin de geçmişinde marangozluk vardır. Odesa İtaka’daki sarayını dahi kendisi inşa eden becerikli bir doğramacıyken, İsa ise bir marangozun oğludur ve Mark Öğretisi’nin bir bölümünde kendisini “Marangoz” olarak adlandırmaktadır.Fakat en ilgi çekici bağlantı; Odesa’nın Hades’i ziyareti ile İsa’nın dünyadaki son günleri arasındaki benzerliktir. Her iki hikâye de bir ziyafetle başlar. Odesa ve adamları Kirke’nin sarayında ziyafet çekerken İsa ve havarileri son yemeklerini yemektedirler. Daha sonra, arkadaşları uyurken, her ikisi de ölümle olan randevularının yaklaşmasından dolayı acı çekmektedirler. Odesa Kirke’den Hades’e gitmesi gerektiğini öğrendiğinde umutsuzluğa düşer. Söylediğine göre bunun sebebi ise; şimdiye kadar Hades’e gidip de canlı dönebilen hiç kimsenin olmayışıdır. İsa da ölmek üzeredir, havarileriyle birlikte son akşam yemeğini yemiştir. Hayatından umudunu kesmiştir çünkü çarmıha gerilmek zorunda olduğunu bilmektedir. Sonuç olarak, Odesa ölüler dünyasına bir seyahatte bulunacak ve geri dönecek, İsa da çarmıha gerilerek ölecek ve sonrasında yeniden dirilecektir. Bu benzerliklerin bir tesadüften daha fazlası olma ihtimali var mı?

Efsanemize dönecek olursak, Odesa Hades’ten ayrılarak İtaka’ya doğru yelken açar. Sonunda tekrar eve dönüş yoluna çıkmıştır. Fakat yolunda başka bir engel daha vardır; Siren Adası. Sirenler, sizi rotanızdan saptıracak ve karaya oturtacak güzellikte şarkıları olan kadınlardır. Odesa Siren Adasına yaklaştıklarını bildiğinden, adamları Sirenler’in şarkılarını duymasınlar diye, kulaklarını balmumuyla kapatmalarını emreder. Fakat Odesa, aşırı meraklı birisi olduğundan kendini bu kuralın dışında tutar. Mürettebata kendisini geminin direğine bağlattırır. Bu şekilde geminin dümenini, adanın kayalık sahillerine doğru çevirmeden Sirenler’i dinleyebilecektir. Mürettebat küreklere asılırken, “Çözün beni! Çözün beni!” diye bağırmaktaysa da sesini kimseye duyuramamaktadır. Ve böylece Sirenler’in şarkısını duyabilmiştir. Bunu yapan ve hayatta kalan tek kişidir. Fakat eski zamanlarda, bu durumun hemen hemen her vazonun üstünde defalarca resmedildiğini görmekteyiz ve bunun amacı kusursuz bir insanın nasıl olması gerektiğini göstermektir, yani yeni bir şey öğrenmek için ne yapılması gerekiyorsa onu yapmaktır.

Odesa’nın Sirenler’le karşılaşması mitolojinin en bilindik hikâyelerinden biridir. Fakat yeni deliller ışığında Sirenler’in şarkısının bir efsaneden daha ötesi olduğunu söylemek mümkündür. İtalya’nın Li Galli Adaları geleneksel olarak, hikâyemizin geçtiği yer olarak anılmaktadır. Yüzyıllar önce “Le Sirenuse”, yani “Sirenler’in Adası” olarak anılmaktaydılar. 2004’te, Alman bilim adamlarından oluşan bir ekip adaların Odesa Destanı ile olan bağlantısını araştırmışlar ve sonuçta çarpıcı bir keşfe imza atmışlardır. Alman grubunun adada bulduğu şey ise; kayaların doğal formasyonunun, doğal bir megafon gibi çalıştığıdır. Bu bölgeden gelen herhangi bir ses dalgası, bu kayalardan sekmekte ve daha kuvvetli bir şekilde denize doğru yayılmaktadır. Fakat bu sabit megafon kullanılsa bile, insan seslerinin denizden duyulması imkânsızdır.

Öyleyse bu kadar yüksek bir sesin kaynağı ne olabilirdi?

Akdeniz Fokları. Yüzyıllar önce, Li Galli Adaları da dahil tüm Akdeniz’de bolca bulunuyorlardı. Alman grup fokların seslerini kullanmışlar ve denizden rahatlıkla duyulabildiklerini ispatlamışlardır. Denizcileri kayalık mezarlıklarına çeken sesler bunlar olabilir mi?

Açık denizlere dönecek olursak, Odesa Sirenler’le temasından sağ kurtulmuştur fakat daha ölümcül bir mücadele kendisini beklemektedir. Evi İtaka’ya dönebilmek için, iki korkunç tehditle yüzleşmek zorunda kalacaktır. Bazı araştırmacılar bu tehlikelerin gerçek olduğuna ve hâlâ karşılaşılabileceğine inanmaktadırlar. Odesa’nın zekâsı, açık denizde karşısına çıkan birçok ölümcül engelden sağ kurtulmasını sağlamıştır. Fakat zekâsını kullanan tek o değildir. Yüzlerce kilometre ötedeki krallığı İtaka’da, karısı da birçok kurnaz hamle yaparak taliplilerini kendisine yaklaştırmamaktadır. Odesa’nın babası için ördüğü kefeni bitirir bitirmez onlardan biriyle evleneceğine dair sözler vermekte ve her gece gün boyunca ördüğü kısmı geri sökmektedir. Bu hile sayesinde onları yıllar boyunca oyalamıştır. Nasıl ki Odesa kurnazlığı, zekâsı, komplo kurma ve plan yapma kabiliyetiyle ön plana çıkıyorsa, karısı Penelope de kurduğu komplolar ve yaptığı planlarla kendisini kanıtlamıştır. Penelope umudunu kaybetmemek adına elinden geleni yapmaktadır fakat kocasının başına neler geldiğinden bihaberdir. Odesa’nın hâlâ hayatta olup olmadığına, öyleyse bile kendisine geri dönmekte mi yoksa başka bir yere mi gitmeye karar verdiğine dair en ufak bir fikri bile yoktur. Bilmezlikten doğan kötü bir durumdadır. Bu esnada, Odesa ve evi arasında, ürkütücü yeni engeller onu beklemektedir. İki ölümcül rotadan birini seçmek zorundadır. İlk rota “serseri kayalar”ın, yani gemileri ikiye ayırabilen yüzen kayaların içerisinden geçmekte, ikincisi ise, bir tarafında Scylla isimli insan yiyen bir deniz canavarının ve diğer tarafında ise Charybdis olarak bilinen bir girdabın bulunduğu dar bir kanaldan geçmektedir. Scylla birden fazla kafa ve göze sahip, aynı anda altı adamınızı birden yakalayıp aynı anda hepsini yiyeceğinden şüphe duymamanız gereken o korkunç deniz canavarıdır. Scylla’nın yanından geçiyorsanız, başınıza gelecek olanlar aynen bunlardır. Scylla ile yüzleşmek demek, kendi etrafında dönen, her şeyi içine çeken ve yakınlardaki herhangi bir alana içindekileri boşaltan devasa bir girdap olan Charybdis ile de yüzleşmek demektir. Odesa bu girdaba yaklaşırsa, gemisinin alabora olmasını ve denizin dibini boylamasını göze alacaktır. Odesa kelimenin tam manasıyla kayalar ve zor bir alan arasında sıkışıp kalmıştır. Aslına bakarsanız, bazıları “klişe”nin buradan geldiğine inanmaktadırlar. Adamlarına “serseri kayalar”dan uzak durmalarını, bunun yerine zor alana, yani Scylla ve Charybdis boğazına doğru yelken açmalarını emreder. Burada Odesa’nın karşısına iki tatsız seçenek çıkacaktır; bazılarını kaybetmek ya da hepsinin kaybetmek. Soğuk kanlı bir şekilde hesap yaparak gemisinin tamamını kaybetmesinin, birkaç adamını kaybetmesinden daha kötü sonuçlar doğuracağı kanısına varır. Bu yüzden gemisini Scylla’ya çok daha yakın yüzdürmeye karar verir. Burada tabii ki bir ders vardır, o da şudur ki; en soylu ve düşünceli komutanlar bile bazen görevlerini tamamlamak adına bazı adamlarını isteyerek kurban etmek zorundadırlar. Boğaza girdiklerinde, gökyüzü kararır. Aniden, birden çok tsunami çıkar. Odesa gemisini Charybdis’ten uzaklaştırır. Onlar yanından geçerken, devasa girdap okyanusu içine çekmekte, menzilindeki her şeyi zapt etmektedir. Aniden, geminin diğer tarafından, Scylla saldırıya geçer. Güverteden kaptığı 6 adamı bir anda yutar. Odesa bu anı, seyahatinin en kötü bölümü olarak tarif etmektedir. Adamları bu korkunç yaratık tarafından yok edilirken onun adını haykırmaktadırlar. “Odesa yardım et! Bize yardım et!” diye bağırmaktalar fakat Odesa’nın elinden bir şey gelmemekte ve dahası bu adamların kendisinin kararları yüzünden öldüklerinin farkındadır. Yüzyıllar boyunca, Odesa Destanı uzmanları Homeros’a korkunç Scylla’yı yaratmasında neyin ilham verdiğini çözmeye çalışmışlardır.

Daha sonra, 1800’lerin ortalarında, çok büyük dokunaçlı canavarların cesetleri dünya genelinde karaya vurmaya başlamıştır. Aradığımız cevap budur; Dev kalamarlar. Bir anda hayal gerçek olmuştur. Aslında dev bir kalamar, bir okul servisi uzunluğunda bir yaratıktır. Dört-beş metre uzunluğundaki gemilerde bulunan gemicilere dev kalamarın ne kadar büyük görünmüş olabileceğini bir düşünsenize! Scylla dev bir kalamarın görüntüsünden esinlenilmiş olabilir mi?

Ya komşusu, Charybdis girdabı?

Günümüz denizbilimcileri İtalya ve Sicilya arasındaki dar boğazda yani Messina Boğazı’nda tam da tariflere uyan büyük bir girdap bölgesi keşfettiler. Kuzeyde Tiren ve güneyde İyon Denizi vardır. Tiren ve İyon Denizleri’nin suları birbirinden oldukça farklıdır. Sonuç olarak, bu boğazda bir ileri bir geri hareket eden sular aşırı derecede dalgalanmakta ve ortaya büyük girdaplar ve hırçın gelgitler çıkmaktadır. Eski zamanlarda, özellikle buradan geçen denizciler için ne kadar zorlu bir bölge olduğunu tahmin bile edemeyiz. Dev kalamarlar, tehlikeli girdaplar antik çağ denizcilerinin karşılaştığı iki gerçek tehlikedir. Odesa Destanı’nın bu bölümünün ardında yatan ilham kaynakları bunlar olabilir mi?

Efsanemize göre, Odesa az önce 6 adamının Scylla tarafından parçalandığına şahit olmuştur. Gemisi güvenli bölgeye ulaştığında, savaştan çıkan mürettebatının dinleme isteklerine karşı koyamaz. Kahin Tiresias’ın, güneş tanrısının sığırlarından uzak durmaları yönündeki uyarılarına rağmen, sığırların bulunduğu adaya çıkmaya razı olur. Sığırları gören Odesa adamlarına; “Evet. Adaya bir geceliğine geldik. Ne yaparsanız yapın ama onları yemeyin. Sakın onları yemeyin!” der. Fakat erzakların az olmasıyla açlık hissetmeye başlayan mürettebat Odesa’nın emirlerini dinlemez ve sığırları keserler. Son yemeklerini yemektedirler. Çok sinirlenen güneş tanrısı Helios, Zeus’dan yani tanrıların kralından adalet ister. Antik çağlarda bir tanrıyı kızdırmak yapabileceğiniz en kötü hareketlerden birisidir. Tanrılar hoşnut olmadıkları ölümlüleri cezalandırma konusunda güçlerini kullanmaktan hiç geri kalmıyorlardı. Zeus suçluları cezalandırmayı kabul ederek Odesa’nın gemisini alabora edecek büyük bir fırtına gönderir. Biri hariç hepsi helak olurlar. Odesa sığırlardan yemediği için diğerlerinden ayrı tutulmuştur. Fakat iyi haberler burada son bulur. Artık hiçbir adamı, gemisi ve nerede olduğuna dair hiçbir fikri yoktur. Denizde geçen 3 yılın ardından, Odesa tüm adamlarını ve gemilerini kaybetmiş, yalnız, mahsur ve evinden uzak kalmıştır. Başka bir baştan çıkarıcı güzelin, yani peri Kalipso’nun cennet adasına çıkmıştır.

Yunan mitolojisinde, periler sihirli güçleri olan ve her erkeğin hayallerini süsleyen genç ve güzel kızlardır.Ormanlarda ve ağaçlık alanlarda yaşamışlardır. İsimlerinin de belirttiği gibi, “nimfa”lar (periler) veya İngilizcedeki “nemfomanyak”lar, davranış olarak çok şen şakrak idiler. Bu noktada, Odesa sadece hayatta olduğu için şükretmektedir.Güzel bir perinin adasına çıkması da onun için beklenmedik bir hediye olmuştur. Karısı Penelope evde sadık bir şekilde iffetini korurken, Odesa kendisini başka bir kaçamağın içinde bulmuştur. Bu sefer ki kaçamağının bitmesi tam 7 yıl sürecektir. Odesa’ya kiminle isterse onunla yatma gibi bir hak verilmiştir. Homeros’un hikâyesinde, Odesa’nın bu oyalanışlarına yönelik yazılmış hiçbir olumsuz ima dahi bulunmamaktadır. Aslına bakarsanız, tüm bu kadınları elde edebildiği için daha büyük, daha güçlü bir erkek imajı içine sokulmuştur. Kalipso, Odesa’nın kendisiyle sonsuza dek kalması halinde ona ölümsüzlük vaat eder, fakat Odesa karısına ve krallığına dönmek zorunda olduğunu bildiğinden bu teklifi reddeder. Bir yarı tanrı olmak yerine, ölümlü bir insan olmayı seçmek bir bakıma, aptalca bir seçimdir, fakat Odesa için bu bir sorun değildir, bir insan olarak kaderini gerçekleştirmek için Kalipso’yu reddedip, ondan ayrılmak zorundadır. Fakat onu eve götürecek bir gemi olmadığından Odesa bu sorunu kendi yöntemiyle çözmek zorundadır. Kendisine bir tekne yapar. Antik Yunanlılar için marangozluk, büyük zihinsel yeteneklerden biri olarak düşünülmekteydi. Odesa’ya genelde, tekne ustası deriz, yaptığı tekne değil de nedir; direği, dümeni, küpeştesi bile vardır. Bu kadar usta bir marangoz olarak anılması, akıllı olduğunu söylemenin başka bir yolu, zekâsının farklı bir yönüydü. Teknesi tamamlandığında, Odesa yeniden denize açılır. Yaklaşık 20 yıl denizlerde evinden uzak kaldıktan sonra artık yolun sonu ufukta görünmektedir. Eve varması artık an meselesidir. Ev tarafında ise sadık karısı Penelope’nin, yıllardır peşinden koşan tüm erkekleri kendinden uzaklaştıran taktikleri de artık tükenmiştir. Taliplilerin sabırları artık tükenmektedir. Taliplileri ona; “Eve dönmüyor. Geri dönmüyor. Gemisi büyük ihtimalle dönüş yolunda parçalanmıştır. Artık bizden birini Odesa’nın halefi olarak seçmek zorundasın.” derler. Çok geç olmadan Odesa eve dönmeyi başarabilecek mi?

Homeros’un Odesa Destanı’nın birçok unsurunda olduğu gibi, Odesa’nın adasının da gerçeklikle yakından bağlantısı vardır. Yüzyıllar boyunca uzmanlar, yazarın hikâyesini yazarken hangi Yunan adasını düşünerek yazdığını bulmaya çalışmışlardır. Geleneksel olarak, bugün Ithaki olarak bilinen Yunan adasının, o ada olduğuna inanılmış olsa da Homeros’un İtaka hakkında yazdıklarıyla adanın bugünkü adaşının özellikleri örtüşmemektedir. Homeros’un söylediklerine bakacak olursak; “İtaka batıda bulunan, karaya en uzak ve ingin adadır.” der ve siz de; “Bir dakika! Bu tamamen yanlış.” dersiniz. Ithaki batıdaki karaya en uzak mesafede bulunan ada değildir. Araştırmacılar antik haritalarla günümüz uydu görüntülerini karşılaştırdıklarında, Ithaki’nin yanında Kefalonia isimli bir ada daha olduğunu fark ettiler. Biri hariç her yönden Homeros’un İtaka tarifine uyduğu görülmektedir. Homeros 4 ada tarif etmektedir. Orada 4 ada olması gerektiğini söylemektedir. Bu durumda karşımıza bir sorun çıkmaktadır; ortada 3 ada vardır, 4. ada nerede öyleyse?

Ayrıca Homeros’un Ithaki’si ya da Odesa’nın İtaka’sının, batıdaki en uzak ada olması gerektiğini söyler. Eğer Kefalonia’yı ikiye bölerseniz, yani Kefalonia’nın batıdaki yarımadasının 3,000 yıl önce bağımsız bir ada olduğunu söylerseniz sonuca ulaşabilirsiniz. Ada zamanında iki parçadan oluşmuş olabilir mi?

2006’da bir grup bilim adamı bu gizemi çözmek için yola çıktılar. Petrol bulma işinde kullanılan yüksek teknoloji ürünü aletler kullanarak, Kefalonia’nın doğusu ile batısı arasında bulunan ingin bir vadinin zemininde 120 metre derinliğinde bir delik açtılar. Eğer adanın jeolojik tarihinde herhangi bir bölünme varsa, o yer burası olmalıydı. Delgi çubuğunun gittiği yere kadar delmeye devam ettik, yani yaklaşık deniz seviyesinin 15 metre kadar altına indik ve hiçbir aşamada kayaya rastlamadık. Peki bu kadar alışılmadık bir şey nasıl olabilir?

Bunun en basit açıklaması ise şudur; zamanında deniz bu vadiden geçmiştir ve tortuları hâlâ görülebilmektedir. Bu sonuçlar bize, bu vadinin zamanında sular altında olduğunu göstermekte ve Kefalonia’yı da Homeros’un İtaka’sı için en büyük aday haline getirmektedir. Yani Odesa’nın Truva Savaşı’na gittikten tam 20 yıl sonra, ufukta gördüğü ada olduğu anlamına gelmektedir. Odesa asla pes etmedi, eve dönmek için yıllarını verdi ve öyle ya da böyle evine varmayı başardı. Tüm zorluklara rağmen, Odesa sonunda evine dönmüştür. Yaklaşık son 20 yıldır hayalini kurduğu bir an olsa da kendisini bekleyen bir tören alayı yoktur. Bunun yerine, gücünü sahiplenmek isteyenler artık son hazırlıklarını yapmaktadırlar. Bir mucize daha ortaya koymadıkça, Odesa uğruna savaştığı her şeyi kaybetmek üzeredir. Bu durumda acıklı bir son yaşanacaktır. Fakat Odesa gerçekten eve dönmüş olabilir mi?

Döndüyse de ne zaman dönmüş olabilir?

Odesa Destanı’nda saklı ipuçlarını kullanan günümüz astronomları Homeros’un aklındaki tarihi tam olarak belirlemişlerdir. Odesa’nın İtaka’ya dönüş yolculuğu tam 20 yılını almış, 600’den fazla hayata mâl olmuş ve 14 gemiyi denizin derinliklerine göndermiştir. Sonunda, tüm bunların ardından kahramanımız evine dönmüştür. Acaba karısını ve krallığını kurtarmak için çok mu geç kalmıştır?

Odesa evine döndüğünde, İtaka ada krallığında tam bir kaos ortamı hakimdi. Her şey tamamen zıvanadan çıkmış durumdaydı. Karısı ve hanesi tam 108 talipli tarafından kuşatılmış durumdaydı. Odesa öylece sarayına girip eski hayatına dönemeyeceğini fark eder. Talipliler kraliçesine ve krallığına çoktan gözlerini dikmişlerdir. Odesa’nın döndüğünü öğrenmeleri durumunda, tahtına yeniden oturmasına müsaade etmeyecek, tereddüt etmeden onu öldürmeye yelteneceklerdir. Son bir kez, Odesa zekâsını kullanmalı, biraz daha dayanmalı ve hayatta kalmak için düşmanlarından daha iyi oynamalıdır. Odesa İtaka’ya ulaştığında, yanında büyük bir toplulukla gelmez, geri dönen büyük kral gibi dönmez. Aslına bakarsanız yaşlı bir dilenci kılığına girerek kendisini gizler ve bunu büyük ihtimalle nasıl karşılanacağından emin olmadığı için yapar. Bu esnada, Odesa’nın uzun süredir acı çeken karısı Penelope en sonunda taliplilerin baskılarına yenik düşerek yeni kocasının kim olacağının belirleneceği bir okçuluk yarışması yapılacağını açıklar. Her kim Odesa’nın yayını gerip, oku 12 baltanın içinden geçirebilirse kendisiyle evlenme hakkını elde edecektir. İtaka için hayati öneme sahip bir gündür. Yarışmanın başlamasına çok az bir süre kala, Homeros güneşin gökyüzünden kaybolduğundan bahsetmekte ve bu satır yüzyıllardır dikkatle incelenmektedir. Merak uyandırmak için yazılmış şiirsel bir şey midir yoksa gerçek bir olayın kaydı mıdır?

Antik Yunanlılar bile Odesa’nın evine, bir güneş tutulması esnasında döndüğü anlamına geldiğini düşünmüşlerdir. Son dönemlerde bilim adamları, Homeros’un işaret ettiği tam tarihi ortaya çıkarmak için Odesa Destanı’nı astronomik kanıtlar ışığında incelemişlerdir. Odesa Destanı’nda astronomik olayları işaret etmiş olabilecek tüm atıfları daha yakından incelemişler, daha sonra da bu olayları tutulma tarihleriyle eşleştirmeye çalışmışlar ve tutulmalardan biriyle, M.Ö. 16 Nisan 1178 tarihinde gerçekleşen tutulmayla eşleştiğini bulmuşlardır. Öyleyse, bu tarihin Odesa’nın eve, Penelope’ye dönüş tarihi olduğunu söylemek mümkündür. .

Efsaneye göre, Penelope’nin peşinden 20 yıllık koşuş şimdi tek bir olaya dönüşmüştür. Birbiri ardına talipliler, Odesa’nın yayını geremeyecek kadar zayıf olduklarını ispatlamaktadırlar. Üstü başı yırtık yaşlı bir dilenci ortaya çıkana dek hepsi vazgeçmek üzereydiler. Ve bir dilenci ortaya çıkarak şansını denemek ister. Kurallara göre onun da bir şansı vardır. Onunla alay edip sinirlendirmeye çalışırlar. Fakat dilenci hiç tereddüt etmeden yayı gerer ve gülüşmeler o anda kesilir. Oku fırlatır ve ok 12 baltanın içinden geçer. Yarışma bitmiştir fakat talipliler savaşmadan vazgeçecek gibi görünmemektedirler. Odesa’nın son savaşı taliplilerin katledilişi ve kahramanımızın zaferiyle son bulur. Tahtını tekrar kazanmıştır, şimdi ise kadınını geri kazanmalıdır. Kurnaz kralın geçmesi gereken son bir test daha vardır. Odesa tüm taliplileri öldürdükten sonra ateşin başında karşılıklı oturup Penelope ile çok samimi anlar yaşarlar. Penelope son bir sınav daha yapacaktır. Uzun süren muhabbetin sonunda hizmetçilerine; “Bu yabancının rahat ettirilmesini istiyorum, lütfen odamdan benim yatağımı getirip verandaya yerleştirin ve bu yabancı benim yatağımda yatsın.” der. Bu noktada Odesa karısının kendisini test ettiğini anlayarak ona; “Penelope, Bunun bir test olduğunu biliyorum. Yatağımızı yere sabit bir şekilde bu ağaçtan ben yapmıştım. Yatağımız hareket ettirilemez.” der. Daha önce Penelope hiç kimsenin odasına girmesine müsaade etmediğinden, sadece Odesa’nın yatağın bu şekilde hareket ettirilemeyeceğini bildiğinden kesinlikle emindir. Odesa’nın uzun yolculuğu, yani Odesa Destanı nihayet son bulmuştur fakat efsanesi varlığını sürdürecektir.

