SANAT İLE İLGİLİ İKİ MAKALE

Sanatkârlar ve Mimarlarımız okusa…

GELENEKSEL TÜRK-İSLAM SANATLARININ TEKNOLOJİK DEĞERLERİ

Asistan M.Savaş Çevik. Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Grafik  Sanatlar Bölümü Türkiye

 

SİNAN’A VE ÇAĞINA ÇAĞIMIZDAN BAKIŞ

Y.Müh..Mim. Cengiz Bektaş İstanbul-Türkiye

MAKALEDEN SEÇİLENLER

Son devrin en ünlü hattatlarından Mustafa Halim Özyazıcı (1898 — 1964) nın bir sülüs yazısı. (Keşkekçinin keşkeklenmiş keşkek kefçesi) Hassas görme ve kopya etme yeteneği Türk hattatlarında son sınırına varmıştır. İyi bir hattat gördüğü bir yazıyı milimetrenin onda biri kadar hassasiyetle yazabilir. Yaptığı birden fazla aynı harf de birbirlerinin tıpkısı olur.

Çalınan Çinilerimiz

Lizbon’daki Gülbenkyan (Gülbenkian) Müzesinin su baskınına uğraması ve içerdeki doğu sanatlarına ait değerli eserlerin tamiri için 1969 yılında değerli hocam Prof. Emin Barın’ın bulunduğu üç kişilik bir heyet İspanya’ya çağrılmıştı. Orada uzun süre çamur altında kalan sanat eserlerinden Osmanlı Çinilerinin hiç etkilenmediği ve kalitesinin de müze çini bölümü yetkilisi tarafından özellikle açıklandığının burada belirtilmesi konuya aydınlık getirecektir.

**

Bu konu ile ilgili ilginç bir olaya, Sayın Prof. Emin Barın’dan edindiğim bilgilerle kısaca değinmek istiyorum. II. Abdülhamit’in dişçisi ve aynı zamanda ÇİNİ USTASI OLAN ERMENİ bir şahıs, Ayasofya’nın bahçesindeki türbenin kapısının iki tarafında bulunan çini panoların tamir görevini üstlenir. Ancak, bir yolunu bulup Fransa’dan bu panonun bir benzerini yaptırıp gizlice getirtir ve orijinal çini panoyu olduğu gibi Fransa’ya kaçırarak, yerine sahtelerini koyar. Aradan kısa bir şiire geçince bu sahte çini panonun renkleri solar. Bugün görüldüğünde kapının iki tarafında aynı kompozisyon olan çini panolardan Fransa’dan getirilen bu çini panonun renklerinin solmuş olduğu görülecektir.

*************

KÜLTÜRÜN SÜREKLİLİĞİ

Hz. Isa’dan iki bin yıl önce, Hititlerin oluşturduğu yapı yöntemi daha bugün bile kullanılıyor. Teke yarımadasında, İsa’dan 3000 yıl öncesinden beri Likyalıların yaşadığını biliyoruz. Onların yapı yapma yöntemi tahta çatkı yöntemiydi. Tahta direkler birbirlerine çivisiz geçmeyle tutturuluyorlardı.

Yapıyı ayakta tutan çatkı böylece oluşturulurdu. Çatkı, depremde sallanır ama yıkılmaz. Deprem bölgesi olan bu yerli için, tutulacak en iyi yol budur. Likyalıların uyguladığı bu yöntem, bu gün olduğu gibi sürüyor. Bugünkü ustalar da tahtaları onlar gibi birleştiriyorlar. En küçük ayrıntıları bile onlar gibi çözüyorlar.

Bundan bir süre önce, Antalya’nın bir dağ köyünde, 17 yaşında bir ustayla tanıştım.    Bana bütün işini anlattı: Tahtayı nasıl kestiğini, neresini nasıl oyduğunu, birbirlerine nasıl hiç çivi kullanmadan tutturduğunu…

Ona, böyle yapmayı nereden öğrendiğini sordum. Babasından öğrenmiş. Babası da babasından…

Bu böyle binlerce yıl geriye dayanıyor işte…

Antalya müzesinde sergilenen bir taş var. Bu taş beni her görüşümde heyecanlandırıyor, üzerine bir melek yontulanan Meleğin kanatları üzerinde düz bir yere Grekçe adı yazılmış:

Bizim bildiğimiz Cebrail işte…

Anadolu Hıristiyan inancının bu meleğini Müslümanlar da tanıyor. Yontuyu yaratan sanatçının önceki dönemlerin de bilincinde olduğu görülüyor.

Cebrail’in elinde yuvarlak bir tabak var.

Tabağın üzerinde eski yazıyla, kabartma olarak “ALLAH”yazılı. Selçuklu döneminde yazıldığı sanılıyor. Yazıyı yazanlar. kendilerinden önceki çağda vontulmus olan bu tası kırın atmamışlar. Ocakta yakıp kireç yapmamışlar. Başka bir inanışın ürünü, ‘gavur işi” diye yabancılaşmamışlar. Onu beğenmişler korumuşlar, üzerine kendi yazılarım da ekleyip kullanmışlar bile…

İşte bu, gerçekten uygar kişilerin