Yunan savaşçılar arasında kalkanların Odesa resimleriyle süslenmesi çok yaygın bir durumdu. Onlar için, her zaman acılara katlanan kişiyi temsil ediyordu. Odesa Yunanca’da “acıdan adam” anlamına gelmektedir. Hepimiz gibi o da acı çekmiştir fakat belki de hepimizin başaramadığı bir şekilde hepsine katlanmıştır. Ve bence yüzyıllardır insanların onu kendilerine yakın bir karakter olarak görmelerinin sebebi; yere düştükten sonra tekrar ayağa kalkabilme kabiliyetidir.

BÖLÜM 8 BEOWULF

O, İskandinav dünyasının efsanevi kahramanıdır. İnsan’la Canavar’ın destansı savaşının tam ortasında kalmıştır. Ebedi bir ün kazanmak uğruna bir korkutucu canavarla değil, onlardan üç tanesiyle yüzleşmek zorundadır. Bu, Beowulf efsanesidir. Fakat sadece bir efsane olmaktan daha ötesi olabilir mi?
İngilizce olarak yazılmış en eski hikâyeyi tamamen yeni bir bakış açısıyla bizzat yaşamaya hazırlıklı olun.

Danimarka kraliyet salonuna ağır bir ölüm kokusu hakim. Başsız, kana bulanmış cesetler. Elini kana bulamakta olan vahşi canavarın adı Grendel’dır. O, toplumdan dışlandığı için hiddeti şiddete dönüşmüş olan bir ucubedir. Grendel’ı her zaman yırtıcı bir hayvanla kıyaslamışımdır, anlarsınız işte, o da iri kıyım, korkutucu ve tehtidkârdır. Canavarın oluşturduğu korku krallığı, her gece iş başındadır. Savaşçıları öldürmekte, lime lime etmekte, kafalarını koparmaktadır. Ceset parçalarını her yerde görmek mümkündür. Danimarka’nın acilen bir kahramana, bu canavarla yüzleşecek ve onu alt edecek derecede güçlü birisine ihtiyacı vardır. O kahraman, Beowulf’tur.Aklınıza gelebilecek her şeyi yapabilecek olan, en büyük olası kahraman Beowulf’tur. Gözünü budaktan sakınmamaktadır. Onun kültüründe de bir kahraman aynen böyle olmalıdır; şerefi ve şöhreti uğruna her şeyini feda edebilmelidir. Beowulf da sıradan bir insan değildir, tam bir kahraman portresi çizmektedir.

Yunan mitolojisindeki kahramanlar gibi, onun güçleri de sıradan bir insanın güçlerinin sınırlarını katbekat aşmaktadır. Korkunun hakim olduğu ve kahramanların sayısının bir elin parmaklarını geçmediği bir dönemde, Beowulf efsanesi, cesur bir savaşçı ile çok sayıda korkunç düşman arasında geçen iyilik ve kötülüğün en büyük savaşı olarak dillerden dillere dolaşmıştır.

Beowulf efsanesi, bir gerçekten esinlenilerek yazılmış hayali bir hikâyedir. Bugün dahi uzmanlar bu efsaneyi kimin yarattığını kesin olarak bilmemektelerse de, ilk olarak M.S. 7. ya da 8. yüzyılda İngiltere’de ortaya çıktığına ve İngilizce olarak yazılmış en eski hikâye olduğuna inanılmaktadır. Şiirin olay örgüsü İskandinavya’nın 6. yüzyılında gerçekleşmekteyse de, şiirin kendisi Anglosaksonlar’ın 665 yılında din değiştirmelerinden sonra Anglosakson İngilteresi’nde yazılmıştır.

Beowulf, Hristiyanlık’ın daha yeni yeni kök salmaya başladığı bir dönemde yazılmıştı. Şiir, çok derin bir putperestlik geçmişine sahip bir toplumu ve bu geçmişinden gelen hikâyelerini yansıtmaktadır. Şiirin yaptığı şey ise; bu hikâyeleri Hristiyanlık’la yoğurarak, bu şiirleri dinleyenlerin kendi geçmişleriyle bağlarının kopmamasını ve Hristiyan bakış açısıyla şiirleri yeniden yorumlamalarını sağlamaktır. Beowulf’un efsanedeki ilk düşmanı, yani canavar Grendel ile İncil arasında ilgi çekici bir bağlantı vardır. Metne göre Grendel, Kabil’in soyundan gelmektedir. Tevrat’a göre, insanlık tarihinin ilk cinayetini Adem’in oğlu Kabil işlemiştir. Kıskançlık sonucu kardeşi Habil’i öldürmüş ve insanlığın en kötü tutkularından birinin sembolü haline gelmiştir.Grendel bu alçak vasiyetin mirasçısıdır. Grendel büyük salonlarda ziyafet çeken insanları kıskanır ve bu duruma çok sinirlenir. Büyük salondaki herkes eğlenmekte, birbirlerine hikâyeler anlatmakta, hepsi birbirine kenetlenmekte ve Grendel da bu durumu kıskanmakta, hiçbir zaman böyle bir şeyin parçası olamayacağını bilmekte ve tepki olarak da saldırma ve yok etme eylemleri göstermektedir. Antik metinde, Grendel’in fiziki görünüşü herkesin kendi hayal dünyasına bırakılmıştır. Tek ipucu ise şu tabirdir; “cehennemden çıkan canavar”. İsterseniz Grendel’i karanlığın şeytanı olarak tasvir edebilirsiniz; hareket ettiği her yere karanlığı da sürükleyen bir şeytan. .

Efsaneye göre, canavarımız Danimarka’yı 12 yıl kuşatma altında tutar. Bir seferinde tam 30 kişi öldürmüştür, onun geldiğini fark edemezsiniz, kana susamıştır ve kemik yemeyi sevmektedir. Grendel kralın muhafızlarını öldürdükten sonra, masum sivilleri öfkesine kurban etmektedir. Fakat zarar veremediği bir kişi vardır; Danimarka Kralı, Hrothgar.Karanlık dönemin birçok gerçek kralında olduğu gibi, tanrısal güçlerin onun tarafında olduğunu düşünülmektedir. İşin tuhaf tarafı şu ki; Grendel Kral Hrothgar’a saldırmamaktadır. Kral tanrının bizzat koruması altında tahtında oturmakta ve böylece Grendel ona yaklaşamamaktadır. Hrothgar’ın tüm savaşçıları onu hayal kırıklığına uğratmış olsa da yakınlardaki bir krallık olan Geatland’da, diğerlerinden katbekat iyi bir savaşçı bulunmaktadır. İskandinavya’dan çıkıp gelen Beowulf, büyük savaşçıların soyundan gelmekte, gücü, cesareti ve hırsıyla nam salmış bir savaşçıdır. Kendi adını da herkese duyurmak istemektedir. Şiirin başlangıcında, Beowulf’tan iyi tanınan bir savaşçı olarak, bir çeşit çetenin veya birlikte seyahat eden bir grup adamın lideri olarak bahsedilmektedir. Yalnız başına gezen paralı bir asker değildir. Para peşinde koşan bir havası yoktur, yalnızca iyi bir dövüş arıyor gibidir. Beowulf’un asıl amacı, eski İngilizce’deki tabirle “lof”, yani şöhrete kavuşmaktır. Bu şöhret, o zamanın şöhret algısının getirdiği zorunluluklara göre yaşayıp, el üstünde tutulan insanlarda bulunan türde bir şöhrettir. O zamanın soylularının elde etmeyi amaçladıkları türde olan bu şöhret ve statü Beowulf’u tetiklemiştir. Beowulf ebedi bir imtiyaza sahip olmanın tek yolunun, daha önce yapılmayanı başarabilmek olduğunun bilincindedir, yani Grendel’ı öldürmek zorundadır. Hava kararınca büyük salon kutlama sesleriyle canlanmaya başlar. Fakat bu kutlama, Grendel’ı sığınağından çıkarmak için Beowulf tarafından hazırlanan bir tuzaktır. Bir saldırının gerçekleşmesini beklemek yerine aslına bakarsanız, kendisinden beklenmeyen bir şekilde bilimsel bir metod kullanarak saldırının gerçekleşmesini sağlayacaktır. İlk saldırının gerçekleşme koşullarını tekrar yaratarak, yani Grendel’ın duyup, yemeğini almak için geleceğini bildiğinden, şarkılı türkülü bir eğlence ortamı yaratmıştır. Canavar kana susamıştır fakat Beowulf da hazırdır. El ayak çekilip parti sona erince, kahramanımız pusuya yatar. Ya ölecek ya da öldürülecektir. Sonunda, Grendel sahneye çıkar. Beowulf ve savaşçıları 4 koldan saldırıya geçerler. Tüm savaşçılar kılıçları çekip Grendel’a saplamaya çalışırlar. Fakat Grendel dayanıklıdır. Grendel’a bırakın kılıcı, metalden yapılmış hiçbir silah zarar veremez, Grendel, bu tip silahların kendisine zarar vermesini önleyecek bir tür büyü yapmıştır. Beowulf’un savaşçılarından birini yakaladığı gibi onu ikiye ayırır, kanını içer, bir tarafa savurur ve Beowulf’a yönelir. .

Efsane böyle devam etse de gerçekle olan bağlantsı nedir acaba?

Londra’nın 145 km kuzeyinde “Sutton Hoo” adında bir yerleşim yeri vardır. Bu bölge bir zamanlar güçlü Anglosakson krallar tarafından yönetilmekteydi. 20. yüzyılda, antik mezarlıklarda kazı yapan arkeologlar çok şaşırtıcı bir keşfe imza attılar. Vahşi bir şekilde öldürme ve parçalanma izleri taşıyan cesetler buldular. Cesetler vahşice, birden ve sanki bir canavar tarafından öldürülmüş gibidir. Çoğu yüzükoyun, başları kesik ya da boyunları kırık bir şekilde, değişik pozisyonlarda gömülmüştür, yani cesetlerin onur kırıcı bir şekilde gömüldükleri anlaşılmaktadır. Bu bulgu, efsanemizin doğduğu dönemle aynı dönemde yaşayan müreffeh bir krallıkta şiddetin var olduğunun şok edici bir kanıtıdır. Uzmanlar bu kurbanların krala başkaldırıp ölüme mahkûm edilen Anglosakson suçlular olduklarını düşünmektedirler. Bu cesetler idam edilip buraya gömülmüş suçlular gibi görünmektedirler, anlaşılan o ki; burası bir tapınakken, bir korku yerine dönüşmüştür ve Boewulf’la tek bağlantısı ise; kralın toplumda düzeni sağlama yollarından birisinin, bu tip vahşi ve halka açık infazlar olmasıdır. Kral Hrothgar’ın saltanatındaki katliam hikâyesini, bu korkunç ölümler etkilemiş olabilir mi?

İpucu arayışlarımız bizi tekrar efsaneye yönlendirir. Grendel denen canavar Kral’ın kan revan içinde kalmış salonunda terör estirmekte ve hiç bir kılıç ona işlememekteyse de Boewulf’un pes etmeye niyeti yoktur. Geriye tek bir silahı kalmıştır; çıplak elleri. Davut ve Golyat, yani canavarla insan arasındaki klasik mücadeledir. Danimarka halkının geleceği tehlike altındadır ve Beowulf savunma hattının son cephesidir. Kral Hrothgar’ın Danimarka saltanıtında bir kargaşa çıkmış, Beowulf ve canavar dev Grendel ölümüne savaşmaktadırlar. Kahramanımız birden avantajı eline geçirir. Beowulf Grendel’i kolundan yakalar ve kolunu büker. Dünyanın en güçlü savaşçısı olan Beowulf canavarın koluna bütün gücüyle asılır. Grendel avazı çıktığı kadar bağırır, sonuçta omuzu yerinden çıkmıştır ve Boewulf kolu ardarda bükerek kolu iyice zayıflatır ve sonunda kemik kaslardan ayrılarak yerinden kopar, kaslar parçalanır. Salon acı dolu çığlıklarla dolar. Kan kaybetmeye başlayan Grendel gecenin karanlığına karışır. Kolsuz Grendel, hayatı kolundan akıp giderken, çok az bir zamanının kaldığının bilinciyle, bataklık evine doğru yol alır. Ormanın derinliklerinde, yaralı canavar tökezleyerek yere kapaklanır ve son nefesini verir. Beowulf canavarı öldürmüştür. Değerli kupasını, yani Grendel’ın kanlı kolunu havaya kaldırır. Grendel’ın ölüm haberi hızlı bir şekilde yayılır ve Beowulf bir süper kahraman olarak göklere çıkarılır. Bulmak için yola çıktığı şöhret ve şerefe sonunda ulaşmıştır. Fakat hemen karşısına tatsız bir gerçek çıkar. Gömülmesi gereken birçok ölü savaşçı vardır. Metinde savaşçılar için yapılan cenaze törenlerinin şekli anlatılmaktadır. Verilen tarif, antik İskandinavyası’nda yapıldığı bilinen gerçek cenaze törenleriyle örtüşmektedir. Gemiyle yapılan cenaze törenlerinde, ölen kişi ve onun değerli eşyaları, altınları, gümüşleri gemiye koyulur ve gemi denize salınarak ateşe verilirdi. Bu durum, bolluk içinde yüzmeyen bir toplumun değerli eşyaları düşüncesizce yok edişi olsa da aynı zamanda kayıpların ne kadar ciddiye alındığının ve yakılan insanın saygınlık ve öneminin göstergesiydi. Beowulf’ta da tarif edilen, aynı ayinsel cenaze törenlerinin kanıtları, ilginç bir şekilde su altında değil yeraltında bulunmaktadır.

Günümüzde, kuzey Avrupa’nın genelinde, yüzlerce gizemli ve dağınık tepeler bulunmakta ve çoğu hâlâ kazılmayı beklemektedir. İngiltere’de, Sutton Hoo’da, yani arkeologların gizemli bir şekilde parçalanmış vücutları buldukları yerde, tepe mezarlıklar Beowulf’un dünyası hakkında birçok çarpıcı kanıt sunmaktadır. 1939’da yapılan kazılarda, geçmişi Beowulf efsanesinin yazıldığı düşünülen tarihe uzanan, yakılmış bir gemi ortaya çıkardılar. Tahtalar tamamen çürümüş olsa da tüm bordaların şekillerini ve ıskarmozların dik açıyla yerleştirildiğini görmeniz mümkündür. Komple tahtadan yapılmış bir gemi gibi görünmektedir. Fakat detaylı incelemeler sonunda bir gemiden fazlası olduğu, bilinmeyen bir hükümdarın, içi hazinelerle dolu mezarı olduğu ortaya çıkmıştır. Sutton Hoo, İngiltere’deki en zengin mezardır, daha doğrusu Kuzey Avrupa’nın Karanlık Dönemleri’nden kalan en zengin mezardır. Karanlık Dönem toplumundaki elit kesim hakkında fikir sahibi olmamızı sağlamaktadır. Sutton Hoo’dan çıkarılan eserler Beowulf’ta anlatılanlara benzemektedirler.Üzerinde domuz sorgucu bulunan miğferler, eğik saplı, süslü kılıçlar ve bunun gibi şeyler bulunmaktadır, kısacası Boewulf’ta anlatılanlarla Sutton Hoo’da bulduklarımız arasında bir çeşit bağlantı var gibi görünmektedir. Sutton Hoo’da yapılan kazı, ilk kez Beowulf efsanesinin hayali bir gerilim hikâyesinden fazlası olduğunu kanıtlamıştır, fakat efsanemizin ardındaki gerçeklere ışık tutan kanıtları ortaya çıkaran tek yer burası değildir. Danimarka kırsalında, arkeologlar sıradışı bir keşfe imza atarak, gerçek bir antik salonun izini buldular. Tahta üstyapı yüzyıllar önce çürümüş olsa da direk çukurlarının konumundan yola çıkılarak bakıldığında, zamanında 46 metre uzunluğunda olduğu ve bugüne dek bulunan türünün en büyük salonu olduğu anlaşılmaktadır. Burası Kral Hrothgar’ın efsanevi salonu olabilir mi?

Beowulf hikâyesinde, Grendel’in saldırısının geçtiği bölüme “erkeklere özel salon” anlamına gelen “Heorot” denilmektedir. Hem taht odası hem de Kral’ın savaşçılarının zaferlerini kutlamak için biraraya geldikleri ziyafet salonudur. Heorot dünyada başka bir eşi benzeri olmayan, büyük bir salon olarak tarif edilmektedir. Medeniyet, ilerilik göstergesi olmuş ve tüm dünyada bu kültüre karşı merak uyandırmıştır. Kısa zaman önce Danimarka’da ortaya çıkarılan salon, zamanında antik krallara ev sahipliği yapan aynı bölgenin içindedir. Karbon 14 metodu bölgenin tarihinin M.S. 6. yüzyıla, yani efsanemizin gerçekleştiği söylenen döneme dayanmaktadır, fakat hepsi bu değildir. Antik salonun etrafında yapılan kazılarda sadece güçlü bir krala ait olabilecek değerde eserler gün ışığına çıkarılmıştır. Bazıları bıçak, iğne gibi günlük hayatta kullanılan eşyalar olsa da içlerinde bu bölgenin önemli bir yer olduğu izlenimi veren altın ve gümüşten yapılmış çok daha güzel mücevherler, sikkeler ve benzeri eşyalar bulunmaktadır. Fakat bu salonun ardındaki kral kimdi ve efsanemizle bir bağlantısı olabilir mi?

Efsanevi destanlar olarak adlandırılan bir dizi hikâyede şaşırtıcı bir ipucu göze çarpmaktadır. Bu hikâyeler M.S. 1100 ve 1400 arasında yazılmış olmakla birlikte İskandinav dünyasındaki gerçek olaylara dayanmaktadır. İskandinav destanlarının çoğu, bir soyun geçmişine dayanmaktadır, böylece içiçe giren tarihsel bilgilerle mitolojik gelenekleri birarada bulabiliyoruz. Destanlar, M.S. 5. veya 6. yüzyıl civarlarında yaşamış Hrothgar isimli bir Danimarka kralından bahsetmektedir. Hrothgar gerçek bir kralsa, Beowulf da gerçek bir kahraman olabilir mi?

Bataklığın derinliklerinde, bir anne oğlunun, yani Grendel’ın ölümünün yasını tutmaktadır. Üzüntüsü öfkeye dönüşen anne Beowulf’un 3 korkunç düşmanından 2.sine dönüşecektir. Grendel’i yenen Beowulf şimdi de onun annesiyle karşılaşmak zorundadır. Annesi hızlı, kurnaz ve intikam peşindedir. Grendel’ın annesi metinde çok esrarengiz bir karakterdir, kesinlikle Grendel’dan daha barbar görünmektedir, duyguları daha vahşidir. İntikam almayı kafasına koymuştur. Kopmuş kolu bir kupaya, bir alay konusuna dönüşen oğlunun ölümünün intikamı. Grendel’ın annesi, oğlu Beowulf tarafından öldürülünce, onun annesi olarak büyük bir kederine kapıldığından, intikam hissiyle çılgına dönmüş bir şekilde Heorot’a saldırır ve kendi güvenliğini çok hesaba katmaz. Savaşçılar uykudayken, Grendel’ın annesi salona girer. Aniden saldırır ve acımasızca öldürür. Kral’ın saltanatında yine korku hakimdir ve Boewulf onları kurtarmak için orada değildir. Geceyi Heorot’tan uzak bir yerde, korkunun tekrar sahnede olduğundan habersiz bir şekilde geçirmektedir. Grendel’ın annesi, elleri Danimarkalı savaşçıların kanlarına bulanmış bir şekilde kayıplara karışır. Katliamı öğrenen Beowulf çok sinirlenir. Sadece birkaç gün önce, yerde ölü olarak yatan savaşçıların hayatını kahramanca kurtarmıştır fakat Kral hâlâ hayattadır, morali bozuk bir şekilde, dokunulmaz tahtında oturmaktadır. Hrothgar birçok adamının Grendel ve annesi tarafından öldürmüş olduğu gerçeğiyle küçük düşmüştür ve bu durumu örtbas edecek gücü yoktur, Beowulf da ona; “Yas tutarak oturmaktansa, harekete geçmek daha iyidir.” der. Bir kez daha, Beowulf ölümün gözlerinin içine bakmak zorunda olduğunu bilmektedir. Şöhretini kahramanca adımlar atarak kazanmıştır. Şimdi ise şöhretini devam ettirmek zorundadır. Beowulf Hrothgar ve adamlarını yanına alarak, Grendel’ın annesinin peşine düşer. Dolambaçlı patika boyunca kan izlerini takip ederler. Grendel ve annesi lanetli bir bataklığın kaynağında yaşamaktadırlar. Bataklık, içi zehirli yılanlar ve ufak ejderlerle dolu buzlu bir göldür. Grendel’ın annesine ulaşmanın yolu, ilk olarak burayı geçmektir.

Bu efsaneyi kayda geçiren ilk Hristiyan yazarlara göre, bu yılanlar gerçek dünya tehditlerine eşdeğer birşeyi temsil etmektedirler: putperestleri. Grendel’ın annesini bulma çabaları Beowulf’u zehirli yılanlarla dolu buzlu bir göle sürüklemiştir. Ona ulaşmak için, bunları geçmek zorundadır. Bu, savaşçı bir kahramanla İncil’deki en iğrenç katil olan Kabil’in soyundan gelen tehlikeli bir anne arasında, Danimarka uğruna verilen nihai bir savaş olacaktır. Şiirde, Grendel’ın annesinin adı hiç geçmez, o sadece Grendel’ın annesidir fakat başlı başına çok korkunç bir yaratıktır, belki de bir yönden daha tehlikelidir, oğlu katledildiğinden dolayı bir anne olarak matemli, dolayısıyla çok öfkelidir. Beowulf buzun altına dalmadan önce, adamları ona özel bir kılıç verirler. Kılıcın demirden yapılmış keskin ağzı kanda dövülmüş ve daha önce hiçbir savaşta sahibini yüzüstü bırakmamıştır. Beowulf’un yol arkadaşları daha ileriye gitmeye cesaret edemezler. Kahramanımız savaşa tek başına devam etmek zorundadır. Ölümcül yılanlar suyun altında pusuya yatmış beklemektedirler. Beowulf onlara karşı kılıcını kullanmaya çalışsa da insan ürünü hiçbir silah, bu doğaüstü canavarlara zarar verememektedir. Kaçıp kurtulmayı başaran Beowulf, Grendel’ın annesinin yuvasına girişi bulur. İkinci kez, insanla canavar yüz yüze geleceklerdir. Grendel’ın annesi ortaya çıkar ve Beowulf’a saldırır. Beowulf onu saçından, omuzundan yakalayıp yere fırlatsa da anında tekrar ayağa kalkıp iğrenç pençelerini ona geçirir ve Beowulf yere yuvarlanır. Beowulf büyük bir tehlike altındadır ve kılıcı da, yine işe yaramamaktadır. Kılıcın çok güçlü ve dayanıklı olması gerekiyorken, Grendel’ın annesi üzerinde hiçbir etki gösterememekte, onun pullu derisine işlememektedir. Aniden, birşey Beowulf’un dikkatini çeker. Duvarda ya da yakınlarda ölümlüler tarafından değil, devler tarafından dövülmüş antik bir kılıç görür, gerçekten sihirli bir silahtır. Tek bir sağlam savuruşla, Grendel’ın annesine vurur ve kafasını koparır. Bu, kötülüğün ikinci kez ölüşü ve yeni bir umudun doğuşudur. Beowulf cesaretini bir kez daha kanıtlasa da, bu, efsanevi bir zaferden daha fazlasıdır. Etrafı efsane tarafından kuşatılmış İskandinav dünyasındaki değişimin ve putperestliğin yok olarak İsa’nın yükselişinin bir yansımasıdır. Grendel’ın annesinin ölümünü, dini bir metafor olarak görebiliriz. Grendel’ın annesinin ölümü gibi, putperestlik de ölmekte ve Hristiyanlık yükselmekte, ayrıca Beowulf’un Hrothgar’ın krallığını Grendel’ın annesi tehdidinden kurtarması gibi, Hristiyanlık da putperstliğin hakim olduğu dünyayı karanlıktan kurtarmaktadır.

M.S. 600’da, İngiliz Adaları’nda dini bir devrim baş göstermektedir. Romalı Hristiyanlar, tüm inançsızları Hristiyanlaştırmak adına kuzeye gelmişlerdir. Papa Gregory 6. yüzyılın sonlarında, Anglosakson putperestleri Hristiyanlaştırması için Augustine’i İngiltere’ye göndermiştir. Gregory Augustine’e: “Anglosaksonların kullandıkları putperest tapınaklarına git ve oraları Hristiyanlaştır. Kralları Hristiyanlaştır böylece halk da krallarını takip edecektir.” demiştir.

Sonuç olarak tüm Anglosaksonlar Hristiyan olduysa da, Hristiyanlık öncesi efsaneleri, ki buna Beowulf da dahildir, dilden dile dolaşan hikâyelerinde yaşamaya devam etmiştir. Beowulf, eski İskandinav dönemlerinde, zor zamanlarda cesur olabilen ya da yol arkadaşlarına sadık kalabilen insanlar gibi bazı eski moda kahramanlık değerlerini güncelleyip, günümüz Hristiyanlık’ına uyarlamaya çalışmaktadır. Hristiyanlar galip geldiklerinde, Beowulf efsanesini değiştirerek onu iyiye karşı kötünün metaforu haline getirdiler. Hikâyemize dönecek olursak, yılanların lanetli gölünde, Beowulf yüzeye zaferle çıkar. Kral Hrothgar’ın salonuna doğru yola çıkar ve zaferle döner. Öldüğüne kesin gözüyle bakıldığından, dönüşü krallıktaki herkesi şok eder. Hrothgar onu en büyük kahraman olarak selamlar ve büyük bir kutlama hazırlatır. Beowulf, Danimarka’ya bulma umuduyla geldiği, şan ve şöhrete ulaşmıştır. Artık kuzeye, kendi krallığına, yani Geatland’a dönme arzusundadır. Orada, daha büyük bir tehlike onu beklemektedir. Beowulf hikâyesinde, Geat’lar efsanevi bir kabile değil, efsanenin yazarları tarafından iyi bilinen, İsveç’in güney kısmında gerçekten yaşamış savaşçılardır. Şiirimiz Geat’lere ve İsveçli’lere atıfta bulunur. Karşımızda olan şey, soylu, iki farklı ailedir. Viking döneminin sonuna kadar uzanan kökleşmiş bir bölünmedir. Geat’ler ve İsveçli’ler arasında gerçekten yaşanmış olan bu rekabet Beowulf’un bir sonraki bölümünde doruk noktasına ulaşacak ve çok büyük, buzlu bir göl üzerindeki epik bir savaşta halkını zafere taşımak Beowulf’un ellerinde olacaktır. Burası Vanern Gölü’dür. İsveç’te, 2,200 milkarelik bir alanı kaplayan, en büyük su haznesidir. Sert geçen kışlarda, iki uzak bölgeyi birbirine bağlayan bir köprü vazifesi görecek şekilde donmaktadır. Bugün huzurlu olsa da, Beowulf efsanesine göre, 1500 yıl önce İsveçli’lerle Geat’ler arasında yaşanan kanlı bir savaşa ev sahipliği yapmıştır. Beowulf Getaland’a dönüş yolunda, Geat’lerın bir İsveç kan davasının ortasında kaldıklarını fark eder. İsveç kraliyet ailesi mensupları arasındaki iç savaş Beowulf’un vatanına kadar sıçramıştır. Kahramanız bir kez daha ölümle burun buruna gelmek zorundadır fakat bu kez canavarlarla değil kendi hemcinsleriyle çarpışacaktır. Beowulf’un kuvvetleri galip gelir ve Beowulf kahramanlığının karşılığında, Geatland’ın tahtına oturtulur. Şan ve şöhret arayışı artık tamamlanmıştır. .

Efsanemizde bir dönüm noktası olsa da bu epik savaş gerçekten yaşanmış olabilir mi?

Gerçek tarihe dayandığı düşünülen eski İskandinav destanlarına göre, M.S. 530 yıllarında, buzlu bir göl üzerinde, kanlı bir savaş yaşanmıştır. Vanern Gölü savaşı, Geatler’le İsveçli’ler arasındaki nihai savaştır ve çok büyük, donmuş bir göl üzerinde gerçekleşmiştir. Kuzeyde gerçekleştiği ve her iki taraftan birçok savaşçının öldüğü bilinen, ilk büyük süvari savaşlarından biridir. Bu savaşın İsveç, Earnaness yakınlarında yaşandığı söylenmektedir. Günümüz uzmanları Earnaness’in, Vanern Gölü kıyısındaki bir yerleşim yeri olduğuna inanmaktadırlar. Bir kez daha, tarihi kayıtların efsanemizle örtüştüğü, gerçek bir yerden ve gerçek bir savaştan bahsettiği görülmektedir. Gerçek bir kahramanın izlerini bulmak da mümkün müdür?

İpucu arayışlarımız bizi tekrar efsaneye yönlendirir. Buzlu savaştan sonra, Beowulf Geatland’ı uzunca bir süre huzur içinde yönetir. Artık Grendel ve annesiyle savaşan o genç kahraman değildir. Oldukça yaşlanmıştır. Artık hayatının baharında değilse de, hâlâ örnek alınacak niteliktedir. Beowulf genç bir erkekken şöhret susuzluğunu giderdiğinden, yaşı ilerlemiş bir kral olarak daha fazlasına ilgi duymamaktaysa da, Danimarka’daki kahramanlığının üzerinden 50 yıl geçtikten sonra, yaşlı savaşçımız son savaşında yüzleşmek zorunda olduğu korkutucu canavar, Earnaness Ejderhası’dır. 15 metre uzunluğunda ve devasa bir altın stokuna muhafızlık yapmaktadır. Ejderhalar açgözlülüğü temsil ederler fakat siz de bilirsiniz gerçekten abartılmışlardır çünkü bu canavarın tek merakı altın toplayıp, saklamaktır. Sorun, genç bir kölenin sahibinden kaçması ve bir mağarada saklanmasıyla başlar. Bir ejdarhanın yuvasına girdiğinin farkında değildir. Canavar uykudayken, köle altın yığınını fark eder ve şehvetine yenik düşer. Ejdarhanın hazinesinden bir kupa çalar. Aslında bu kupanın, ejdarhanın göz bebeği olduğundan bihaberdir. Ejderha uyandığında kupanın kaybolduğunu fark eder ve intikam için harekete geçer. Çiftlikleri ve tarlaları yakmaya, kısa zaman içinde, yıkıcı zararlar vermeye başlar. Ejderha her yeri kasıp kavurur ve en büyük hakareti yapar. Evi yakılmış olan Beowulf, kayıplarının telafisi için dua etmekte, durumu bir şekilde düzeltmeye çalışmakta ve intikam hırsıyla dolup taşmaktadır. Yaşlı savaşçı bir kez daha, bir ulusun onurunu kurtarmakla görevlendirilmiştir. Bu onun kötülükle son kez mücadelesi olacaktır. O, gidip yüzleşmeye can atan türden bir kahramandır, yüzleşeceği şey ise, ölümün ta kendisidir. Beowulf krallığını ve onurunu tehlikeye atarak, adamlarıyla birlikte savaşa girer. Bu savaş, ya kahramanımızın son zaferi ya da trajik sonu olacaktır. Ateş püskürten bir ejderha Geat krallığını kasıp kavurmakta, yaşı ilerlemiş kahraman-kral Beowulf bir kez daha savaş elbisesini kuşanmakta ve üçüncü canavar avı başlamaktadır. En cesur savaşçılar da Beowulf’a eşlik etmektedirler. Aralarında şehit olmuş bir savaşçının genç oğlu olan Wiglaf da vardır. Toydur, tecrübesizdir. Muhtemelen, “Bir ejderhayla yapılan savaşta en az katkı yapacak olan odur.” diyeceğiniz kişidir. Savaşçılar sık ormanın ortasında ejderhanın yuvasını bulurlar. Beowulf dikkatlice içeri girer ve canavarı uykuda yakalar. Fakat kahramanımız hamlesini yapmadan önce, ejderha uyanıp saldırıya geçince Beowulf da diğer savaşçılardan yardım ister. Beowulf’un tüm yoldaşları ejderhadan çok korktuklarından, saklanmak için ormana kaçarlar. Biri hariç hepsi; genç Wiglaf. Önceleri gençliğinden dolayı alay edilen Wiglaf, şimdi cesaretiyle ön plana çıkmakta, Beowulf en büyük düşmanıyla yüzleşirken, Wiglaf da idolleştirdiği kahramanın yanında savaşmak için hayatını riske atmaktadır. .

Efsane bu şekilde devam etse de gerçekle bağlantısı nedir?

Ejderha mitolojideki en büyük canavardır. Bir çeşit Hristiyan geleneğine göre, ejderhalar sıklıkla çok güçlü iblisleri, şeytanın devasa görüntüsünü temsil etmektedirler. Fakat Hristiyan geleneğinden önceki zamanlara gidecek olursanız, ejderhalar gücün, vahşiliğin ve gizemin somutlaştırılmış halini temsil etmektedirler. Fakat insanların her zaman çok korktukları şey ise, doğada gördüğünüz tüm olağan şablonların aksine, bazı fantastik, kaotik bilinmeyenlerin, canavarların aniden karşınıza çıkabilme olasılığıdır. Dünyanın her yerinde ejderhalar efsanelerde kilit roller üstlenirler ve onları ayıran binlerce kilometre ve binlerce yıla rağmen, hikâyeler arasındaki benzerlikler farklılıklara oranla daha çarpıcıdır. Çoğunun sert pulları, uzun sivri kuyruklu kıvrık vücutları, uzun boyunlarının üstünde boynuzlu kafaları vardır. Çoğu ateş püskürtür ve çoğunun kanatları vardır. Bu müşterek özellikler bir tesadüf müdür yoksa antik öykücülerin gerçek dünyayla ilgili bazı genel esin kaynakları mı vardı?

Çoğumuz gerçekten ejderhaların olup olmadığını merak etmekteyiz. .

Efsanelerde onlar hakkındaki hikâyelerin ne kadar yaygın olduğuna bakacak olursak, bazı gerçek temellere dayanıyor gibi görünmektedirler. teori şudur, ki diğer insanlar da böyle düşünmektedir, dinazor kemiklerinin ortaya çıkarıldığı Asya’nın bazı bölgelerinde veya Gobi çölünde yürüyen birisi bir T-Rex iskeleti görür ve “Vay be, eğer kemikler böyleyse, bunun canlı hali nasıldır acaba?” der ve bu şekilde yaratığın canlı hayilini hayal edersiniz, yani onlar büyük, korkunç ve vahşidir.İnsanlığın ilk günlerinden beri dünyanın her yerinde dinazor fosilleri ortaya çıkarılmaktadır. Bilimden önceki zamanlarda, mitolojinin en büyük canavarına ilham vermiş olabilirler mi?

Efsanemiz artık sona ermektedir. Beowulf ejderhaya kılıcıyla saldırır, karşılık veren ejderha .Beowulf’u yaralasa da zafer için hâlâ bir şans daha vardır. Canavarın karnı en zayıf noktasıdır. Wiglaf seyrederken, Beowulf ejderhanın altına doğru ilerler ve kılıcını zayıf noktasına batırır. Canavar yenilmiş olsa da Beowulf son anda gelen zaferin ağır bedelini ödemektedir. Ejderha Beowulf’u boynundan ısırmıştır, canavarı öldürmüş olsa da, yarası şişmeye ve yanmaya başladığından öleceğinin farkındadır. “En azından bana ejderhanın hazinesinden birkaç parça getirin de ben de ne için savaştığımızı, ne kazandığımızı görebileyim ve muhteşem hazineye bir kez olsun bakabileyim.” der. Beowulf: “Soyumun sonuncusu benim. Hiç varisim yok. Ailemdeki tüm erkekler öldü, sen de cesur olduğun için Wiglaf, meşhur zincirli zırhımı, kılıcımı ve miğferimi sana veriyorum.” der. Yaşlı bir kahraman ölürken, genç bir kahraman doğmuş olur. Destanın son kıtaları Beowulf’un cenaze törenini, cesedinin odun yığını üstüne konuluşunu ve yakılışını anlatmaktadır. Beowulf’un şiirin sonunda ölmesi tüm insanların ve eserlerinin bir gün yok olacağı düşüncesini temsil etmektedir. Büyük kahraman, kuzeyli savaşçıların ikonu ölmüştür, fakat efsanesi daha yeni başlamıştır.

Günümüzde yüzlerce antik mezar tepe hâlâ İskandinav topraklarında sıkça bulunmaktadır. Bazıları efsanemizin ardındaki gerçeklere ışık tutmuş olsa da çoğu hâlâ kazılmayı beklemektedir. İçlerinden birisi gerçek Beowulf’un mezarı olabilir mi?

Beowulf gerçekten yaşamış olabilir mi?

Evet, tabii ki olabilir. Onu çevreleyen tarih, bildiğimiz tarihle örtüşmektedir ve “Evet, gerçekten yaşamış olması muhtemeldir.” demeye meyilli oluşumuzun sebebi; ağızdan ağıza aktarılan efsanelerin oluşu, bu şiirin bir temelinin oluşu ve bize, bunda biraz doğruluk payı olmalı diyen yalın gerçekliktir. Gerçek de olsa, efsane de olsa, Beowulf cesaretin simgesidir. Eski çağlarda yaşayanlar için, en iyinin insan şekline girmiş haliydi. Bir savaşçının hayatı ve bir kahramanın ölümü.

BÖLÜM 9 TOLKİENS MONSTERS Yüzüklerin Efendisi’nin gerçek hikâyesi

Bu, günümüzün en büyük efsanesidir. Şeytansı bir gücün yüzüğü ve onu yok etmekle görevli sıra dışı bir kahraman. Yüzüklerin Efendisi, bir insanın hayalinde yarattığı savaşçılarla, büyücülerle ve canavarlarla dolu bir dünyadır. Fakat sadece hayal dünyasıyla açıklanabilecek kadar basit değildir. Hikâyemizin içinde gerçeklikle alâkalı birçok çarpıcı bağlantı bulunmakta, I. Dünya Savaşı’nın siperlerinden İncil’e kadar uzanmaktadır. Hayalin ötesindeki gerçekleri keşfetmeye hazır olun.

Uçurumun kıyısında tek başına sendeleyen bir insan aşağıdaki kızgın lav havuzuna gözünü dikmiş bakmaktadır. Tam da burada, Frodo Baggins’in habis bir yüzüğü dövüldüğü aynı ateşe atarak yok etmek için çıktığı uzun ve çetrefilli yolculuğu artık sona ermektedir. Bu görev, Yüzüklerin Efendisi’ni şekillendiren maceradır. Orta Dünya denilen bir yerde ortaya çıkan, iyiye karşı kötünün klasik hikâyesidir. Yüzüklerin Efendisi hakkında insanlara söyleyebileceğimiz birkaç şey vardır ve bence bunlar mitoloji ile olan bağlantısıyla yakından ilgilidir. Yüzüklerin Efendisi’nin ardında, Odesa Destanı’ndan bu yana yazılmış en iddialı mitolojik yolculuğu, bir araya gelerek yaratan birçok eski ve yeni etki vardır. Hepsi de bir kişi tarafından yönlendirilmiştir; yazar JRR Tolkien. Tolkien “kendi ülkemin mitolojisi”ni yaratmak istiyorum diyen, çok güzel bir mektup yazmıştır. Daha önceleri Yunanlı ve Romalıların Akdeniz’in çevresinde geliştirdiklerinin aksine, Kuzey ve Batı’nın çevresinde gelişen ve tamamen İngilizce bir mitoloji yaratmaya çalışıyordu ve böyle bir mitoloji var olmadığı için, kendisinin yazması gerektiğini düşünmüştür. Kendi mitolojisini yaratmak için, Tolkien günümüz dünyasındaki kendi tecrübelerine ek olarak antik dünyaya ait en sevdiği hikâyelerden de faydalanmıştır. Birçok farklı mitolojinin ve ortaçağ geleneklerinin analizini yapmış, daha sonra kendi mitini yaratmak için şekillerini değiştirmiştir. Tolkien eski İngiliz ve İskandinav dünyasından birçok mitolojik unsuru bir hayli kullanmıştır. Beowulf, Kral Arthur ve Viking destanları Yüzüklerin Efendisi’nin ardındaki kaynaklardır.

Eski dünya ile bağlantılar hikâyenin girişinde başlamaktadır. İskandinav mitolojisinde, dünya 3 katmandan oluşmaktadır; en üstte, tanrıların ikâmet ettiği Asgaard, en altta, ölülerin yeraltı dünyası Hel ve ikisinin arasında ise elfler, cüceler ve insanların ikâmet ettiği ve dilimize “Orta Dünya” olarak çevrilen, Midgaard yer almaktadır. “Orta Dünya” eski Norveççede “Midgaard” veya Anglosaksoncada “Middangeard” olarak karşımıza çıkan yerdir ve bu çerçevede basitçe, etrafı okyanusla çevrili, gökyüzü ve cehennem arasında kalan dünya demektir.

Yüzüklerin Efendisi’nde Frodo’nun habis yüzüğü yok etmek için geçmesi gereken yol, Orta Dünya’dır. Bu yüzük, hikâyemizin odak noktasıdır ve ilham kaynağı daha önceki efsanelerdir. Yüzüklerin Efendisi Orta Dünya’da bulunan 20 sihirli yüzük üzerinde yoğunlaşmaktadır. Bazıları şifa vermekte, bazıları da ömür uzatmaktadır. Fakat içlerinden birisi diğerlerinden daha güçlüdür ve ona “Tek Yüzük” denmektedir. Kendisini takan kişiyi görünmez yapma özelliğine sahiptir. Takanı “görünmez” yapabilen bir yüzüğün oluşu Yüzük Efendisi’nde kilit rol oynayan kavram olsa da ilk burada ortaya çıkmamıştır.

Aynı kavramı Orta Çağ’ın çoğu efsanevi masallarında da görmek mümkündür. Tehlike zamanlarının başka bir yiğitlik hikâyesinde, yani Kral Arthur ve Yuvarlak Masa Şövalyeleri’nde. Arthur devri efsanelerinde sihirli nesnelerden ve bakire Lunete’in Şövalye Ywain’e verdiği görünmezlik yüzüğünden bahseden bir bölüm vardır. Bin yıldan fazla bir arayla yazılmış iki efsane arasındaki dikkat çekici bir benzerliktir. Fakat Frodo’nun yüzüğü takanı sadece görünmez yapmamakta, aynı zamanda onu baştan çıkarmaktadır. Tek Yüzük, kendi yok edici gücüyle onu dolduran kötü bir Lord’un, Sauron’un eseridir. Sauron yüzüğün içine kendinden bir parça koyarak dövmüştür. Yüzük doğası gereği kötüdür. Yüzüğü takar ve onu sahiplenirseniz, onu iyilik yapmak adına kullanamazsınız. Yaptığınız her şeyi kötülüğe dönüştürecektir. Tek Yüzük’ün özünde gerçekten kötülük vardır, Sauron’un bir parçası içinde yaşamaktadır. Böylece bu kötülük insanları kötü yönde değiştirmekte, onları şeytansı şeyler yapmaya yönlendirmektedir ve yüzük bağımlılık yapmakta, onu taşıdıkça ona karşı arzularınız artmaktadır, dibi olmayan bir kuyu gibidir. Habis bir yüzük olgusuna daha önce de Volsungasaga isimli eski bir İskandinav destanında da rastlanmaktadır. İskandinav destanlarının çoğu, bir soyun geçmişine dayanmaktadır, böylece iç içe giren tarihsel bilgilerle mitolojik gelenekleri bir arada bulabilmekteyiz. Völsungs destanı, eski Alman geleneğinden esinlenilerek muhtemelen 1300’lerde yazılmış İzlanda’ya özgü bir destandır. Genel olarak ortaçağ öncesi zamanlarda, Batı Roma İmparatorluğu’nun son zamanlarında yaşamış tarihsel şahısları baz alarak, bir dizi kültürel Alman kahramanını işlemektedir. Bu kahramanlar ve onlar hakkındaki epik şiirler Alman savaş meydanlarında çok önemliydi. İskandinavyalılar İzlanda’ya yerleştiklerinde bu geleneği de yanlarında getirmişlerdir. Volsungasaga ve Yüzüklerin Efendisi arasında çarpıcı benzerlikler vardır.Destanın bir bölümünde, inanılmaz derecede kudret ve zenginlik veren altın bir yüzüğe sahip olan bir kraldan bahsedilmektedir. Fakat kralın oğlu da yüzüğü istemiş ve bu isteği onu kontrolden çıkarmıştır. Yüzüğe sahip olmak için babasını öldürür ve yüzüğü bir mağaraya saklar. Habis yüzük de prensi orada korkunç bir yılana çevirir. Bu durum, Yüzüklerin Efendisi’nde yankı bulan açgözlülükten çıkarılan acı bir derstir. Bu durum, bir bakıma Yüzüklerin Efendisi’ndeki Gollum’a benzer. Gollum aslında bir hobbitti. Bir gün arkadaşı Deagol ile balık tutmaya giderler ve Deagol nehrin dibinde parlayan bir şey görür ve çıkarır, çıkardığı şey çok güzel bir yüzüktür, fakat Gollum, ki o zaman ismi Smeagol’dür, yüzüğü almak ister. Hırstan gözü o kadar döner ki, yüzük için en iyi arkadaşını öldürür. Gollum, Volsungasaga’daki prens gibi yüzüğü alarak bir mağaraya saklar. Uzun ömürlü, korkunç fakat zavallı bir yaratığa dönüşür. Gollum’un tüm yaşamı bu yüzüğü sahiplenerek ve onu bir takıntı haline getirerek tükenir. Tamamen tüm aklını, fikrini kaplamıştır. Gollum yaklaşık olarak 500 yıl yüzüğe sahip olduktan sonra, onu kaybeder. Bir zaman sonra, yüzük Frodo Baggins adında saf bir hobbitin eline geçer. “Frodo”nun ilginç bir manası vardır çünkü eski Norveççe ve Anglosaksoncada “bilge” anlamına gelmektedir ve yüzük Frodo’nun başına kalmıştır. Frodo’nun yolculuğu Shire denilen, ufak tepeler ve yeşil meralarla kaplı bir yerde başlar. Burası ırkının, yani hobbitlerin diyarıdır. Hobbitler küçüktürler, muhtemelen 1.20 cm ya da daha kısadırlar. Ayaklarının tabanları çok kalın ve üstü çok tüylü olduğundan ayakkabı giymezler. Bir çeşit ev kuşudurlar. Hiç bir şekilde herhangi bir maceraya atılmazlar. Shire’daki yavaş hayat temposu, yazar JRR Tolkien’ın Batı İngiltere kırsalında geçirdiği kendi çocukluğunun bir yansımasıdır. Tolkien bir bakıma kendisini hobbitlerin yerine koymuştur. Bir şekilde kırsal ve pastoral hayatla kucaklaşma, gösteriş ve lüksün aksine kamu yararını gözeten demode erdemler gibi ideallerinin çoğu, hobbitlerde vücut bulmuştur. Bir hobbit dünyayı kötülükten kurtarması beklenebilecek en son yaratık olsa da Frodo Baggins biraz farklıdır. Frodo kültürlü olduğundan diğer hobbitler gibi değildir. Elflere, cücelere ve dış dünyaya karşı ilgisi olduğundan hayat konusunda biraz tecrübelidir ve dış dünyayı, sevdiği her şeyi feda edebilecek seviyede önemsemektedir. Eğer efsanelerin orijinallerine bakacak olursanız, kahramanların kendilerine, tabiri caizse, savaşçılara bakmış olursunuz. Daha sonra Tolkien bu hikâyeyi almış ve kahramanlık bakış açısıyla değil, isteksiz bir savaşçı olarak anlatmıştır, bence bu bakımdan eşi benzeri yoktur. Tek Yüzük Frodo’ya, onu Gollum’un mağarasında bulan amcası Bilbo’dan kalır. Yüzüğün yok edici gücünün farkına vardığında, onu yok etmek için harekete geçse de kısa sürede kendini, yüzüğün şeytani etkisi altında bulur. Henüz kitabın başlangıcında, yüzüğü takıp kaçarak arkadaşlarını yüz üstü bırakma gibi bir hevese kapılır. Bu aşamada sınavı geçse de ilerleyen aşamalarda bu hevesi katlanarak artacaktır. Frodo’un kötülüğü yok etme macerası Yüzüklerin Efendisi’nin kilit noktası olsa da Orta Dünya efsanesinin başlangıç noktası bu değildir. Bu macera sadece son bölümdür.

1977’de, Yüzüklerin Efendisi’nin ilk basımdan 20 yıldan fazla bir süre sonra, kitabın unutulan tasarımı bulunarak, günümüzün en tutkulu efsanesinin gerçekte nasıl başladığı ilk kez gün ışığına çıkarılmıştır. İncil’le çarpıcı bağlantıları olan bir yaratılış hikâyesidir.Yüzüklerin Efendisi, tarihin en efsanevi masallarıyla doğrudan bağlantıları olan günümüze ait bir efsanedir. JRR Tolkien mitolojik dünyasını en ince ayrıntısına kadar anlatmış, hatta onu tarif edecek bir kelime bile yaratmıştır; “Mythopoeia”. Bu şekilde, efsanevi yerle tüm dünyayı, yani bir coğrafyası olan ve haritası çizilebilecek çok yerleşik bir yer kastetmek istemiştir. Eğer günümüzden bir örnek verecek olursak, “Yıldız Savaşları” için yaratılan dünyayı düşünebilirsiniz. Tolkien’ın Mythopoeia’sında, Yüzüklerin Efendisi’nden önce Orta Dünya’nın nasıl oluştuğuna dair bir yaratılış hikâyesi bile vardır. Ancak yazarın ölümünden sonra basılan “The Silmarillion” adlı kitapta anlatılmaktadır. Orta Dünya’nın tasarımı bu kitaptır. Yüzüklerin Efendisi’nin arka planında tüm eski çağlar, binlerce yıl önce meydana gelen tüm olaylar vardır. Yarım metreden fazla kalınlıkta bir yığın kağıt, Elfçe ve İngilizce yazılmış şiirler, tarihi olaylar vardır ve yayımcılar bu durumla nasıl baş edeceklerini bilemez durumdadırlar. Tolkien kendi efsanevi dünyasını yaratmak için yola koyulurken birçok kaynaktan faydalanmışsa da hepsine nazaran onu en çok etkilen kaynak İncil olmuştur. Tolkien kişisel inançlarının ve ayrıca ailesinin geçmişi gereği dinine çok bağlı bir Katolik’ti. Annesi Katolik olmuş ve bunu yaptığı için ailesi bir nevi onu evlatlıktan reddetmiştir. İki çocuğunu da Katolik olarak büyütmüş ve Tolkien henüz çok küçükken, diyabetten vefat etmiştir. Tolkien de Katolik bir papaz tarafından evlat edinilmiş ve kardeşiyle birlikte onun himayesine girmiştir. Böylece tüm eser Katolik düşüncelerle şekillenmiştir. Ve bu durum hikâyelerde, özellikle Yaratılış hikâyelerinde ve yaratıcının oynadığı rollerde kendini ilginç yollarla göstermektedir. Tolkien’in hikâyesinde, “Ilúvatar” isimli tek bir yüce tanrı vardır. Ainur denilen çok güzel şarkılar söyleyerek dünyayı meydana getiren melek yüzlü yaratıklar yaratmıştır. Dünya, Ainurlar’ın müziği ya da bir çeşit büyük senfonisi içinde konumlandırılmıştır ve tanrının huzurunda söyledikleri şarkıyla dünyanın tüm gelişimini ayrıntılarıyla göstermişler, tanrı da onu yaratmıştır.Bu, Orta Dünya’nın başlangıcı, Yüzüklerin Efendisi’nin gelecekteki sahnesidir.

Tolkien mitolojisinin ana hatlarının tasarısını 1928’de sessiz sedasız tamamladığında yakın arkadaşları haricinde görücüye çıkarmayı planlamamışsa da daha sonra aklında, bunun kendisini 36 yaşındaki bir üniversite profesöründen günümüzün efsane ustasına dönüştürebileceği fikri bir kıvılcım gibi çakmıştır.

Meşhur hikâyeye göre, Tolkien sınav kağıtlarını okurken öğrencinin birinin, bir sayfayı boş bıraktığını görür ve oraya, “Zemindeki oyukta, bir hobbit yaşardı.”yazar. Bu tek cümleden, yepyeni bir koca dünyanın kapıları açılmıştır. Ne anlama geldiğine dair hiçbir fikri olmasa da tüm hikâyeyi buradan geliştirmeye başlamıştır. Dilbilimde “hobbit” kelimesi için çok net başka bir emsal yoktur, hal böyleyken, şöyle bir düşünecek olursak, kulağa sanki biraz “habit (alışkanlık)” ya da eski Latincedeki “habitus” gibi gelmektedir, alışkanlıkların insanı, çok sıradan bir yaşam biçimiyle kendi dünyasında yaşayan bir insan anlamına gelmektedir.

Kelime oyunları Tolkien için yeni bir şey değildi, henüz çocuk yaşta kendi terimlerini bulmaya başlamıştı. Bulduğu terimler Yüzüklerin Efendisi’nde konuşulan birçok dile, özellikle de Elfçe’ye zemin hazırlamıştır. Elfler Hobbitlerle karıştırılmamalıdır. Elfler, insanlar Adem ve Havva’nın ilk günahı yüzünden lekelenmeselerdi neye benzeyeceklerini temsil eden, mükemmele yakın özelliklere sahip ölümsüz canlılardan oluşan bir ırktır. Elfler kendilerine has birçok şiveyle konuşmaktadırlar ve Orta Dünya dilleri içinde en gelişmiş dile sahiptirler. Elfçe’nin bazı bölümleri gerçek bir dile, yani Finceye dayanmaktadır. Tolkien bu dili, Finlandiya’nın ulusal efsanesi “Kalevala” üzerinde çalışırken öğrenmiştir. “Kalevala” Finlilerin destanı olmakla birlikte içinde Cüceler ve Elfler geçmektedir, bu bakımdan Tolkien’in daha sonraki bazı yazılarını etkilemiş ve yer bulmuş bazı karakterlere sahiptir. Bazı yaratıkların konuştuğu diller de hikâyede önemli roller üstlenmektedirler. Hatta Sauron tarafından kullanılan “kara lisan”, onun ruh hali ve doğası hakkında fikir verir. Kısaca, her farklı ırkın kullandığı dil onların doğası hakkında bize fikir vermektedir.

Yüzüklerin Efendisi’nde, Cücelere, yani yeraltında yaşayan kısa ve cesur bir grup karaktere has bir dil daha vardır. Cücelerin alfabesi, hâlâ İskandinavya’da bulunan “Runik Taşları” denilen antik anıtlardaki İskandinav yazıtlarından esinlenilmiştir. Runikler sıklıkla büyük öneme sahip nesneleri işaretlemek için kullanılırlardı, örneğin; babadan yadigâr kalan kılıçlar, bazen de mezarlıklar. Bazen runik yazılarda, yorumcularına fazladan sıkıntı yaşatan kısa bilmecelerle karşılaşmaktayız. Runik alfabesini okumakla kalmayıp bir de üstüne bulmacayı çözmeye çalışacaksınız.

Tolkien basılan ilk romanına, yani Yüzüklerin Efendisi’nin habercisi “The Hobbit”e bir Runik bulmacası eklemiştir.Kitap, çalınan bir hazineyi arayan bir hobbite, Frodo’nun amcası Bilbo Baggins’e odaklanmaktadır. Hazineyi bulmasını sağlayacak olan ipucu, sadece ay ışığında görülebilen gizli bir Runik metnin bulunduğu antik bir haritadadır. Tolkien aslında Runiklerin gerçek bir dilin temsilcisi olmasını sağlamak istemişti. Bu, gizli, sihirli bir yazı düşüncesi olmakla birlikte kendi icat ettiği dillerle de bağlantılıydı. Haritadaki sihirli yazı, Bilbo’yu Smaug’un, yani Orta Dünya’daki en korkunç ejderhanın yuvasına yönlendirir. Hazineyi elinde tutan canavar işte budur. Smaug büyük altın ejderhaların sonuncusudur ve cüce krallığından geriye kalan tüm serveti toplayıp üst üste yığarak büyük bir yığın haline getirmiştir. Ejderhalar açgözlülüğü temsil ederler fakat siz de bilirsiniz gerçekten abartılmışlardır çünkü bu canavarın tek merakı altını toplayıp, saklamaktır. Bilbo cesurca ejderhanın yuvasına girerek yığının içinden altın bir kupayı çalar. Smaug da misilleme yapmak amacıyla en yakın köye saldırır. .

Efsanemiz böyle olsa da ilham kaynağı nedir acaba?

Bir altın yığınını koruyan bir ejderha hikâyesi size tanıdık geldiyse, iyi bir nedeni vardır. Bu olay örgüsü Beowulf’taki olay örgüsüyle hemen hemen aynıdır. İnsanlık tarihinin en ünlü efsanelerinden birisi olan Beowulf zamanında JRR Tolkien’ın göz bebeğiydi. Beowulf, İskandinavyalı bir kahramanın kendi ülkesinin kralı oluşunu ve en büyük testi nasıl geçtiğini, yani ateş püskürten bir ejderhayı anlatmaktadır. Ejderha hazineyi önceki devirlerin krallardan korumaktadır. Kölenin biri ejderhanın yuvasına giden gizli bir yol keşfederek enfes hazineyi bulur, uyuyan ejderhayı görür, yavaşça içeri süzülür ve altın bir kupa çalar. Bu, hobbitteki öyküyle bariz benzerlikler taşıyan bir öyküdür. Her ikisi de açgözlülüğün tehlikelerine dair alegorilerdir. İki durumda da, hazineyi elde etme arzusu korkunç sonuçlar doğuran zincirleme reaksiyona sebep olmaktadır. Tolkien bunu Beowulf’tan alarak kendi hikâyesinin en önemli parçalarından biri haline getirmiştir. Beowulf, Yüzüklerin Efendisi üzerinde büyük etkiye sahip birçok yazılı kaynaktan sadece birisidir. Fakat hikâyeyi, bir kitabın sayfalarından alınan herhangi bir şeyden daha fazla şekillendiren, gerçek bir yaşam tecrübesine sahipti, hayaletler, kan ve ölüm dolu korkunç bir travma: 1. Dünya Savaşı’nın siperleri. Fransa, 1916. Müttefik bir siperin üzerinde düşman ateşinin mermileri vızıldamakta, bir grup İngiliz askeri güvenli bir bölge için birbiriyle yarışmakta, solucanlar gibi santim santim sürünmektedirler. Aralarındaki 24 yaşındaki teğmenin adı, JRR Tolkien yani Yüzüklerin Efendisi’nin gelecekteki yazarıdır. Savaşta edindiği tecrübelerin, Orta Dünya’daki efsanevi savaş üzerinde büyük bir etkisi olacaktır. Yüzüklerin Efendisi’ni, savaşları, kanlı sahneleri ve doğanın yıkımını okuduğumuzda, savaş hakkında bir rapor okumuş oluruz. Birinci Dünya Savaşı inanca başkaldırma derecesinde bir ölüm sahnesiydi. İnsanların birbirlerini çamur deryalarında katlettikleri bir zamandan, tarih kitapları “Büyük Savaş”olarak bahsetmektedirler. Tolkien ve onun gibi Birinci Dünya Savaşı’nı yaşayan nesil tam bir savaş barbarlığına şahit oldular, savaşın kendisinin bile yeterince kanlı ve vahşi olmasının yanında, sadece Kuzey Fransa’daki siper savaşları bile başlı başına dehşet vericiydi. Orada olmak, bir topçu ateşi tarafından vurulup vurulmayacağınızı görmek, ayak etlerinizin kemiklerden ayrılacak derecede donma noktasına ulaşıncaya kadar su kanalının içinde durması ya da hardal gazıyla saldırıya uğramanız demekti, Tolkien’ın yaşadıkları işte bunlardı. Teğmen Tolkien, insanlık tarihinde daha önce görülmemiş derecede büyük bir katliamla sonuçlanan, sert bir çıkmaz sokak olan Somme Savaşı’nı bizzat yaşamıştır. Somme Savaşı 4 ay tüm şiddetiyle devam ederek, her iki taraftan 1.5 milyon insanın hayatına mâl olsa da hiç kimse bir karış toprak bile elde edememiştir. Sadece hayatlar boş yere heba olmuştur. Tolkien yaklaşık 1 yıl hizmet verdikten sonra, dizanteri ya da tifüs şeklinde kendi gösteren siper hummasına yakalanmış, önce hastaneye, oradan da evine gönderilmiştir, iyileşmesi de baya uzun bir zaman sürmüştür, bir daha da savaşa geri dönememiştir. Savaş yüzünden zarar görmüş, ruhsal olarak yaralanmış ve sarsıntı geçirmiştir. Geçirdiği travma Frodo’nun yüzüğü yok ederken yaşadığı travmayı kaleme alış şeklini etkilemiş olmalıdır. Hobbitler Tolkien’ın hafiften kılık değiştirmiş hali olmasa da onun birçok özelliğini yansıtmaktadırlar. Yüzüklerin Efendisi’nde, hobbit Frodo, binlerce yıl önce büyük bir savaşın vuku bulduğu “Ölü Bataklık”denilen bir bataklıkta ilerlemektedir.

Burada, hayaletler hâlâ su altında gizlenmektedirler. “Yatıyor suların derinliklerinde, “solgun yüzler derinde, suyun çok derinlerinde.Gördüm onları. Şeytanı, korkunç yüzleri, asil ve kederli yüzleri. Hepsi iğrenç, hepsi çürümüş ve hepsi ölü.” Ölü Bataklık gibi eski bir savaştan kalan cesetlerin çürüdüğü bir yerde, kesinlikle aklınıza Somme’den, siperlerden ya da askerlerin çürüyen bedenlerinden kalan anılar gelir. Bu artık bir kahramanlık savaşı değil, bu artık ölüm ve yıkım demektir. Geride kalan, sadece, cesetlerdir. Savaş korkuları ilk olarak, Yüzüklerin Efendisi’nin habercisinde ortaya çıkmıştır, yani “The Hobbit”te. Hikâye, ejderhanın hazinesi için yarışan beş farklı ordunun savaşıyla sonuçlanır. Ana karakter Bilbo Baggins birçok arkadaşının savaş alanındaki ölümüne şahit olur ve savaşın anlamsızlığını idrak eder. Bilbo gibi Tolkien da arkadaşlarının savaşta ölümünü bizzat izlemiştir. Fransa’da, en eski ve en yakın 3 arkadaşıyla omuz omuza çarpışmıştır. Fakat Kasım 1916’da, ikisi ölmüştür. Yenilmesi zor bir düşmanla savaşan arkadaşların hikâyesini okuyan bir kişinin, onların hissettikleri korkuyu ve yaklaşan savaşın ayak seslerini duyduğu aşikârdır. Bir teste tabi tutulup muhtemelen öleceklerinin farkındalardır ve buna rağmen hem mizahlarını hem de cesaretlerini göstermenin bir yolunu bularak böyle bir zamanda birbirlerinin morallerini yüksek tutmaya çabalamaları onun savaş tecrübelerinden kaynaklanıyor gibidir. Birinci Dünya Savaşı’nın ızdırap ve dehşeti sadece Orta Dünya kahramanlarının acılarına değil, aynı zamanda kötülerinin acımasızlıklarına da yansımıştır. Muhtemelen, Tolkien’ın savaş tecrübesini Orklar’ın korkunçluğundan daha fazla ortaya çıkaracak bir şey yoktur. Yüzüklerin Efendisi, kökleri antik efsanelerde ve günümüzde olan güçlü bir hayalin ürünüdür. Yazar JRR Tolkien’ın bizzat yaşadığı savaş tecrübeleri hikâyenin merkezindeki iyi ve kötü arasındaki savaşı şekillendirmiştir.Bu savaştaki son meydan, korkunç cehennem Mordor’dur. Mordor’un tam ortasında Tek Yüzük’ün dövüldüğü volkan olan Hüküm Dağı bulunmaktadır. Burası, şeytani güç kendisini ele geçirmeden önce, hobbit Frodo’nun yüzüğü yok etmek için gelmesi gereken yerdir. Burası iyi bilinen antik bir kaynaktan alınmış bir sahnedir, yani İncil’den. İncil’e bakacak olursak, Cehennem, ateş, kükürt ve sonsuz işkencenin olduğu bir yer olarak tarif edilmektedir, Mordor’a baktığımızda ise, bu kapkara çölü görürüz. Dante’nin Cehennem tarifiyle çok yakın bağlantıları vardır, orada da ateşler içinde bir yer ve gökyüzünden ateş parçaları düşen kuru bir çöl vardır. Hatta “Mordor”adında şeytani bir yüzük bile vardır. Bu bir tesadüf değildir. “Mordor” kulağa, Anglosaksoncadaki “katil” anlamına gelen “morth” kelimesi gibi gelmektedir. Ayrıca eski Norveççede aynı anlama gelen “morth”, yani “cinayet” kelimesiyle de bağlantısı vardır. Hikâyemizde, Mordor’a girenler neredeyse ölüdürler. Ork olarak bilinen acımasız piyadelerden oluşan bir ırk tarafından korunmaktadır. Orklar çok korkunç, çarpık, eciş bücüş ve çirkindirler.

Yanlış yola sapan Elfler oldukları söylenmektedir. Karanlık güçler onları alıp bu korkunç ırka dönüştürmüşlerdir. Makinelere, işe yarayan bir şeyler yapmaya, çıkarlarına aşırı düşkün yaratıklar olarak tasvir edilmektedirler. Diğer insanların kendileri için çalıştırmaya çabalamaktadırlar. Kapitalizm veya kapitalistlerin bir nevi kılık değiştirmiş halleridir, Orklar kapitalistlere benzetilmektedir. Orklar tamamen bozulmuştur, harap olmuşlardır. Özünde iyi olmalarına rağmen, iradeleri tamamen kötülüğün eline geçmiştir. Yüzüklerin Efendisi’nin birçok elementi gibi, Mordor’un kötü ırkı da eski bir efsaneden türetilmiştir.

Beowulf’un 512. satırında, Kabil’in kardeşi Habil’i öldürmesinin akabinde, Kabil’in soyundan gelen kötü yaratıklar tasvir edilmektedir ve onlar “eotenas ond ylfe ond orcneas”dır, yani Etinler, Elfler ve “Orcnealar”dır. Orcnealar Beowulf’taki şeytani yaratıklardır.

Ruhani bir havaları olsa da şeytani bir ruha sahip oldukları düşünülmektedir. Tarihi kaynaklar Orta Dünya’nın en hakir görülen iblislerine ilham vermekle kalmamış aynı zamanda başlıca kahramanlarından birine de hayat vermiştir; yani Büyücü Gandalf’a. Yüzüklerin Efendisi’nde, Gandalf Frodo’ya Tek Yüzük’ü yok etme macerasında yol göstermektedir. Yüzüklerin Efendisi’nin yazılmasından sonra Gandalf büyücüler için bir prototip olmuştur. Büyü bundan önce, kötü, Hristiyanlık karşıtı, biraz şeytani bir şey olarak düşünülmekteydi. Gandalf bence iyi bir karakterdir. Orta Dünya’da yaşayanlar için her şeyin en iyisini yapmaya çalışmaktadır. İskandinav mitodolojisinde Gandalf’ın kökeni hakkında bazı ipuçları bulmak mümkündür.

Eski Norveççede, “Gandalf” “sihirli cin” ya da “sihir yapan cin” anlamına gelmektedir, Gandalf tabii ki bir cin değildir, fakat büyük bir güce sahip sihirli bir kişidir.Fakat Gandalf İskandinav mitolojisinden, adından daha fazlasını almıştır. Görünüşü, en güçlü tanrısından gelmektedir, yani Odin’den. Odin, antik İskandinavyalılar için birçok şeyi temsil ediyordu. Bilgelik, savaş, mücadele ve ölüm tanrısı olsa da Gandalf’da görünen en belirgin özelliği “gezgin” oluşudur. Gandalf’ın Odin’den esinlenildiği aşikârdır. Özelliklerinden birisi maskeler tanrısı ve birçok kimliği oluşudur, bu yüzden birçok hatta yüzlerce adı ve kılığı vardır ve dünyada gezerken, genellikle silik bir şekilde gezer. Kurşuni bir kaftan giyer, kafasındaki geniş kenarlı şapkası ve uzun sakallarıyla Gandalf’a çok benzemektedir. Odin gibi, Gandalf da Orta Dünya’da yıllarca dolaşarak şeytani güçleri yok etmek için sessiz sedasız çalışır. Fakat büyücümüzün başka, daha bilindik antik bir kişiden esinlenilmiş olma ihtimali de vardır. Birçok insan Gandalf’ı İsa’ya benzetmektedir. Kendini feda ederek hayatını kaybetmekte ve beyaz giysilerle geri dönmektedir. Gandalf Frodo’yu korumak için savaşırken, mecazi olarak ölmekte ve Ak Gandalf olarak dirilmektedir, ve bu Tolkien’ın Katolik köklerini görmemizi sağlayan durumlardan bir tanesidir. Birçok kılığı olan bir putperest tanrısı ve yeniden dirilen bir Hristiyan kurtarıcısı, yani antik dünyadan gelen iki güçlü karakterin bir ana karakterde birleşmesi. Tolkien’ı benzersiz yapan işte budur. Hristiyan ve putperest motiflerini bir araya getirmede çok beceriklidir. Yüzüklerin Efendisi’nin ardındaki dini etkiler destanın doruk noktasında tam olarak ortaya çıkmaktadır. Hikâye sona ererken, dünyayı kurtaran Gandalf değil Frodo’dur. .

Efsanenin dönüm noktası, Frodo Yüzük’e karşı son arzusuyla boğuşurken, İsa’nın hayatının en önemli bölümünden alınacaktır. Mordor; kızgın cehennem, Orkların ve kötü lord Sauron’un evi. Burası hobbit Frodo’nun Orta Dünya’da yaptığı acı dolu yolculuğunun ardından kendini bulduğu yerdir. Hüküm Dağı’na ulaşma yolculuğu son bulsa da, asıl test başlamak üzeredir. Tek Yüzük’ü yok etmek için, Frodo dağa tırmanmak ve onu dövüldüğü volkanik lavlara atmak zorundadır. Fakat yüzük kolay pes etmeyecektir. Sembolün yuvarlak olması bir tesadüf değildir. Ta ki yüzük tüm benliğinizi kaplayıncaya dek, diğer tüm bağımlılıklar gibi, tüm özelliklerinizi, kişiliğinizi içine çeker. Frodo Hüküm Dağı’na tırmandıkça, yüzük aklını çelmeye, onu görevinden alıkoymaya çabalayarak gücüne teslim olmaya zorlar.

Bu, yazar JRR Tolkien’ın Hristiyan bakışıyla kaleme aldığı arzulara karşı verilen en büyük savaş, karanlık ve aydınlığın bitmeyen mücadelesidir. Eserin tamamı Katolik düşüncelerle yoğrulmuştur. En sonda Tolkien’ın söyledikleri İsa’nın dualarından son ikisinin örneğidir. Orada; “Ayartılmamıza izin verme, bizi kötü olandan kurtar.” demektedir. Frodo’un yüzükle geçirdiği son anları İncil’in en bilinen pasajlarından biriyle benzerlik göstermektedir. İsa çölde 40 günlük oruçtayken, şeytan aklını çelmek için dünyaya gelir. Güçle, yemekle aklını çelmeye çalışır. Dünyaya hakim olmakla aklını çelmeye çalışır. İncil’de, İsa Şeytan’ın teklifine direnir. Fakat Frodo’nun iradesi o kadar güçlü değildir. Frodo kıyametin eşiğine varmayı başarır, yüzüğün dövüldüğü volkanın ucuna kadar gelir ve Yüzük kolyesinde takılı olmasına rağmen onu yok edemez.

Yüzük artık kişiliğinin parçası haline gelmiştir ve “Yapmak için geldiğim şeyi yapmamayı tercih ediyorum. Bu yüzük benim.” der ve onu takar. Yüzük onu anında görünmez yapar, fakat yalnız değildir. Yüzyıllar boyunca yüzüğe sahip olan kötü yaratık Gollum Frodo’yu Hüküm Dağı’na kadar takip etmiştir. Yüzüğü ölesiye geri istemektedir ve şimdi eline bir fırsat geçmiştir. Gollum Frodo’nun parmağını koparır. Gollom Yüzük’ü kapar, sonrasında volkanın içine düşer. Bu şekilde yüzük de, Gollum da yok olur. Fakat bir bakıma Frodo’yu serbest kalır. Gollum her ne kadar kötü olsa da, kötü bir şey yaparak Orta Dünya’yı kurtaran yine odur. Gollum böyle bir şey yapmasaydı, dünya asla kurtarılamayacaktı bu yüzden her şeyin nasıl beraber çalıştığına dair küçük güzel bir dönemeçtir. Görevini tamamlayamayan kusurlu bir kahraman, Tolkien’ın Hristiyan kökeniyle ve mitolojik geleneklerle ilgisi olmayan bir sondur.

Genellikle trajik kahramanlara ne olursa olsun, en azından doğru şeyi yaptıklarından kendilerini iyi hissederler. Frodo hissedememiştir. Frodo’nun başarısızlığına rağmen, sonuçta iyinin kötüye karşı kazandığı zafer Hristiyan inancını yansıtmaktadır. Fakat bu zaferin de bir bedeli vardır. Yüzük yok edildikten sonra, Frodo ve diğer hobbitler Shire’a geri dönerler.

Karşılarında gördükleriyle dehşete düşerler. Shire’ı harabeye dönmüş olarak bulurlar. Endüstriyel bir kâbusa dönüşmüştür. Her yerde çelikten büyük makineler vardır, insanlar baskı görmekte ve her yer atıklarla doludur. Tam bir teknolojik cinnet durumudur. Bu, Tolkien’ın en büyük korkularından biriydi. İngiltere’de bir zamanlar evim dediği yerde, aynı değişimin gerçekleştiğine şahit olmuştur. Tolkien çocukluğundan beri sanayileşmenin gelişimi konusunda çok endişeliydi. Çünkü bu durumu insanlığın yozlaşması olarak görüyordu. Bu zihninde, sanayileşmeye olan teşvikin egemenlik dürtüsüyle ayrılmaz bir şekilde bağlantılı oluşudur ve Tolkien’a göre insanlar üzerinde egemenlik kurmakla ağaçlar ve bitkiler üzerinde egemenlik kurmak aynı şeydir. Frodo yüzüğü yok etme macerasından evine döndüğünde, huzursuzdur. Korkunç rüyalar görmekte ve Shire’daki yaşama ayak uyduramamaktadır. Frodo kendisini yaratan yazar gibi, sarsıcı anıları yüzünden artık bambaşka bir insandır. Frodo yaralıdır. Yaşadıkları yüzünden harap olmuştur ve tekrar normal bir hayata dönemeyecektir.
Bedensel acılar çekmekteyse de ruhsal acılar da çekmektedir ve bu durum Tolkien’ın Birinci Dünya Savaşı’nda bizzat çektiği acıların bir metaforudur. Bence Frodo karakteri ve yazar Tolkien hakkında gerçekten merak uyandıran şey tabiri caizse dram bittikten sonra, Birinci Dünya Savaşı, Yüzük’e karşı verilen savaş bittikten sonra görmeyi umduğumuz sevincin ortaya çıkmamasıdır. Yüzük taşıyıcısı olmanın sonucu olarak Frodo’da geçmek bilmeyen keyifsizliği görmekteyiz ve Tolkien hakkında da, Kuzey Fransa’nın çamur deryalarında birçok insanın katledildiğini görmenin stresini bir türlü üzerinden atamadığını söyleyebiliriz. Yüzüklerin Efendisi’nin sonunda, Frodo kötülükle yaptığı savaş sırasında aldığı hasarı atlatamaz, Orta Dünya’nın kutsal topraklarında yeni başlangıçlar aramak için Shire’ı sonsuza dek terk eder ve böylece çağımızın en tutkulu mitolojisi son bulur.
Bu gerçekten şimdi bizim bildiğimiz şekliyle tamamen yeni bir fantezi edebiyatı türünün başlangıcıdır. Kendi başına ayakta durabilen, kendine has tarihi olan bir dünya yaratma fikri gerçekten oldukça yeni ve orijinaldir. Yüzüklerin Efendisi’nin çok tutulması dikkate şayandır. Birçok yönden çok yoğun ve karışık olsa da genel okuyucu kitlesinde coşku yaratmıştır ve onu kayda değer kılan da budur.
YENİ NESLİN DİNİ Wicca İLE PEYGAMBERİ Harry Potter
HAŞHAŞ VE EMPERYALİZM – Aytunç ALTINDAL
ŞEYTANİ RESİMLER

BÖLÜM 10 THOR

İskandinav yıldırım tanrısı Thor. Korkunç devlerden halkını koruyan korkusuz bir savaşçı. İnsanlığın gördüğü en karanlık dönemde Vikinglerin ve Barbarların idolüydü. Fakat efsanenin ardındaki gerçeği bilenlerin sayısı azdır. Antik dünyanın en büyük deniz canavarıyla savaşmış, Avrupalı putperestler Hristiyanlık ordularına başkaldırırken onların son umudu olmuştur. Thor efsanesinde gerçek ve masal birbirine ters düşmektedir.

İki baş düşman ölesiye savaşmaktadırlar. Yıldırım tanrısı Thor, sarsıcı bir canavarla tüm öldürücü gücüyle saldıran dev bir yılanla savaşmaktadır. İnsana karşı canavarın savaşında Thor en ölümcül silahını, sihirli çekicinden çıkan yıldırımı kullanmaktadır. Çıkan yıldırım da yeri göğü inletmektedir. Thor efsanesi bu tip destansı restleşmelerle doludur. İnsanoğlunu tehdit eden yaratıklara karşı verilen kahramanlık savaşlarıyla. Thor tanrıların şampiyonudur. Gerçekten kötü şeyler olduğunda ortaya çıkan büyük bir savaşçıdır. Bilgi edinmek için Thor’a başvurmazsınız, Thor’a sizi şeytani canavarlardan koruması için başvurursunuz. Thor’un maceralarıyla dolu masallar insanlık tarihinin en karanlık dönemlerinden birinde çıkış yolu olmuştur. M.S. ilk bin yılın karanlık dönemlerinde. İskandinav dünyası, İngiliz Adaları’ndan Baltık Denizi’ne doğru uzaklaştığı dönemlerde, tam bir karışıklık içindeydi. Yaşamanın tek yolu olarak ekip biçerek hayatta kalan tarım toplumu, Avrupa’nın kuzey kısımlarında hava soğuk olduğundan bir şeyler yetiştirmenin daha kolay olduğu Akdeniz çevresinde yaşamadıklarından her açıdan bakıldığında, şiddete oldukça meyilliydiler. Savaş, kıtlık ve ölüm Avrupa’nın kuzeyindeki ıssız bölgelerde hayatın gerçekleriydi. Fakat Thor efsanesi, kargaşaya bir çeki düzen getirmiştir. Kırsal kesim için bir din gibiydi. “Paganizm (Putperestlik)” aslında halkın neye inandığını tarif eden Latince bir kelimedir ve putperestlik tam olarak da yerine oturmamıştır.Düzenli olması, herkesin sorumluluğunu bilmesi ve önem hiyerarşisi bakımından Yunan Panteon’u gibi değildir. Oldukça farklıdır. Bu mitolojinin insan hayatına bakış açısı oldukça karanlık ve acımasızdı. İnsanlar Hristiyanlık’ta vaat edildiği şekilde ölümden sonra bir çeşit kurtuluş ya da cennet umut etmemişlerdir. Onların hayata bakış açısı daha karanlık ve daha kederli olmuştur. Çok büyük engellerle karşılaşan insanlar, büyük cesaret ve sertlik göstermek zorunda kalmışlardır. Thor’u da, ilham kaynağı olarak görmüşlerdir. Thor kusursuz bir kahramandı. Güçlüydü. Çoğu tanrının aksine, aldatıcı ya da hain değildi, aksine sözüne sadıktı ve bence, insanlar kendilerini böyle bir kahramanla çok iyi özdeşleştirmişlerdir. .

Efsaneye göre, Thor’un iki silahı şeytani güçleri yenmesinde ona yardım etmiştir: Gücünü ikiye katlayan bir kemer ve öldürücü yıldırımlar saçan bir çekiç.Thor sadık çekicini ne kadar uzağa atarsa atsın, bir bumerang gibi kendisine dönmekte ve her seferinde gök gürlemektedir, bu da çekicin bir devi devirdiği anlamına gelmektedir. Thor yıldırıma hükmetmektedir ve bu, diğer mitolojilerde de rastlanılan bir durumdur. En açık benzerlik klasik mitolojide yıldırım tanrısı olarak anılan Zeus’tur. Yıldırım tanrısı koruyucu tanrıdır. En güçlü savaşçıdır, yani Zeus’un sahip olduğu güce sahiptir, Thor da kötü adamları yok edecek olan yıldırıma, çekice sahiptir.

Thor efsanesi, Thor’un güçlü bir anne babanın çocuğu olarak dünyaya gelmesiyle başlar. Babası gökyüzü tanrısı Odin .ve annesi de Jord, yani dünyadır, bir bakıma gökyüzü ve dünyanın karışımıdır, bu da onu insanların yaşadığı “midgard”, yani Orta Dünya için mükemmel bir tanrı haline getirmiştir.

İskandinav mitolojisinde, dünya 3 katmandan oluşmaktadır, hepsi de eski Norveç’te oldukça bilinen bir şekil olan “ağaç” şekilde betimlenmiştir.Aşağı yukarı Kızılderili çadırlarına benzeyen evler yaparlardı ve antik İskandinavların tüm evrene bakış açısı bu tip yapılardan ibaretti. Duvarları ayakta tutan merkezi bir direk vardır. Bu direk evin iskelet yapısını oluşturmaktadır. Evrenin iskelet yapısı da böyle bir direkten oluşmaktadır, yani küçük büyüğü yansıtmaktadır. Ağaçların çok önemli bir konuma gelmesinin nedenlerinden birisi budur.

Mitolojik ağaçların en yüksek dalları, tanrıların ikâmet ettiği Asgard’dır. Diğer uçta, köklerin altında soğuk ve karanlık bir bölge olan “Hel” yer almaktadır. Burası ölülerin diyarı olmakla birlikte “hell” (cehennem) kelimesinin geldiği yerdir. Ağacın orta kısmı ise “midgard”, yani insanların yaşadığı dünya ve Thor’un bölgesidir. Savaş tanrısı olarak, Midgard’da yaşayan insanları düşmanlardan, yani kötü devlerden korumak onun görevidir. Devler kaosu, yıkımı temsil etmektedir.

Eğer bir çığ, bir deprem, bir sel ya da başka bir şey ölmenize sebep olursa bunun sorumlusu bir devdir. Yani devler iklim ya da çok tehlikeli bir durum yüzünden ölüm kalım savaşı veren bir medeniyetin başına gelebilecek tüm kötülükleri temsil etmektedirler. Örneğin, Norveç’in bir vadisinde yaşadığınızı ve kışın gelişini, vadinin buz tutuşunu, bir bakıma buzdan devleri ve daha sonra baharın gelişini hayal edin ve Thor buzdan devleri dağlara doğru geri püskürttükçe düzeni tekrar kurabildiğinizi görürsünüz. Bugün dahi Thor’un devlere karşı verdiği mitolojik savaşların yankılarını Kuzey Denizi çevresindeki ormanlarda ve soğuk vadilerde duymak hâlâ mümkündür. İskandinavya boyunca, bölgeyi dolduran gizemli taş anıtların tarihi, putperest döneme uzanmaktadır. M.S. 4. ve 12. yüzyıllar arasında bölgeyi işaretlemek, önemli olayları kaydetmek, krallar ve savaşçılar için mezar taşı işlevi görmesi için dikilmişlerdir. Runik taşlar olarak isimlendirilmekte ve hikâyelerini yazmamış bir toplumdan geriye kalan tek ipucu olma özelliğini taşımaktadırlar. Taşların üzerinde, kullandığımız Latin alfabesine benzeyen Runik yazıtlar mevcuttur. Şans eseri yazılı olarak elimizde bulunan bir mitolojiyi ya da hikâyeyi bir nevi tasvir etmektedirler. Bu yazıtların çoğunda başı çeken bir şekil vardır: Yıldırım tanrısı Thor’un bizzat kendisi. Runik taşların hatırı sayılır bir kısmında Thor’un adı runik harflerle kazınmıştır, “Thor bu taşları korusun.”gibi. Thor’un kudretinin bir şekilde gelip kendilerini korumasını dilemişlerdir. İskandinav mitolojisinde, her tanrı şeytani devler arasından kendine has düşmanıyla savaşmaktadır. Thor’un baş düşmanı da, Runik taşlarda yazıldığına göre, yılan şekline girmiş olan dev, Midgard Yılanı’dır. Gittikçe büyüyen bir yılandır ve kehanete göre, tanrıların sonunu getirip kıyamete sebep olacaktır. Yılan korkusu, bizimle bütünleşmiş bir korkudur, her kültürde mevcuttur ve eski İskandinavlar bunu idrak etmişlerdir. Yılanlar kötüdür, korkutucudur ve sadece bu temel üzerine güzel bir mitoloji inşa etmek mümkündür. .

Efsaneye göre, Midgard Yılanı Dünya’yı sarmalayıp kaosa sürükleyebilecek büyüklüğe ulaşır.Hem Dünya’nın sınırını hem de bu sınırı aşmanın tehlikelerini temsil ederek Orta Dünya’yı tamamen çevreleyen, Midgard Yılanı’dır. Thor’un yenmeye ant içtiği en büyük düşmanı işte budur. Tanrı dahi olsa, zafer elde etmesi kolay olmayacaktır. Thor ve Midgard Yılanı arasında süregelen bu çekişme, düzeni, tanrıların ve insanların dünyasını koruyan güç ile hep var olan ve bizi yok etme tehdidinde bulunan dıştan gelen kaos tehdidi arasındaki çekişmeyi temsil etmektedir. Düzene karşı kaos: Haşin İskandinav dünyasında yankılanmış klasik bir temadır.

Thor efsanesinde, sıklıkla espriyle karışık olarak anlatılmaktadır. Hikâyenin bir bölümünde, Thor fark edilmeden Midgard Yılanı’na yaklaşmak ister ve kendisini bir çocuğa dönüştürerek Hymir isimli bir devden kendisini denizde balık tutmaya götürmesini ister. Gitgide daha açıklara, daha uzaklara giderler ve sonunda Hymir: “Sanırım yeterinde açıldık.” deyince Thor da buna karşılık: “Hayır, hayır. Daha da açılabiliriz.” der. İyice açılınca, Thor esas kimliğine bürünür ve denize bir öküz kafası atarak yılanı su yüzüne çeker. Attığı öküz kafasının içinde büyük bir iğne vardır ve Midgard Yılanı yemi yuttuğunda Thor da iğnenin bağlı olduğu ipe asılarak devasa Midgard Yılanı’nın başını sudan çıkarmasına sebep olur ve bu durum karşısında çok telaşlanır, heyecanlanır ve elini çekicine atar. “Sonunda seni yakaladım.” havasındadır, sandaldaki dev Hymir ise dehşete kapılmış durumdadır. Thor vuruşunu yapmak için çekicini kaldırdığı anda, dev, oltanın ipini keser ve yılan denizin derinliklerinde kaybolur. Thor çok öfkelenir. Baş düşmanını öldürme fırsatını kaçırmıştır. Thor’un Midgard Yılanı’yla bu tip karşılaşmaları sürer gider. Bazen kılık değiştirir, bazen araya bir başkası girer fakat her seferde yılan bir şekilde kaçar ve sanki Midgard Yılanı ile Thor son savaşına çıkabilsin diye yılan bir şekilde kurtarılmaktadır. Bir yıldırım tanrısı ve dev bir yılan arasındaki kapışmayı konu alan tek efsane bu değildir. Antik dünyanın her köşesinde bulunabilecek bir temadır. Hintlilerin kutsal kitabı Vedas’ta, fırtına tanrısı Indra ile devasa bir yılan arasındaki savaştan bahsedilmektedir.

Yunan mitolojisinde ise, Typhon isimli yılankavi bir canavar yıldırım tanrısı Zeus’la savaşmıştır. Bu efsaneler binlerce kilometre mesafe ve binlerce yıl arayla yaratılmış olsalar da, temelde aynı hikâyeyi, yani dünyayı tehdit eden bir yılanı yok etmek için yola koyulan bir yıldırım tanrısını anlatmaktadırlar. Fakat nasıl olur da farklı toplumlar aynı efsaneyi paylaşırlar?

Bu durum ortak kültürden kaynaklanıyor gibidir. Bu hikâyelerdeki yılan gerçek bir deniz canavarından esinlenilmiş olabilir mi?

Şayet öyleyse, bu yaratık hâlâ derinliklerde dolaşıyor mudur?

Şaşırtıcı kanıtlar, mümkün olduğunu göstermektedir. Yüce Thor’un baş düşmanı Midgard Yılanı, o kadar büyüktür ki, dünyanın etrafını sarabilmektedir. .

Efsanede, dünyadaki kaos ve kötülüğü temsil etmekteyse de, bu kadar korkutucu bir yaratığın esin kaynağı ne olabilir?

Devasa deniz yılanı görme durumları yüzyıllardır mevcuttur. Gerçek tarihe dayandığı varsayılan eski İskandinav destanlarında da, canavarlar tarafından alabora edilen gemi hikâyeleri mevcuttur. Tariflerde sıklıkla, gemileri kavrayarak onları derinliklere çekebilen uzun dokunaçlı devasa yaratıklardan bahsedilmektedir. Bu yaratıklara da “Kraken” denilmektedir. Kraken’ın, Midgard Yılanı gibi yıldırım hızında hareket edebilen uzun kaygan bir vücut yapısına sahip olduğu söylenmektedir. Fakat canavar deniz yılanı hikâyeleri Kuzey Avrupa’yla sınırlı değildir. Antik Yunan’ın en ünlü macera hikâyesi olan Odesa Destanı’nda da görmek mümkündür. Destan’da insan etiyle beslenen çok büyük bir yılandan bahsedilmektedir. Scylla. Scylla birden fazla kafa ve göze sahip olan, aynı anda altı adamınızı birden yakalayıp aynı anda hepsini yiyebileceğinden şüphe duymamanız gereken o korkunç deniz canavarıdır. Scylla, Kraken ve Midgard Yılanı: Bu efsanevi deniz canavarları bir tesadüf müdür yoksa bir gerçeğe dayanıyor olabilirler mi?

19. yüzyılda tesadüfen yapılan bir keşif bu olasılığı gündeme getirmiştir. Kuzey Atlas’da, devasa boyutta ve bilinmeyen bir yaratıkla karşılaşan balıkçılar, onu yakalamayı başarırlar. En uzun dokunacı 10.6 metre olarak ölçülen yaratık dev bir kalamardı. Şaşırtıcı olan şey ise; 1870’lere kadar, bu ilginç yaratıkların kesin olarak yaşadığını kanıtlar nitelikteki sayısız raporlar, hiç inanmayan denizcilerden gelene dek ve düzinelercesi Newfounland kıyılarına vuruncaya dek, hiç kimse dev kalamarların var olduğunu kesin olarak kanıtlayamamıştı. Bin yıl önce, bu deniz canavarı hikâyeleri İskandinavya’nın en çetin gemicilerini, dalgalara hükmederek bir imparatorluk kurmuş olan gezgin haydut çetelerini, yani Viking’leri bile korkutmuştur. Vikingler “Viking” kelimesi anlam olarak çalmak, baskın yapmak anlamına gelir ve dolayısıyla bu insanlara verilen isim onların yaptıklarıyla birebir alâkalıdır. Dev deniz yaratıkları korkusu seyahatlerine gölge düşürdüğünde, Vikingler sadece bir tanrıya yöneldiler: Thor’a.İskandinavların yağmalama amaçlı Kuzey Denizi’ne açıldıklarında kendilerini koruması ve yönlerini bulmada yardımcı olması için Thor’a dua ettiklerini hayal edebiliriz, kısacası Thor, savaşçıların gözünde diğer tanrılara nazaran daha üst konuma gelmiştir. Yağmacı Vikingler açık denizlerde güvenliklerini garantilemek için Thor’un şerefine özel bir ayin yapıyorlardı. Ayin, Thor’a atfedilen bir tapınağın parçalara ayrılarak kolonların gemilere yüklenmesi ve okyanusların hükümdarının Thor olduğunu göstermek için kolonların gemilerden okyanusa atılmasından oluşur ve böylece Thor’un hizmetkârları olarak güvenli bir seyahat yapacaklarını düşünürlerdi. Denize atılan kolonlar genellikle meşe ağacından kesilirdi. Meşe ağacının yıldırım tanrısıyla özel bir bağlantısı vardır: Yıldırım’ın en çok düştüğü ağaç, meşe ağacıdır. Aslında, Thor’a tapmanın merkezi noktası bir tapınak ya da kilise değil, “Thor Meşesi” olarak bilinen bir ağaçtı ve antik İskandinav dünyasının Mekke’siydi. Bu meşenin Thor’u işaret ettiği söylemekte ve bu ağacı sanki bizzat Thor’un kendisiymiş gibi ziyaret etmekteydiler. Nesiller boyunca, Thor meşesi kanlı putperest ayinlerine şahitlik etmiştir. Müritler köklerine çoğu zaman etten oluşan kurbanlar bırakmışlardır. Kurbanlar çoğu zaman, gelecek senenin hasatının, tarımının ve doğal olaylarının iyi gitmesini sağlamak için sunuluyordu. Özellikle kötü zamanlar boyunca, her hayvandan dokuz adet kurban edilmesi gerektiği iddia ediliyor ve bazen, çok kötü geçen yıllarda bir insanı kurban ettikleri de oluyordu.Putperestlik ve putperest bölgelerle bağlantılı infazlar ve kurban vermelerin olduğuna dair elimizde yeterince kanıt mevcuttur ve bunların Thor Meşesi etrafında gerçekleştiğini düşünmek için hayal gücünüzü zorlamanıza da gerek yoktur. .

Efsaneye göre, Thor Meşesi M.S. 723’ten beri burada, yani Almanya’nın Fritzlar kasabasında bulunmaktadır. Bu tarih, tam bir dönüm noktasıdır. Tüm inanmayanları inanç sahibi yapmaya kararlı başka bir dinin kuvvetleri güneyden bu tarihte gelerek gözlerini putperestlerin sembolik merkezine, yani Thor Meşesi‘ne dikmişlerdir.İskandinavya’nın dönüşümü sırasında, Aziz Boniface gelerek insanları bir araya toplamış ve onlara “Eğer Thor varsa ve o kadar güçlüyse, bu koca ağacı kestiğimde, eminim ki beni yok edecektir.” der. Hristiyan hikâyelerine göre güçlü bir rüzgar çıkıp ağacı yerle bir edince, bunu gören insanlar bunu bir mucize olarak algılayarak, o anda Hristiyan olurlar. Thor Meşesi’nin devrilişi Kuzey Avrupa için sembolik bir dönüm noktası olmuştur. Putperestler için bu durum, bizzat Thor’un çöküşü gibi görünse de teslim olmalarını sağlamak o kadar kolay olmayacaktır. Hristiyan haçına karşılık putperestlerin de kendi sembolleri vardı: Thor’un sihirli çekici. .

Efsaneye göre, Thor otoritesine meydan okuyanları devirmek için çekicini kullanmaktadır. Peki yıldırım tanrısı en değerli silahını kaybetseydi, ne olurdu?

Bu, hem Thor hem de insanlık için yıkıcı sonuçlar doğururdu. .

Efsanede de aynen böyle vuku bulmuştur. Thor’un çekici putperest dünyasında yüzyıllar boyunca gücün ve onurun simgesi olmuştur. .

Efsanede, yıldırımlar saçarak Thor’a dev canavarları yenmesinde yardımcı olmuştur. Çekiç, insanı her şeyden daha üstün kıldığı için çok önemlidir, araç gereçlerden elde edebileceğiniz ve ne kadar güçlü olursa olsun sadece çıplak ellerinizle sahip olamayacağınız gücü size sağlar ve bu, Thor açısından çok önemlidir, ne kadar güçlü olsa da, hâlâ çekicine ihtiyaç duymaktadır. Önemli hikâyelerin birinde, yıldırım tanrısı değerli silahını kaybeder. O olmadan, Dünya’yı tehdit eden devlere karşı güçsüz düştüğünden insanlığın kaderi tehlikeye düşmüştür. Korkunç bir dev kral, Thor’un, İskandinav tanrılarının sığınağı olan Valhalla sarayındaki yatak odasına gizlice girerek çekicini çalar. Dev, çekiç olmadan Thor’un aciz kalacağını bildiğinden çekici şantaj yapmak için kullanmayı planlar. Çekicin çalınması demek, insanoğlunu hayvanlardan ayıran kültür ve teknoloji birikiminden alıkoymak demektir. Thor sabah uyanır, etrafı kolaçan eder ve çekicin yerinde olmadığını fark edince soluğu kimin yanında alır?

Çok ilginçtir, Loki’ye gider. Loki Thor’un bir hizmetkârı olsa da, o da bir tanrıdır. Kurnaz, işbirlikçidir ve çekici kimin çaldığını bildiğini söyler. Çekici geri almak için devler diyarına doğru yola çıkar. Loki, devlerin kralı Thrym ile görüşerek kralın ne istediğini öğrenir. Thrym Loki’ye; “Thor’un çekici bende ve onu sakladım, Freya ile beni evlendirmediğiniz sürece de, onu kimseler bulamaz.” der. Freya güzel ve duygusal aşk, bereket ve seks tanrıçasıdır, devler, cüceler, kısaca herkes onun peşindedir. Freya aynı zamanda Thor’un kardeşidir.Devin ne istediğini duyduğunda, teslim olmayı reddetse de, Thor’un çekicini geri almak için bir şeyler yapılmalıdır. Çekiç onun belirleyici özelliklerinden biridir. Devleri öldürmek için o çekice ihtiyacı vardır. Çekiç olmadan tanrılar tehlikede demektir. İnsanlar tehlikede demektir. Thor’un çekici yoksa herkes tehlikede demektir. Krizi aşmak için tanrılar özel olarak toplanarak riskli bir strateji üzerinde anlaşmaya varırlar: Thor’u kardeşinin kılığına sokacaklar ve gelin olarak onu göndereceklerdir. “Gelinliği giydireceğiz, başına duvağı örtüp onu Freya kılığında göndereceğiz ve muhtemelen çekici alıp geri dönebilecektir.” Thor bu duruma çok sinirlenir. Thor, süper maço erkeksi bir tanrıdır ve tahmin edersiniz ki, kadın kılığına girmeye niyetli değildir. Fakat Thor’un başka seçeneği yoktur. Sonunda pes ederek Freya’nın gelinliğini giyer. Duvağın altından sadece kırmızı gözleri belli olmaktadır. Bu çok komik, öyle değil mi?

Önümüzde kadın elbiseleri giymiş heybetli, maço bir tanrı vardır. Thor’un çekici tam olarak nedir?

Erkekliğin sembolüdür ve bir bakıma erkeklik organına ait bir semboldür ve tabii ki Thor erkeklik sembolünü kaybederek zıttı haline gelmek durumundadır.Artık bir erkek olamadığından dolayı bir kadına dönüşmek durumundadır. Yanına Loki’yi alan Thor devler diyarının yolunu tutar. Yıldırım tanrısı en ışık saçan gelin olmasa da, kıymetli çekicini geri almak adına gururunu hiçe saymak zorundadır. Onun geldiğini gören Thrym; “Freya, bir tek şey eksikti dünyamda, o da sendin.” der ve ilk olarak eğlence düzenlerler ve Thor tüm yemekleri yer ve tabii ki tüm birayı da içer. Thor’un çok içmesi anında tüm okları üstüne çeker. Yüzü kızaran bir gelin nasıl olurda bu kadar içebilir?

Loki de buna karşılık; “Endişelenmeyin. Gelinimiz tam 8 günlük yoldan geldi ve yolda hiçbir şey içmedi.” der. Fakat Thrym müstakbel geline yakından bakınca gözlerinin kıpkırmızı olduğunu fark eder. Thrym yerinden zıplayarak, “Freya’nın gözlerine neler oluyor?” der ve yine hazır cevap Loki araya girerek, “Bir haftadır da uyumuyor. Buraya geleceği için çok heyecanlıydı.” deyince Thrym şüphelenmez. Sonunda ikna olan kral sihirli çekici geline teslim eder. Bir anda, çekiç Thor’a tüm gücünü geri kazandırır. Yıldırım tanrısı tüm şiddetiyle geri dönmüştür. .

Efsane bu şekilde olsa da gerçek nedir acaba?

Hristiyan orduları M.S. ilk bin yıllık dönemde kuzeye doğru ilerledikçe, İskandinavya Thor’un bu yeniden dirilme hikâyesinden feyzalmıştır. Hristiyanlık insanlara zorla kabul ettirilirken, Thor düşünce ve simgeleri insanları aşırı hırslı bir şekilde vaftiz etme girişimlerine karşı bir çeşit putperest direniş hareketi sergilemiştir. Zenginlik, silah ve sayı bakımından Hristiyanlar üstün konumda olsa da putperestler de ölümüne savaşma konusunda hazırlıklıydılar. Meydan hazırlanmış ve savaş hatları belirlenmişti. İsa’nın orduları Kuzey Avrupa’nın ruhları adına Thor’un müritleriyle savaşacaklardır. İsa’nın ordularına karşı Thor’un müritleri. Ödül ise, Kuzey Avrupa’ya egemen olmak. Bu efsanevi bir karşılaşma değildir. Gerçekten yaşanmıştır. Karanlık dönemin 300 yılı boyunca, krallar ve klan reisleri kıta genelinde savaş alanlarında çarpışmışlardır. Hristiyanlar kuzeye, putperest İskandinavya’ya doğru günbegün savaşarak ilerlemişlerdir.

M.S. 11. yüzyılda, cephe hattı, Thor’un hayatta kalan son müritlerine ev sahipliği yapan İsveç krallığı Uppsala’ya ulaşmıştır. Burada, her dokuz senede bir, putperestler yıldırım tanrısını onurlandırmak için garip ve kanlı bir ayin düzenlemektedirler. O zamanlarda, hem insanlar hem de hayvanlar Thor’a kurban ediliyor ve cesetleri tapınağın çevresine ve ağaçlara asılıyordu. Oldukça ürkütücü bir ayin gerçekleştiriliyordu.

11. yüzyılın sonlarında, İsveç’in yeni kralı, aynı zamanda Hristiyan olan Ekber Inge bu uygulamaya karşı çıkmıştır. Inge tahta çıktığında, halkının çoğu hâlâ Thor’a tapmaktaydı ve kral da bu durumu değiştirmeye kararlıydı.Hristiyanlık’ı dikte etmiş, atların ve diğer hayvanların kurban edilmesine son vermiş ve putperest ayinlerini yasaklamıştır, halkı da bu durumdan hiç hazzetmemiştir. Kralın kendi öz kardeşi Blot-Sweyn de putperestler direnişçiler arasındadır. Dini bir kargaşa çıkartarak iktidarı ele geçirmeye çalışmıştır. Bu noktada şöyle bir mücadeleye şahit olmaktayız; Hristiyanlık’ı dikte etmeye çalışan Hristiyan bir kral, diğer yanda Hristiyan kardeşini sürgüne göndermeye çalışan putperest bir veliaht. İlk başlarda, putperestler başarılı olsa da, birkaç yıl sonra, putperest tapınağına ani bir baskın yapan Inge tekrar üstünlüğü ele geçirmiştir. Cebren ve silah zoruyla Thor’un müritleri yenilmiş, İsveç Hristiyan hakimiyetine girmiştir. Kuzey Avrupa krallıklarında, buna benzer çekişmeler yaşanmıştır. Bu çatışmaların izlerini bugün dahi görmek mümkündür. İsveç’in Uppsala kasabasında, inşa tarihi, Kral Inge’nin putperest tapınağını yerle bir ettiği dönem olan 11. yüzyıla uzanan bir Hristiyan kilisesi vardır. Bu kilisenin, Hristiyanlık’ın zaferinin sembolü olarak, putperest tapınağının külleri üzerine inşa edilmiş olma ihtimali vardır. Eski inançlarını yaşamak için bu yerlere giden insanlar, artık aynı yerlere yeni dinlerini yaşamak için gelmektedirler ve bu durum Hristiyanlık’a geçişle birlikte bölgenin tamamında yaşanan bir durumdur. Hristiyan kilisesinin hemen yanında, tarihi karanlık dönemlere uzanan, bir dizi putperest mezar tepecikleri mevcuttur. Buranın, İsveç’teki en büyük Hristiyanlık öncesi mezarlığı olduğuna inanılmaktadır. Bunun benzeri tepecikleri, tüm İskandinavya boyunca bulmak mümkündür. Kazılan çoğu tepecikte Thor’u simgelediği aşikâr olan, çekiç şeklinde küçük muskalar bulunmuştur. Çoğunlukla bronzdan yapılmış ve kolye şeklinde takılmışlardır. Bu muskalar “Hâlâ Thor’a inanıyorum.” demenin bir işaretiydi ya da bazı durumlarda, tanrıların gücünü harekete geçirmeye çalışmanın anahtarı olarak takılıyordu.Bu eserler Thor efsanesinin antik İskandinav dünyasındaki gücünü göstermektedir. İskandinavlara göre, Thor’un cazibesi insanlığında yatıyordu. Bir tanrı olsa da, zayıflıkları da vardı. Sahip olduğu güç ve cesaretin yanında dizginlenemez bir öfkeye sahipti. Ve tıpkı insanlar gibi, Thor da kendisini aşmaya çalışmıştır. Her zaman en zeki o değildir. Güçlüdür, cesurdur, gözü pektir ve insanlığı savunmaktadır ama kandırılabilir de ve genellikle onu kandıran şeyler bizi kandıranlarla aynıdır. .

Efsanemizde, Thor’un eksiklikleri devlerle giriştiği mücadelelerde ortaya çıkmaktadır, devler ise ele geçirilemez düşmanı simgelemektedirler, yani doğanın gazabını. Doğa oldukça tehditkâr bir güçtü. Doğa size ihanet edebilecek bir şeydi. Doğa sizi yakalamaya can atmaktaydı. Kısacası bu hikâyelerin tümü Thor’un şampiyon olduğunu göstermek için yazılmış olsa da, doğa güçlerinin karşısında, onun da hiç şansı yoktu.

Hikâyenin birinde, Utgard-Loki isimli bir dev kral Thor’u aşağılamak için, ona 3 imkânsız görev verir, her görev de, gizlice doğa güçleriyle ilişkilidir.

İlk görev bir boynuz dolusu birayı içmektir. Thor deneyene dek, oldukça kolay görünmektedir. Tüm gücüyle içmeye başlar ve boynuzdaki biranın seviyesini az dahi olsa azaltamaz. Çok şaşırır ve biraz da utanır. Neticede, Thor kadar kuvvetli bir tanrının en azından bir boynuz dolusu birayı bitirebilmesi gerekir. Yıldırım tanrısı ilk görevi başaramamıştır ve ikinci görev daha da zorludur. Thor’dan dev bir kedinin pençesini kaldırması istenir. Ve Thor cevap olarak, “Tabii ki kaldırabilirim.” der. Kediyi yerinden kıpırdatmaya çabalasa da sadece bir pençesini çok az havaya kaldırabilir. Durum gerçekten can sıkmaya başlamıştır. Bir kediyi kaldıramıyorsa, bu işte bir iş yok mu?

İkinci darbe. Belki de Thor o kadar güçlü değildir. Şöhreti tehlikeye düşen yıldırım tanrısı son göreviyle yüzleşir. Çelimsiz, yaşlı bir kadınla güreşmesi gerekmektedir. Utgard-Loki ve diğer devler Thor’un yenilgisine gülmektedirler ve kral der ki; “Öyleyse şimdi kolay bir tane deneyelim. Karşında yaşlı bir kadın var. Bu yaşlı kadınla güreşip onu yenebilir misin?” Thor hamlesine hazırlanırken bir anda yere yuvarlanır. Devin planı işe yaramış, Thor küçük düşmüştür.

Bu esnada kral sırrını açıklar. Utgard-Loki olanları açıklar. “Thor, bir boynuzdan içiyordun, ama o boynuzun içindeki deniz idi, senin de tüm denizi içebilmenin bir yolu yoktur. İkincisi, senden kedimi kaldırmanı istedim. O kedi Midgard Yılanı idi. Dünya’yı kuşatan bir şeyi kim kaldırabilir?

Ve üçüncüsü, büyükannemle dövüşmeni istedim. O sadece benim büyükannem değildi, o ihtiyarlık dönemiydi, ihtiyarlığı kim yenebilir? Hiçbirimiz.” Hileyi öğrenen Thor küplere binse de, kral aniden buharlaşıp sırra kadem basar. Utgard-Loki Thor’u oyuna getirmek için sihir kullanmıştır.

Bu hikâye, Thor’un kas gücü ile devin karanlık, sihirli güçleri arasındaki çekişmeyi yansıtmaktadır. Bu hikâye antik İskandinavlara, tanrıların bile doğanın korkunç gücünü yenemeyeceklerini göstermiştir. İskandinav inancına göre, Thor ebediyete kadar doğanın kötü devleriyle savaşacak ve daha sonra düzen ve kaos güçleri arasında son bir destansı savaş vuku bulacaktır. Bu savaşa da “Ragnarok”, yani Vikinglerin son savaşı denilecektir. Kıyamete benzer Ragnarok olayları vuku bulduğunda, Dünya’nın tümü sarsılarak patlayacak, güneş kararacak ve tüm Dünya’da 3 sene sürecek sert bir kış hakim olacaktır. Sadece ateş her şeyi yutmakla kalmayacak, aynı zamanda dağlar denizlerin içinde kaybolacaktır. Büyük depremler ve korkunç seller gelecektir. Ragnarok insanlığın son kaderinin hazin resmini çiziyor olsa da, tamamen emsalsiz değildir.

Tarih boyunca birçok medeniyet, yıkıcı kıyamet gününe dair tahminlerde bulunmuştur: Nostradamus, antik Maya’lar ve hatta Romalılar. Ve dünyanın sonunu benzer şekilde tahmin eden antik bir metin bulunmaktadır:İncil’in Vahiy Bölümü. Vahiy ile Ragnarok arasındaki benzerlikler hava fenomenleri, yeraltından veya gökyüzünden gelen canavarlar, dünyanın yok olması, bugüne dek yaşamış tüm insanların bir araya toplanması, ruhların bir araya getirilmesi ve yargılanması bağlamındadır. Gariptir, Hristiyanlar ve putperestler arasında yüzyıllar süren kanlı anlaşmazlıklara rağmen, sona dair kehanetleri iç içe girmiştir. Hristiyan ve putperest kıyamet hikâyeleri birbirlerine benzese de, bir açıdan, çarpıcı biçimde farklıdırlar. Ragnarok’ta, tanrılar ölür. İskandinav mitolojisinin son bölümü Ragnarok, düzen ve kaos arasındaki en büyük kapışmadır. Ragnarok devlerle tanrılar, daha doğrusu tüm kötü adamlarla tüm iyi adamlar arasındaki büyük savaştır. Her şey karışıklığa sürüklenmiştir, her şey kaosa sürüklenmiştir ve her tanrı karşısında antitezini bulmuştur. Dehşet verici bir savaştır. Dünya’da normal olması gereken her şey altüst olacaktır. Bu sarsıcı kapışma uzun zamandır beklenen bir hesaplaşmayla son bulacak, Yıldırım tanrısı Thor baş düşmanı Midgard Yılanı ile karşılaşacaktır. Thor, Midgard Yılanı var olduğu günden beri onunla savaşmak için sabırsızlanmakta ve sonunda bu şansı yakalamaktadır. Bu sefer, araya giren birisi de olmayacaktır. Sadece ikisi arasında geçen ciddi bir müsabaka olacaktır. Midgard Yılanı Thor’u sarmalayarak onu öldüresiye sıkacak, Thor da kendisini daha güçlü kılan, hatta çekicini kaldırmak için ihtiyaç duyduğu gücü sağlayan kemeri belinde takılı olduğundan, yılanın sarmalamasından kurtulabilecektir. Zorlu geçen bir ileri bir geri mücadelenin ardından, Thor öldürücü bir darbe indirir, fakat kaderin cilvesine bakın ki, yılanın yarasından damlayan öldürücü bir zehre maruz kalır. Thor zaferinin bedelini, hayatıyla ödeyecektir. Böylece, mitik dönem boyunca hep birlikte anılan bu iki baş düşman sonunda birbirlerini yok etmişler ve biz de kaos ve düzenin birbirini dengeleyişine şahit olmuşuzdur. .

Efsaneye göre, Ragnarok koptuğunda, herkes takdir eder ki, dünyanın korkunç sonu gelmiş olacaktır.Tüm tanrılar, devler ve insanların çoğu Thor ile birlikte ölecektir. Afetten sonra, hayatta kalacak olan tek şey dünya ağacı ve içinde saklanan bir kadınla bir erkektir. Çimenler yeniden büyüyecek ve onlar daha önce Asgard’ın bulunduğu vadide buluşarak yeni bir düzen kurmaya başlayacaklardır. Vikingli bir “Adem ile Havva”. İskandinav efsanesinin sonu, garip bir şekilde İncil’in başlangıcına benzemekteyse de, tesadüften daha fazlası mevcuttur.

Ragnarok efsanesi 13. yüzyılda tam olarak yazıya geçirildiğinde, Hristiyanlık çoktan Kuzey Avrupa’da iyice kök salmıştı. Avrupalı putperestleri etkilemesi için, Hristiyan misyonerler İskandinav mitolojisini Eski Ahit’in girişi haline getirmişlerdir. İskandinav tanrılar ölür, Adem ve Havva doğar. Ragnarok’a putperest dünyasının sonu gözüyle bakabiliriz ve açıkçası, yok edici ve yıkıcı bu büyük olaydan sonra yeni bir dünya oluşabilmiş ve Hristiyanlık gelebilmiştir. Bu olay tanrıların kıyameti olsa bile, bir bakıma geçmişe sünger çekmişlerdir. Cennete benzer bir dünyada yeni bir başlangıç yapmışlar ve bu güzel dünyada her şeyi baştan alma fırsatı bularak işleri düzene koymuş, iyiye yönelmişlerdir. Bu durum, arka plana eski İskandinavya’yı koyarak, Adem ile Havva, milat ve benzeri şeyleri barındıran Hristiyan düşüncesiyle iç içe geçmenin yoluydu. Hristiyanlık İskandinav dünyasını ele geçirince, Thor’un müritleri geri dönmemek üzere kabuklarına çekilmişlerdir. Thor’a olan tutku, kuzeyin Hristiyanlık’a geçişi gerçekten kök salmaya başladığında unutulmaya yüz tutmuştur. Dönüşümün tam manada günlük adet ve inanca yerleşmesi yüzyıllar almıştır. Öyle olunca, Thor’un dini için yavaş bir gün batımı yaşanmıştır. Hristiyanlık’a geçtikten yüzyıllar sonra dahi Thor efsanesi sessizce yaşamaktadır.

Haftanın 5. günü, yani “Thursday” (Perşembe) ismini Thor’dan almıştır. Perşembe Thor’un günüdür ve popüler kültürde çizgi roman ya da film kahramanı olarak varlığını sürdürmektedir.

Fakat yüzyıllar önce, Thor kayıp bir dinin dipnotu olmaktan çok daha ötesi, Dünya’nın en korkutucu savaşçılarının kutsal koruyucusuydu.

KADINLAR, SÜS VE YOZLAŞMA


 

Bu yazı size seçilimin rastgele olmadığı üzerine birçok düşünceleri vurgulayacaktır.
Ben oldum yoktur.

Bu zamana kadar söylenen şeylerin birçoğu, cinsel açıdan seçilemez olan erkekler hakkındaydı.

 

Lombroso ve G. Ferrerotarafından ilk kez 1893 yılında yayımlanan La Donna Delingu Ente cinsel seçilimi olası bir kocanın bakış açısından ele almaktadır.

Yazarların amacı, kadınların biyolojik açıdan erkeklerden aşağı olduklarını ve cinsel seçimin ya da reddedişin ortaya çıktığı yerlerde bu durumun göz önünde tutulması gerektiğini tespit etmektir. Dişinin aşağılık olduğuna yönelik argümanlardan biri, cinsler arasındaki görece biyolojik gelişim hızıyla ilişkiliydi. Yazarlar St. Augustine’i izleyerek, tüm türlerde olgun dişilerin, tam gelişmemiş bir erkeğe eş değer olduklarını öne sürerler. Bu yüzden Lombroso ve Ferrero, dişinin fiilen daha az evrilmiş olduğunu söylüyorlar. Erkekler evrimleştikçe ikincil cinsel karakterlerini daha fazla geliştirmeye ya da dönüştürmeye eğilim gösterirler örneğin, sesleri değişir ya da kelleşirler. Dişiler bu tür değişimleri daha az sergiler. Ayrıca erkeklerin dominantlığı [hakim, üstün, baskın] kendi türlerinin evrim merdivenindeki konumuna bağlıdır, aşağı konumdaki türlerin erkekleri daha az dominanttır ya da tersi; böylece bir kez daha, erkek dominantlığının, insanlığın daha fazla evrimleşmesinin bir işareti olduğu öne sürülüyor.

Yazarlar, Darvvin’e ve Fransız biyologu Milne Edvvards’a dayanarak, yüksek türlerde “atavistik gücün (atalarla ilgili) “, yani şeyleri oldukları gibi saklamaya ve ilerlemeden kaçınmaya yönelik muhafazakâr eğilimin erkeklere oranla dişilerde daha fazla olduğunu öne sürerler. Bu yüzden kadınlar geçmişten ödünç alınan modaları izlerlerken, erkekler modern, sade giysileri tercih ederler.Kadınların bu tür modalardan hoşlanması, aslında patolojik bir durumdur “misoneism (yenilik korkusu, değişiklik korkusu)”, yenilikten nefret etme. Kadınların kendilerini süslemeleri kolyeler, yüzükler, taçlar ve benzeri şeyler takmaları, saçlarını karmaşık biçimde taramaları ve abartılı giysiler içinde kasıla kasıla yürümeleri Lombroso’ya göre sadece onların temel atavizmini değil, ayrıca süsün ve bu yüzden sanatın da atavizmini simgeleştirir.

Bu şeyler, beden kısımlarının istatiksel analiziyle kanıtlanabilir. Kadının bebeksiliği, kısa kemikleri ve hafif organlarıyla kanıtlanır. Karşılaştırmalar, solaklık vakasıyla ilgili verileri de içermektedir solaklık özellikle atavistik ve dişidir.

Lombroso ve Ferrero, birbiri ardınca bedenlerin kafatası sığalarını, göz çukuru indekslerini, altçene ağırlığını ölçüyorlar ve, ölçüm yapılan kadınların normal ya da yozlaşmış, atavistik ya da evrimleşmiş, doğuştan fahişe, doğuştan katil ya da doğuştan normal olup olmadıklarına bağlı olan her türden ikincil benzerliklere ilişkin bulgularına sayfalar ayırıyorlar. Başka bilimcilerin bulguları, işin içine katılıyor. Mme. Tarnowskyadındaki bir araştırmacı, Rus fahişelerinin ellerinin köylü kadınların ellerinden daha uzun olduğunu gösteriyor (La donna delinguente, 307). Kendi iddiasıyla çelişerek, başka bir yerde sarışınların, esmerlerden daha fazla evrim geçirmiş olduğunu yayımlamasına karşın, Lombroso burada fahişelerin sağlıklı kadınlara oranla sarışınlığa daha fazla yatkın olduklarını iddia etmektedir. Ayrıca daha bol saçları vardır (320). Kasık kılları özel bir anahtardır: Sağlıklı dişilerde, atavistik olanlara oranla daha az kasık kılı vardır ve asla bir erkek örüntüsü halinde (yani, göbeğe doğru ince bir çizgi halinde gelişen) değildir bu kıllar. Kadınlardaki atavizmi açıklayan bir başka işaret, maymun kuyruğu gibi sarılmaya yatkın ayaklarıdır (323).

Lombroso ve arkadaşı, dolambaçlı argümanları çok seviyorlar. Sözüm ona iyi bir ahlaki nitelik eğer erkeklerden daha çok kadınlarda bulunuyorsa, kötüye dönüşüverir. Örneğin kadınların, erkeklere oranla başkalarının acılarını daha fazla paylaşmaları olgusunun hayvanlar âleminin dişilerinde de gözlenebildiğini söylüyor Lombroso ve Ferrero (79ff.). Fakat bunun nedeni kesinlikle merhametin atavistik olmasıdır. Aslında merhamet, patolojik olmaya yatkındır ve cömertlikle birlikte yazarların histerik diğerkâmlık olarak tanımladıkları bir hastalığın semptomunu oluştururlar. Merhamet ve cömertliğin kötü olmasının kanıtı, yabanıl zulüm, düşüncesizlik ve başka kötü niteliklerle birlikte aynı kadınlarda bir arada bulunma eğiliminde olmasıdır. Fakat cinsel seçilim, son zamanlarda uygulandığı şekliyle umut vaat etmektedir: Zulüm ve düşüncesizlik, insan dişilerinde giderek gelişmektedir, çünkü evrim geçirdikçe erkekler daha şefkatli, daha sevimli eşler seçmeye eğilim gösterirler (111). Bu nedenle erkeksi içgüdü, iyi niyetliliği seçiyor. (Ve yine de kadınların iyi niyetliliği, kendi güvenleri açısından bir şey ifade etmiyor, çünkü tümüyle erkek seçilimi aracılığıyla meydana geliyor!) Bu nedenlerden dolayı, köpekler ve diğer evcil hayvanlar gibi kadınların da erkek tahakkümüne bağlı olması doğal ve doğru olarak kalıyor. Kadınların kendileri bunu derinden arzuluyorlar; arzulamayanlar ise şuç açısından atavistiktir (129ff.).

Lombroso’nun dediğine göre cinsel karakteristikler aşağı hayvanlar arasında başladı ve dişilerle kıyaslandığında erkekler arasında bu karakteristiklerin daha az çeşitlendiği görülüyor; yüksek hayvanlar arasında bunun tersinin geçerli olduğunu gördük. Bu nedenle yüzyıllar boyunca erkekler, giderek daha az süs kullanırlarken, kadınlar ise daha fazla süslenmişlerdir(140ff). Aslında süs, temel olarak aşağı yaşam formları için bir cinsel cezbedicidir, örneğin kuşlar ve kadınlar için. Ayrıca süs sadece atavistik değildir; özü bakımından kendini bozma, hatta kendini hapsetme formudur.

Yazarlar, “geceleyin kutsal bir koruluğun derinliklerinde, kendilerini bıçak darbeleri ile kesen, bedenlerinde küçük yaralar ve kesikler açan, şarap ve müzikle sarhoş olan, ve sonunda kanlar içinde yere yığılan”eski İbrani mainadlarından söz ediyorlar (225).

Bu kendini yaralama, süslenmenin en eski biçimidir. Burada ve benzer eski uygulamalarda, modern kadınların bilezikleri, yüzükleri sevmesinin kökenleri yatmaktadır. Bilezikler ve yüzükler, yaraların ya da bu yaraları açan silahların veya kadınların taktıkları zincirlerin ve prangaların soyundan geliyorlar. Bununla birlikte mücevherler bedene ne yapıyorlar?Kolların, bacakların ve boynun etrafına dolanıyorlar(164ff.).

Kimi modern reklamcıların da burada hemfikir oldukları görülüyor

Kadının bileklerini bağlayan harika bir kelepçeden başka birşey takmıyor; “Jaipur” sözcüğü yukarıya yazılmıştır.

Mücevherleriyle ünlü şehirdir burası, söylenceye göre bu şehrin maharajahları [mihrace, Hint hükümdarlarına mahsus unvan] , yakındaki Udaipu ras’ın prenseslerini “şeref tutsakları” olarak ellerinde tutuyorlar.

Reklamlarda kadınları, omuzlarını inciden zincirlerle bağlamış olarak görebiliriz..

Lombroso ve Ferrero özellikle evrim karşıtı bir kendini yaralama formu olarak küpe takmanın üzerinde duruyorlar. Fakat kadınların kendilerine verdikleri acılar, kulaklarını delen bir erkeğinkine göre çok daha azdır. Çünkü yazarlarımız bize, kadınların erkeklere göre acıya karşı daha az duyarlı olduklarını söylüyorlar.

Neden? Çünkü daha atavistiktir kadınlar. “Kadınlarda yaralara ve ameliyatlara gösterilen büyük direncin, aşağı hayvanlar arasında yaralara ve hastalıklara gösterilen büyük direnç ile uyum göstermesi hatırlanmalıdır” (46ff.).

Süs, moda, ve öne çıkarılan dişilik, mesleklerin en dişisi olan fahişeliği hatırlatır bize. Tahayyül edilebileceği gibi La donna delinquente, büyük ölçüde buna dairdir. Fahişeliğe pek çok nedenden ötürü mesleklerin en eskisi denilmektedir ve fahişeler aslında genel olarak kadınları anlamak için bir anahtardır. Onlar, başka kadınların orijinal rol modelleridir, çünkü fahişelerin eylemleri ve görünümleri, tüm kadınların hoşlanacağı, cinsel sınırlamaların olmaması durumunun bir kalıntısıdır (258ff.). Bu nedenden dolayı fahişeler evrilmiş kadınlara göre kafataslarında, ayak ve el eklemlerinde, saçlarında daha fazla atavistik biçim bozuklukları taşırlar.

Bununla birlikte diğer kadın suçluların aksine fahişeler, kırışıklıklar, büyük alt çene kasları, yassı kafalılık, çarpık burun ve yüz asimetrisi gibi atavistik biçim bozukluklarına özgü çok daha açık işaretlerden normalde yoksundurlar. Ancak ve burada Lombroso ve Ferrero, başka bir tasımsal atlıkarıncaya bindirirler bizi bu tür kadınlar, sadece bu şeylerden yoksundurlar, çünkü bu tür özellikler onları fiziksel olarak daha az çekici yapacak ve böylelikle mesleklerinde daha az başarılı olacaklardır. Başka bir deyişle fahişelik, cezbediciliğe yönelik kendi kendini seçen bir yaşam alanıdır, ancak kendini seçme burada sadece mesleğin altında yatan atavizmi gizlemektedir. Fahişeler güzel gözükürler, sağlık normlarıyla görünüşteki uyuşmaları, paradoksal olarak gerçekte atavistik olduklarının bir işareti olabilir. Her halükarda fahişeler zaten tümüyle çekici değildir. Siğillerden, şiş alt dudaklardan, “erkeksi gırtlak” tan (yani boğuk seslerden), avurt ve çene kemiklerinin aşırı gelişmişliğinden ve “anormal dişlerden mustariptirler çoğu kez (334ff.). Ayrıca, “dokunma ve tat alma duyuları gelişmemiştir ve sık sık dövme yaptırırlar” (359). Erkeksi, dolayısıyla da atavistik el yazıları vardır; Ninon de Lenclos ve Catherine de Medicis, ünlü fahişelere örnek gösterilir (381).

Pekâlâ. Bütün bunlara Lombroso’nun gözlerinden bakmaya çalışarak, Catherine de Medicis’in kendi mezarı için ısmarladığı iki portre figürünü örnek verelim

İlk başta Girolamo Della Robbia’dan bir model yapması istendi. Bu olay, Catherina yaklaşık 43 yaşındayken, 1589 yılındaki ölümünden çok önce 1562 yılında oldu. Sipariş koşulu olarak kraliçenin, ölümünden birkaç gün sonrasında nasıl görünecekse öyle gösterilmesi istendi. Girolamo, bu isteğe uydu. Kraliçe neredeyse çıplak yatıyor, kıvrımlı giysisi bir yana aülmış ve sanki ölüm sonrası katılığı içinde başı geriye doğru kaymış. İskeleti ve uzun zayıf kas lifleri, solgun derisi boyunca sert biçimde gözüküyor. Transi olarak bilinen bu tür figürlerin arkasında yatan düşünce, kişinin tüm dünyevi simgelerden ve iktidar işaretlerinden arınmış olması ve yargılanmak için çağrılmayı bekleyerek tam bir utanç içinde yatmasıdır. Kimi t ramilerde cesedin etlerini yiyen kurtçukları ve başka yaratıkları da görüyoruz.

Girolamo’nun modeli, olasılıkla çok dehşet verici olduğu için reddedildi. Siparişi almayı başaran Germain Pilon, Cat herine’in en ünlü portrelerinden birini yarattı.

Hâlâ çıplak bir cesettir, ancak aynı zamanda da kıvrımlı çarşafı kasıklarının üzerinde vektörlü ovallerden oluşan büyük bir çiçek haline gelmiş, güzel, duyarlı bir Venüs Pudica’dır. Toz haline gelme, ayrışma düşüncesi, eski pagan kavramı olan bir tanrıçaya dönüşen kraliçe ile yer değiştirir: Ölüm sonrası tanrılaştırma. Kocası, II. Henri, Christian decorum’dan olmasa da, Pilon’un concetto’sunun bakış açısından edindiği bir ölü İsa pozu takınarak hemen yanı başında yatmaktadır.

Tuhaf bir rastlantı olarak, Girolamo Della Robbia’nın reddedilmiş modeli ve Pilon’un bitmiş yapıtı, Lombroso’nun iç benliğinin çürüyüp iğrenç hale geldiği cezbedici fahişe vizyonuyla uyuşmaktadır. Özellikle Della Robbia’nın kraliçenin boynuna, gırtlağına ve çenesine yaptığı vurguya dikkat edin. Daha da tuhaf bir başka rastlantı belki de rastlantı olmayabilir: Della Robbia’nın kraliçesindeki tek tek seçilen kaslar ve bedende neredeyse hiç yağ bulunmaması (örneğin gelişmemiş göğüslerinde), Kristy Ramsey gibi modern kadın vücut geliştiriciler açısından onu rakip haline getiriyor. Bu nedenle bir kez daha amaçlanmış bir çöküş görünüşünün, bedensel çürüme görünüşünün cezbedici durumuna dönüştüğü görülüyor. Catherine de Medicis’in gerçekten una donna delinquente (suçlu bir kadın) olup olmadığı, hayli tartışmalıdır.Lombroso’nun temel sergisi olan, Roma İmparatoru I. Cladius’un dillere düşmüş karısı Messalina için durum aynı değildir.”

İmparatoriçenin, Lombroso atavizminin göstergeleri olan ağır bir çeneye ve sık, kıvırcık saçlara sahip olduğuna dikkat ediniz. Ayrıca belirgin kemerleri olan kaşlar, güçlü yanak kemikleri, dolgun bir alt dudak, büyük asimetrik gözler, ve burun ile yanaklar arasında derin kıvrımlı yüzeylere sahiptir. Boynu uzundur ve kaide kısmında genişler. Başı yassımsıdır Lombroso’nun söyleyeceği gibi platisefaliktir. [Yassı kafa gösteren, basık kafaya sahip] Saçlarındaki buklelerin ve lülelerin grift, düzenli topluluğu tıpkı gamze gibi suç yüklüdür (. Ayrıca Minos, resim.)

Özetle suçlu kadınlar, tüm kadmsal özelliklerini abartmaktadırlar. Atavistik kadınlar, giysi ve süse çok tutkundurlar, normal kadınlara göre daha duygusal, daha sefih, daha az anaç ve çoğunlukla daha zekidirler. Yazarlar gider ayak şunları söylemektedirler: “Erkek suçlular ve erkek yozlaşmışların çoğu gibi, fahişeler de çok dindardır.”Burada, Lombroso, Galton ve arkadaşları dini bir kötü etki olarak görürler. Hıristiyanlık sadece yamyamlıkla kalmaz, sağlıksız atavistik gelenekleri korur ve suça yönelik eylemleri saygın bir yere koyar (çarmıha gerilme?). Tüm bunları nasıl biliyoruz. Çünkü çok fazla sayıda suçlu, dindardır (La donun delin quente, 552).

Dişilerin atavizmde ilk sırayı işgal edebilmelerine karşın, erkekler sadece kötü olabiliyorlar. Saf halde atavizm, Giotto’nun Massacre of the Innocents’inde (Masumların Kıyımı) görülmektedir, burada esas katil, yassı kafalı, siyah gür saçlı ve dar alınlıdır. Gözleri, uzun sivri burnunun her iki yanında sadece yarıklar olarak durur. Diğer askerlerin de dar kafaları ve kalın dudakları olduğunu ekler

Lombroso: Üstçene fırlaklığından mustariptirler daha fazla atavizm. Mantegna, Raphael, Rubens, Ribera ve Titian, içgüdüsel olarak suçlu tipleri resmeden diğer sanatçılardır. Lombroso, İsa’nın Çarmıha Gerilişi ve Çarmıhını Taşıyan İsa (olasılıkla Dresden, Gemaldegaleria’da 1570-1572 tarihli Andata al Calvario) yapıtlarında Veronese’nin işkencecileri asimetrik yüzlerle ve düzensiz sakallarla, alt kısımlarına oranla çok büyük üst kısımları olan kafataslarıyla, zigomatik kemik başlarıyla (çıkık elmacık kemikleri) gösterdiğini açıklamaktadır.

Başka yozlaşmış tipler olan, Zenci ve Moğol, Michelan gelo’nun Kıyamet’inde lanetliler arasında görülmektedir.

Lombroso, onların sivri, boynuz biçimli kulaklarından söz eder; örneğin, cehennem kapısının bekçisi Minos’unkiler.” Minos’un arkasındaki figürlerin patlak gözlü yüzleri ve güçlü kaş kemerleri de atavistiktir. Fakat Minos’un kendisinin de kırışık yanaklara, fırlamış çeneye, çukur gözlere ve S gibi eğilmiş burna sahip olduğunu ekleyeceğim.

Hatta daha da kötüsü dâhilerdir: Galton’ın onlardan daha fazla yetiştirmek istemiş olmasına karşın Lombroso’nun açıkça onları ortadan kaldırmak istediği görülür.

Başkan Garfield’a suikast düzenleyen Charles J. Guiteau, tipik bir Lombrosan suçlu dâhidir. Guiteau, çok bilgili ve dindar bir manyaktır.  Çok sayıda fiziksel atavizme sahipti: Uzun boy, çevresi 619 mm. olan asimetrik makrosefalik kafa (tahta kalıptan yapılmış bir estamp aracılığıyla Lombroso tarafından ölçülmüştür?). Sağ tarafında çöküntülü ve yassılaşmış plagiosefalik bir kafatası (yani, eğik bir ekseni olan), gür siyah saçları, derin yuvalan içinde küçük, genişçe kurulmuş gözleri ve kocaman sürahi gibi kulakları vardır. Guiteau’nun soyaçekimi, babasının deliliğinin (diğer oğullarına Luther ve Calvin gibi deli isimleri verdi) ve hezeyan halindeyken ölen iki kız kardeşinin deliliğinin kanıtıdır; üçüncü kız kardeşi ise on beşinde dindar bir fanatik haline geldi. Dördüncü kız kardeşin bozuk biçimli bir kafası vardı. Son olarak Guiteau’nun erkek yeğeni de bir dâhi, bir müzisyendi ve delirerek ölmüştü Lombroso’nun sanat eleştirisi, çok ilginç biçimde olağandışıydı. Özellikle süsten nefret etmesi, Max Nordau ve Adolf Loos’a sirayet edecek ve onlardan da Gropius, Mies van der Rohe ve modern mimarinin bir düsturuna dönüşen Le Corbusier’ye geçecekti. Fakat Lombroso, yabani doğada bile süslemenin suçluluk aşamalarını buldu. Ona göre tropiklerin gür, çok süslü bitki örtüsü, “suçlu bitkilerden oluşmaktadır. Bu organizmaların zehirli kısımlarından, derilerinden, arterlerinden, dişlerinden, yapraklarından, çiçeklerinden süsler yaratmak, bu tür yılankavi tendrilleri, kuvvetli esnek yaprakları, parlak yüzeyleri ve sarhoş edici çiçeklerini yüceltmek ve kullanmak suçu kutsamaktan başka bir şey değildi. Bu tür sanat, doğanın kötü alışkanlıklarını ve ahlaksızlıklarını överek harekete geçirdi. Avrupa uygarlığını zehirledi.53 Sanat ve edebiyattaki diğer suç taşıyan öğeler, “en küçük ayrıntıların abartılması, simgelerin, yazıtların ya da aksesuarların istismar edilmesi, belirli bir rengin tercih edilmesidir… (bu şeyler) matto idism’in (suçlu deliliği) hastalıklı semptomlarına yaklaşabilir.” Suçlu kişiler, gerçekten de çok sık olarak renk körüdürler ya da renklere karşı aşırı duyarlıdırlar ki bu da eşit ölçüde kötüdür. Ayrıca onların çarpık görsel alanları vardır, doğru perspektifte göremezler; ya da görüş alanları gözlerinin önünde hızla çarpar, şişer ya da titreşir. Max Nordau, bu anlayışları doğrudan Cezanne ve Renoir gibi ressamlara uygulayacak ve onların sanatlarını optik ve duyusal engellerinin bir yansıması olarak görecektir (bkz. 7. Bölüm).

Anthea Callen Degas’ın, dişi dansçı imgelerinin bazılarında bu Lombrosan özellikleri dışa vurmaya çalıştığını iddia etmişti.” Bu yüzden dansçıların, Lombrosa’nın atavizm ile eş tuttuğu, kısa, eğimli alınlar, uzun kollar, kısa bacaklar ve galvanik (elektrik çarpmasına benzer) devinimleri vardır Callen’a göre. Haklı olabilir; ancak benim gördüğüm Degas’ın dansçıları, ara sıra eğimli alınlara sahip olmalarına karşın, Lombroso’nun pozitif olarak düşüneceği ilkeler doğrultusunda çizilmişlerdir.

Fakat resimdeki dansçı, kanonik 7 baş yüksekliğindedir. Ayrıca söylenebileceği gibi, baş olarak hesaplanmış dikey beden eklemleri kanonik açıdan meme uçları için 2, göbek için 3, kasık için 4, dizler için 5 ve topuklar için 7’dir. Bu kanonik sınırlar, bu arkadan görünümde kürek kemikleri ve bel fiyongunun üstü ve altı tarafından da saptanır. Dansçının kollarının üst ve alt kısımlarının her biri eller dışarda tutulursa tam olarak bir baş uzunluğundadır. Aksine aynı sanatçının fahişesi, açık şekilde Lombroso’nun atavizm formüllerine tam olarak uyar. Bir goril ya da babuna benzeyen kadın, 5 baş yüksekliğinden fazladır; onun eklemlerinden hiçbiri, doğru noktalarda bulunmaz, bunun nedeni uyluklarının olağanüstü biçimde kısa ve gövdesinin çok geniş olmasıdır. Testi kulbu gibi kulakları ve kalın bir çenesi vardır, ağzı ve burnu birbirine çok yakındır, bu da Kretschmeı’in hypoplasia adını verdiği etkiyi yaratmaktadır. (Fakat, kolları oldukça kısadır ve tam bir atavizm onları uzatacaktır.)

Kaynak:
George L. HERSEY ,Cazibenin Evrimi , İngilizce aslından çeviren: Rahmi G. ÖĞDÜL, 1. baskı: Say Yayınları, İstanbul 2003, sh: 203-214

Dünya, artık yalnız dağdan, taştan, havadan, sudan oluşan bir dünya değil; görüntüler cennetidir… Kitle iletişim araçlarıyla beslenen bu görüntü çeşitliliği, insanı bombardımana tutmuş durumda. Bu görüntülerden yola çıkarak yapılmakta ‘güzellik’ tanımı.

Bu görüntülerin etkisiyle biçimlenmekte birçok tip… iyi, ama ‘mükemmel beden’ denilen şey, sahiden nasıl bir şey?

‘Güzelleri ‘güzel’ buluş gerekçemiz ne?

Niye güzel şeyler karşısında etkileniriz, niçin kimyamız değişir?

İdeal beden ölçüsünün sırrı nedir?

Cinsel seçim nasıl yapılır?

George Hersey, Cazibenin Evriminde, cinsel seçilimle ilgili Evrimci kavramları sanat tarihiyle tanıştıran eğlenceli bir teori öne sürüyor: insanlar, eş seçimini güzelliği yansıtan sanat eserlerinden etkilenerek yaparlar. Bunun sonucunda da insan bedeni gittikçe bu sanat eserlerinin oranlarına sahip olur.

Hersey’in teorisi, kolay kolay ispatlanamayacak bir teori… Ancak, bedenin geçirdiği evrim, eşler arasındaki yarış, telesex tanrıçaları, Leonardo’dan Dürer’e uzanan plastik güzellik, kozmetik, kas ve süs üzerine söylediklerine kayıtsız kalmak mümkün değil. Zira Hersey’in canlı, erotik metni, Yunan heykeltıraş Polykleitos’un öne sürdüğü formüllerin, insan ifadeleri ve oranları konusunda bir Batılı kriter oluşturduğunu göstermekte… Üstelik Hersey, prehistorik heykelcilikten Yeşil Dev’e, Batman’den Metres Tanya’ya kadar birçok bilgiyi, akademik jargona başvurmadan yapmakta…

Cazibenin Evrimi, beyin kaslarınız için iyi bir egzersiz niteliğinde, her sanatseverin hoşuna gidecek bir egzersiz…

“Hersey, bu eğlenceli disiplinlerarası şamatada, yüksek sanatla popüler kültür arasında ilgi çekici bağlar kuruyor.” [Choice (Akademik kütüphaneler için Amerikan tanıtım dergisi)]

 

THEY LİVE / Yaşıyorlar (1988)


Önemli mesajları olan bir film
Seyretmeyenler için

Yönetmen: John Carpenter      

Senaryo: Ray Nelson, John Carpenter  

Ülke: ABD

Tür: Aksiyon, Korku, Bilim-Kurgu, Gerilim

Vizyon Tarihi: 01 Mart 1990 (Türkiye)

Süre: 93 dakika

Dil: İngilizce

Müzik: John Carpenter, Alan Howarth

Nam-ı Diğer: John Carpenter’s They Live | They Live!

Oyuncular Roddy Piper ,Keith David, Meg Foster ,   George ‘Buck’ Flower ,Peter Jason

Özet

Hayatını sürdürebilmek için yolu büyük şehre düşen John bir inşaatta çalışmaya başlar. Orada tanıştığı arkadaşı onu yaşadığı mahalleye götürür ve John orada korkunç bir keşif yapar. Tüm dünyan uzaylılar tarafından istila edilmiştir… Ve tek sahip olduğu onları görebildiği gözlüğü ve tüfeğidir.

Genel Yorum:

- Öngörülerine göre 2025 yılında tüm dünya gizli mesajlar aracılığıyla kontrol altına alınacak. 2011’deyken bunun ne etkili boyutlara ulaştığını görebilmek zor değil. Yeni neslin TV, internet başında kuruyup gittiğini görmek içler acısı… Facebook’taki büyük bir sayfa milyonlarca kişiyi kontrol edebilecek düzeye ulaştı. TV haberleri ne derse koyun diye tabir edilenler çobanına ‘itaat et’memek için bir gerekçe göstermez. Şöyle bir dünyaya yukarıdan bakın: İnsanlar sabah-akşam aynı saatlerde iş telaşı içindeler, kimileri ekran karşısında zombiye dönmüştür, kimileri taraflı bir gazetenin her dediğine inanır vb… Zombilerin Şafağı filminde de benzer bir eleştiri vardı, günümüz insanların ruhsuz birer bedene dönüştüğünü vurguluyorlardı. They Live’da da buna benzer bir olay var. Olayı öyle bir eleştirmişler ki bu hale gelebilmemiz için ancak uzaylıların kontrolü altında olmamız gerekiyor, yani kendi kendimizi bu hale getirmemiz trajikomik halde deniliyor. Film bir bakıma ‘uyanma projesi’ amacı taşıyor denilebilir.

- Dergi, afişlerdeki gizli yazılar dahihaneceydi. İndirim ilanını görür görmez geceden sıraya giren kişileri ekranlarda sıkça görmüşüzdür. Bunu iyi bir şeymiş gibi gösteren kanallar ayrı bir mesele zaten. Gerçekten de sanki bir güç insanları kontrol altına almayı hedefliyormuş gibi… Dikkat ettiyseniz genelde tezgahtarlar, alışveriş yapanlar, kuaföre para döken kadınlar uzaylı olarak gösteriliyor. Efendimiz olan şeyin para olduğuna vurgu yapılıyor. Uzaylılar falan hikâye, ama şu bir gerçek ki “Onlar yaşıyorlar, biz uyuyoruz!”

Eleştiriler için
https://eksisozluk.com/they-live–40500

THE PERVERT’S GUİDE TO IDEOLOGY
Normüstü İnsanın İdeoloji Rehberi (2012)

Filmden

Seni aldatmak için dillerini kullanıyorlar. Zehir dudakları üzerinde. Ağızları, acı ve lanetlerle dolu. Gözlerinde Tanrı korkusundan eser yok. Liderlerimizin kalplerini ve beyinlerini aldılar. Zengini ve güçlüyü yanlarına aldılar. Gerçeği görmememiz için bizi kör ettiler. İnsan ruhu baştan çıkarıldı. Neden aç gözlülüğe tapınıyoruz?

Çünkü görüş sınırlarımızın dışında bizi onlar besliyor. En yüksektekilere kadar, doğumdan ölüme kadar onlar, bizim sahibimiz. Bize sahipler. Bizi kontrol ediyorlar. Onlar bizim efendilerimiz. Uyanın! Onların hepsi etrafınızda.

**

Bazen televizyon izlediğimde kendimi kaybediyorum. Kendimi büyük bir yıldız gibi hissediyorum. Ya da kendi şovumu yapıyor gibi hissediyorum. Ya da kendimi haberlerde limuzinden inerken hayal ediyorum. Yapmam gereken tek şey ünlü olmak. İnsanlar beni izliyorlar. Ve beni seviyorlar. Asla yaşlanmıyorum ve asla ölmüyorum.

**

Detroit’de karım ve iki çocuğum var. Onları 6 aydır görmüyorum. Çelik fabrikaları insanları kovuyorlardı. Sonunda battılar. Çelik fabrikalarında çalışmayı bıraktık. Kendilerine ne verdiler biliyor musun?

 Zam.

Altın kural: Altına sahip olan adam kuralları koyar.

Bir fabrika daha kapatırlarsa kahrolası yabancı arabalarını mahvedeceğiz.

 – Biraz daha sabırlı olmalısın.

 – Artık sabrım kalmadı.

Tüm mesele sanki çılgınca bir oyun gibi. Seni başlangıç çizgisine koyuyorlar. Oyunun adı: Hayata karşı yarış!

 

Herkes kendisi için çabalıyor ve senin de aynı şeyi yapmanı bekliyorlar.

Yapabileceğin her şeyi yap. Ama unutma ki; ben de seni mahvetmek için en iyisini yapacağım.

 – Peki nasıl başaracaksın?

 – Para için ağır işler yapıp şansımın dönmesini bekleyeceğim.

Amerika’ya inanıyorum. Kuralları takip ediyorum.

**

İçgüdülerimiz farklı bir şekilde yönetiliyor. Bilinç altımızda yapay olarak kandırılarak yaşıyoruz.

Eylem, sekiz ay önce, olayı kaza sonucu fark eden küçük bir grup bilim adamı tarafından başlatıldı. Fakirler ve alt sınıflar büyüyor. Adalet ve insan hakları yok oluyor. Acımasız bir toplum yarattılar ve biz kasıtsız suç ortaklarıyız. Kural koyma amaçları, bilinci yok etme altında yatıyor. Bizi transa geçirdiler. Bizi kendimize ve diğerlerine göre farklılaştırdılar. Yalnızca kendi çıkarlarımıza odaklanmış durumdayız. Lütfen anlayın. Onlar keşfedilmedikleri sürece güvendeler. Bu, onların hayatta kalma yöntemleri. Bizi uyutuyorlar, bizi bencilleştiriyorlar.

  • Bizi durgunlaştırıyorlar.

 – Bunları nerenden uyduruyorsun!

**

Uyuyan orta sınıf üzerinde duruyorlar.

Gittikçe daha fazla insan fakirleşiyor.

Biz onların sığırlarıyız.

Kölelik için kullanılıyoruz.

**

ONLAR YAŞIYOR BİZ UYUYORUZ

**

- Şimdi gitmem gerek. Belki başka bir zaman.
Bu dünya beni kör etmiş olabilir ama Tanrı görmemi sağladı. Geri geleceksin. Sözüme geri geleceksin.

**

Her zamanki gibi, insanların çoğu gördükleri rüyadan sonra çıldırıyorlar.

Gerçeği bilmek ister misiniz?

 Bu saçmalık her yüzyılın sonunda oluyor. Sadece insanlar gelecekle yüzleşmekten korkuyorlar. Neler oluyor?

**

Şu anda bir işim var ve onu kaybetmemeye çalışıyorum.

Sürekli beyaz bir çizgide yürüyorum. Kimseyi rahatsız etmiyorum. Kimse de beni rahatsız etmiyor. Siz de aynısını yapmaya başlasanız iyi olacak.

Yolun ortasındaki çizgi. Bu sürülecek en kötü yer.

**

Bizi rahat bırakın! Sizi tanıyoruz.

“Ölümün gölgesindeki vadide yürümeme rağmen şeytandan korkmuyorum.”

**

Birileri Üçüncü Dünya Savaşı’nı mı başlatmak mı istiyor?

**

Gözlüksüz olarak  gördüğün  reklam panosu

 

itaat et gerçeği

Gözlüklü gördüğün reklam panosunun gerçeği “İTAAT ET İTAAT ET”

itaat et

Görünen Tabela

GörünenGördüğümüz Tabelanın Aslı (Bağımsız Düşünce Yok)

Bağımsız Düşünce Yok  (2)

Gördüğümüz Bürokrat

görünen bürokrat

Görünenin Aslı

gerçek bürokrat

İTAAT ET

İTAAT ET

EVLEN VE ÇOĞAL

Bağımsız Düşünce Yok

TÜKET

SATIN AL

İTAAT ET,

UYKUDA KAL,

İTAAT ET

OTORİTEYİ SORGULAMA

**

BU SENİN PARAN

bu senin tanrın

ASLINDA BU SENİN TANRIN

Bu senin tanrın

**

Uzun boylu bir erkek, görüş gözlüğü takıyor. Sırrımızı görüyor.

**

Tüm dünya tehlikede. Onlar her yerde. Onları sadece bu özel gözlükle görebilirsin. Bu şeyler tarafından kontrol ediliyoruz. Ne olduklarını ya da nereden geldiklerini bilmiyorum ama onları durdurmamız gerek.

**

- Tamam. Hiçbirimizin gözlüksüz göremeyeceği bir şeytan gücüyle savaşıyorsun.

 – Al ve bak.

 – Eğer gözlüklerinden bakmamı istiyorsan, bakarım. Senin gördüğün şeyi görmesem bile, nasıl olsa onu göreceğim.

 – Kendi seçimini kendin yaptın.

 – Bu benim seçimim değil, senin seçimin.

**

Tak şu gözlükleri bir kere.

 – Benden uzak dur!

-Senin ve ailenin hayatını kurtarmaya çalışıyorum.

-Sen kendi hayatını bile kurtaramıyorsun! Sana bir seçenek sunuyorum.

Bunları tak ya da bu çöp kutusunu yemeye başla.

**

Kes şunu! Gözlükleri tak.

Dostum, sana bu işe karışmak istemediğimi söyledim.

Lanet olası aptal! Al ve bak. Tak şunu. Hayır! Üzgünüm.

Gözlükleri tak!

Tak şunları!

 Canın cehenneme!

Bak! Her yerdeler.

Bizi görebiliyorlar.

Sıkı dur.

Rüyadan uyanan ilk kişi sen değilsin.

Bu da ne?

Kardeşim, hayat bir fahişe gibi.

**

Tek görenler biz olamayız. Bunları yapan insanları bulmamız gerek. Evet, aralarında hala yaşayanlar varsa tabii.

**

Uzun zaman önce her şey çok farklıydı. Babam beni nehre götürüp bana güç ve zaferi anlatmıştı. Kurtuldum. O değişti. Kabalaştı. 13 yaşımdayken kaçtım. Bir keresinde eski büyük bir usturayla beni kesmeye kalktı. Onu boğazıma dayadı. “Baba, lütfen.” dedim. Ama o bir ağacı keser gibi ileri geri hareket etmeye devam etti. Belki de şu dışarıdaki şeyler her zaman bizimle birlikteydi. Belki de birbirimizden nefret ettiğimizi, birbirimizi öldürdüğümüzü kendi soğuk kalplerimizden beslendiğimizi görmek hoşlarına gidiyor. Ona haberlerim var. Ödeme zamanı. Çünkü ben artık babasının küçük oğlu değilim.

**

DÜNYANIN BİR UYANMA ÇAĞRISINA İHTİYACI VAR.

BU ÇAĞRIYI BİZ YAPACAĞIZ.

**

- Herhangi bir sorun var mı?

 – Hayır. Şehir bizi arayan polislerle dolu. Ve polislerin çoğu insan. Hükümete meydan okumaya çalışan komünistler olduğumuz söylendi. Ve bazıları üye oluyorlar.

 – Yani insanların onlara katıldığını mı söylüyorsun?

 – Çoğu çıkarları için katıldı. Terfi alıyorlar, banka hesapları kabarıyor, yeni evler, arabalar  Mükemmel değil mi?

 Zengin olmak için her şeyi yaparız. Floritkarbonlar 1958’den bu yana arttı. Yeryüzü yeni bir iklime giriyor. Bizim atmosferimizi kendi atmosferlerine çeviriyorlar.

 – Bu şeyler ne istiyor?

 Neden buradalar?

 – Onlar serbest girişimciler. Yeryüzü gelişen başka bir gezegen. Onların üçüncü dünyası.  gezegeni tüketip, bir diğerine geçecekler. Kayıtsızca yayılıyorlar. Onlara göre hayvan olabiliriz, yiyecek olabiliriz. Ama aslında onlar için birer malız. Bir hücum birimine ihtiyacımız var. Onların üstesinden gelecek birileri.

 – Mevcut.

 – Hiç aniden kaybolduklarını gördünüz mü?

 Bir kez.

**

2025 yılına kadar sadece Amerika değil, tüm gezegen bu güç birliği ile koruma altına alınacak. Çıkarlar bizim ve sizin için önemli. Güçlü, seçkin insanlar. Yayılmamız için ihtiyacımız olan kaynakları bize verdiniz. Karşılığında her birinizin kişisel geliri büyüdü. Yalnızca bu yıl ortalama %39. Ve şimdi, daha büyük bir galibiyet kazandığımız haberini aldım. Yer altı terörist şebekesi yok edildi. Durum normal haline döndü.

**

Operasyonun beyinleri burada. Sinyaller bir uydu yoluyla tüm dünyaya yayılıyor.

**

Bekleyin çocuklar, büyük bir hata yapıyorsunuz.

 – Hatayı sen yaptın.

 – Hayır, beni dinlemelisiniz. Anladığınızı sanmıştım. Bu sadece iş. Hepsi bu. Hala anlamıyorsunuz değil mi çocuklar?

Artık ülkeler yok. Artık iyi adamlar yok. Tüm oyunu yönetiyorlar. Tüm gezegene sahipler. İstedikleri her şeyi yapabilirler. Bir değişim için bu bile iyi. Eğer onlara yardım edersek para kazanmamız için bizi rahat bırakacaklar. Siz de iyi bir yaşamdan faydalanabilirsiniz. Bunu herkes ister.

 – Bunu senin gibilerle yap.

 – Sorun ne?

 Hepimiz her gün çıkarımız için, kazanmak için bunu yapıyoruz.

**

GÜNAHLAR ORTAYA DÖKÜLDÜĞÜ ZAMAN

******************************

BİLİNÇALTINA ETKİ EDENLER
(SUBLİMİNAL)

 

UKLAD ZAMKNİETY / Kapalı Devre (2013)


Yönetmen: Ryszard Bugajski    

Senaryo: Miroslaw Piepka, Michal Pruski          

Ülke: Polonya

Tür: Aksiyon, Suç, Dram

Vizyon Tarihi: 05 Nisan 2013 (Polonya)

Süre: 100 dakika

Dil: Lehçe

Müzik: Shane Harvey   

Çekim Yeri: Gdansk, Pomorskie, Poland

Oyuncular:    Janusz Gajos, Kazimierz Kaczor, Wojciech Zoladkowicz,    Robert Olech,    Przemyslaw Sadowski

Hakkında/Özet

“The Closed Circuit” [Kapalı Devre] – Gerçek olaylardan esinlenerek kurgulanmış merak uyandırıcı ve güçlü oyunculuklara sahip bir siyasi gerilim filmidir.

Film, hırslı yeni üç genç girişimci Navar isimli bir elektronik şirket kurmaları ile şehrin kemikleşmiş güçlerinin entrikalarına kurban gidişleri, Polonya’nın Gdansk şehrindeki hırsları ve yozlaşmaları konu edilmektedir.

Yeni girişimcilerin başarısını kabul edemeyen zenginler kulübü [Offshore Holding] önce Navar firmasını 10 milyon € satın almak isterler. Alamayınca adamları olan Savcı Andrzej Kostrzewa ( Janusz Gajos ) yı kendi emelleri için kullanırlar.

Filmin adından da anlaşılacağı üzere “Kapalı devre” ye dahil olmak için ya köle olmak veya belalara hazırlanmak gerekir. Uydurma ihbarlar ile genç girişimciler aileleri ile mağdur oldukları gibi hapsi boylarlar. Piotr Maj’ın hapishanede tecavüze uğraması ve intihar teşebbüsü, Grzegorz Rybarczyk’in eşininin çocuğunu düşürmesi,  gibi örnekleme olaylar haksızlığın/zülmün boyutunu göstermeye yeterli olur zannediyorum.

 Neticede bir TV muhabirinin yardımı ile girişimciler hakkındaki Navar soruşturması 7 yıl gibi zamandan sonra 2013 yılı sonlarında olumlu şekilde neticelenip suçsuz oldukları ispatlanır.. Tutukluluk dönemleri ve uğradıkları zarara karşı devletten 10 bin tazminat alırlar. (Ama neye yarar ki)

Savcı Andrzej Kostrzewa ( Janusz Gajos ) , kötü bir koca ve baba, açgözlü zengin, avcılık gibi merakları olan bir kötü adam profili çizmesi, polisin bu entrikalarda alet oluşlarını görünce insanın içi burkuluyor. Olayı soruşturan Kamil Slodowski [Wojciech Zoladkowicz]’nin dürüstlük adına işkenceye alet oluşunu da nasıl yorumlarsınız bilemiyorum.

Her şey bir yana kapalı devre içinde hatalı ve yanlı soruşturmanın sebepleri olan Savcı Kamil Slodowski Temyiz Cumhuriyet Savcılığı’na terfi etmesine, Andrzej Kostrzewa’nın hala Bölge Temyiz Cumhuriyet Başsavcılığında Savcısı olmasına ve şirketin üzerine komplo kurulmasına yardım eden Vergi Dairesi başkanı Miroslaw Kaminski’ninde emekli ve bir uzman denetçi olarak çalışmasına şaşırabilirsiniz.

Ayrıca filmde mason kulüplerine ve illuminatiye göndermeler olarak kabul edebileceğimiz anti – Semitizm ve anti – Polonism mevzuları bulunmaktadır.

 

THE UGLY AMERİCAN (1963) “Çirkin Amerikalı”


Yönetmen: George Englund     

Senaryo: William J. Lederer, Eugene Burdick, Stewart Stern    

Ülke: ABD

Tür: Dram

Vizyon Tarihi: 02 Nisan 1963 (ABD)

Süre: 115 dakika

Dil: İngilizce

Müzik: Frank Skinner   

Ödüller: Adaylık; 2 Golden Globes. 1 ödül ve 1 adaylık

Çekim Yeri: Courthouse Square, Backlot, Universal Studios – 100 Universal City Plaza, Universal City, California, USA

Oyuncular:    Marlon Brando,    Eiji Okada,    Sandra Church,    Pat Hingle, Arthur Hill,

Hakkında

“Çirkin Amerikalı”(The Ugly American) filmi Kordelanın en az kitabı kadar büyük tepkiler uyandıracağında şüphe yoktur. Filmde, kitaptaki sert tezlerin gidişatı, halihazır duruma uyabilmek maksadıyla, nisbeten değiştirilmiş; prodüktör-direktör George Englund ile yazar Stewart Stern hikâyeyi, isabetli bir kararla, aşağı yukarı bugün müşahede edilen vaziyete sokmağa çalışarak, bazen yanlış tesirlere kapılan Amerikalı bir elçinin bir Güneydoğu Asya memleketine verilen yardımı nasıl yönelttiğini perdeye aksettirmelerdir.

Bu çalışmaların neticesinde kuvvetli ve düşündürürü bir film ortaya çıkmıştır. «Çirkin Amerikalı- perdede, kalpten ziyade akıla hitap etmektedir. Elçi rolünü oynayan Marlon Brando filme baştan aşağıya hâkim bir durumda bulunuyor. Brando burada kendi şahsını olduğu gibi ortaya koyup hiçbir etki altında kalmıyor. Brando’nun; bu filmdeki mühim özelliklerinden biri de tam manasıyla “Brandovart” bir şekilde hareket etmesidir.

Ünlü aktör şimdiye kadar çıktığı bütün rollerde ve değişik telâffuzlar taklit etmek veya makyaj maskesi arasında gizlenmek mecburiyetinde kalmıştır. Halbuki bu filmde Brando’nun bıyığı hariç olmak üzere hiçbir ağır makyajı veya herhangi bir şahsı taklit ettiğini gösteren bir hareketi yoktur.  Bu film. Brando’nun san’at kabiliyetini bir daha ortaya çıkardığı gibi, genç prodüktör—direktör Englund için, kendisini göstermesi bakımından, çok büyük bir fırsat teşkil etmiştir. Zira Englund. aslında gayet zor bir konuyu, iki vazifeyi birden üzerine alarak, islemesini bilmiş ve başarılı bir eser çıkarmağa muvaffak olmuştur, Hollywood çevreleri şimdi Genç Englund’a yeni bir gözle bakmakta ve adamın parlak bir istikbale sahip olduğunu belirtmektedirler.

«Çirkin Amerikalı» şüphesiz ki Amerikanla dış politikasını metheden veya göklere çıkaran bir eser olmaktan uzak. Aslen İyi niyetli olan elçi  burada, hayali memleketin içişlerine karışmakla kalmıyor, adeta İçişlerinin naııl yürütüleceğine dair talimat veriyor…

«Çirkin Amerikalı» nın Amerikanın dost va düşmanları üzerinde bırakacağı tesir büyük olmuştur. Bunun Brando’nun  Isyan (1969) Queimada filmi gibi büyük bir tesir bırakacağı kesindir. Çünkü burada Amerikalıların kendi hükümetlerini ve dış politikalarını serbestçe tenkid edebilecekleri açıkça ispat edilmiş bulunuyor.

“Çirkin Amerikalı” yı   çevirmekle ünlü aktör Brando  ister istemez politikaya karşı ilgi duymaya başladı. Amerikanın memleket dahilindeki ekalliyete (azınlıklara) karşı tutumuyla dış dünyada vukubulan ıhtilal hareketleri karşısında Amerikanın politikasını tenkid ediyor ve diyor ki:

“Kendimize demokrasinin banisi diyoruz. Bence bu nokta-i nazarı ya tam manasıyla desteklememiz veya bu iddiadan vazgeçmemiz lâzımdır.”

– 

Konu ve Özet

William J. Lederer — George Englund,  ikilisinin Amerika’da büyük yankılar uyandıran ayni addaki romanı Amerikan siyasetinin Güneydoğu Asya’da uğradığı başarı sızlıkların nedenlerini incelemeye çalışmaktaydı.

Yönetmen George Englund bu romanı Güney Vietnam’ ın aktüel durumuna uygulayarak perdeye aktarmak istemiştir. Sinemada alışılan bir geleneğe uyarak olayların geçtiği ülkenin adı verilmemiş, yalnızca cofrafi ve siyâsî durumunun belirtilmesiyle yetinilmiştir. Tabii… Güney Dogu Asya’nın bu ufak ülkesine Amerika ekonomik yardımda bulunuyor. Fakat ülkeyi baştanbaşa kat edecek stratejik bakımdan da önemli bir yol inşa ederek bütün ekonomik problemleri ortadan kaldıracaklarını zanneden Amerikalı siyasetçiler yanlış saplantılarından dolayı halk arasındaki tarafsız milliyetçilerin mukavemet hareketiyle karşılaşıyorlar. Yol inşaatı sabotaja uğradığı gibi, Amerikalılara karşı şiddetli nümayişler/gösteriler baş gösteriyor. Bu arada Mac White adında genç Amerikalı sefir (elçi) (Marlon Brando) ülkenin başkentine gönderiliyor.

 Mac Whilte’ın ilk İşi milliyetçilerin lideri Deong (Eiji Okada) ile konuşmak oluyor. Fakat daha ilk karşılaşmada Mac White İkinci Dünya savaşında silah arkadaşı olan Deong ile şiddetli bir tartışmaya girişiyor. Amerikalılara has tipik davranışlarıyla onu suçlama ya çalışıyor. Amerikalıları ikna edemeyeceğini anlayan Deong bu defa komünistlerle işbirliği yapıyor, özellikle Kızıl Çin’in kışkırtmasıyla ülkede bir İç İsyan çıkarıyor. Önceleri Amerikalılara karşı başlamış olan hareket. Amerikalılarla müttefik olan hükümete karşıda gelişiyor.

Mac White hatasını  anlamak zorunda kaldığı bir sırada Deong koministler tarafından öldürülüyor, isyan hareketi Komünistlerin eline geçmiş oluyor.

Sonuç olarak:

Bir Asya ülkesindeki olan olaylar romanı/filmi ile Amerikalıların “Komünizme karşı mücadele ediyoruz” diyerek, yerel halkı nasıl aşağıladıkları hikâye edilişini görebiliyoruz

Film sinematografik açıdan pek İlginç sayılmasa da Amerikan siyasetinin tarafsızlık karsısındaki fanatik tutumunu, Amerikalıları körü körüne desteklemekten çekinenlere «komünist» diyerek sırt çevirmenin siyasi bir gaf olduğunu düşündürebilmesi bakımından dikkate değer.

 Amerikalıların geri kalımış ülkelere yardım konusunda, o ülkelerin gerçek ekonomik meselelerinden ne kadar uzakta oldukları da detayda kalan, fakat tipik örneklerle açıklanıyor. Öte yandan, sefir Mac White’in Asya’ya gönderilmeden önce Amerikalı senatörlerle yaptığı konuşma, masa başından dünya siyasetini yönetmek tutkusunun fanatik peşin düşüncelerden kendini kurtaramayan Amerikalı siyasetçiler için ne kadar hatalı bir davranış olduğunu gösterebiliyor..   

Marlon Brando diyor ki:
“Çirkin Amerikalı, Amerikanın dış politikasını göklere çıkartmıyor. Ama şuna kaniim ki, Çirkin Amerikalı, birçok Amerikalıları dosta düşmana sempatik kılacaktır.” HOLLYWOOD, A.P

Ayrıca romanda bir gözlem vardır:

“Bizim kendi ülkemizde karşılaştığımız Amerikalılarla, Amerika’da tanıdığımız Amerikalılar sanki başka insanlar. Amerikalılar bir yabancı ülkeye gidince kendilerini toplumdan izole ediyorlar, kabalaşıyorlar, küstahlaşıyorlar.”

 Not: Yazı Milliyet Gazetesi Arşivinden hazırlanmıştır.

Yine üzülerek hatırlatacağım bir konu olarak, bu film hakkında sinema sitelerinin sansürlediklerini bildirmek zorundayım. Sol/sağ görüşlü aydın kesimde bile filmin tenkidi/bilgisi yok. Galiba, ne demek istediğimi biraz anladınız. Her zamanki iddiamız özgür zannettiğimiz sözde aydınların/idealistlerin emperyalist/köle düzeninin insanları olduklarını tekrar hatırlatırız.

***************

QUEİMADA, BURN, THE MERCENARY İSYAN (1969)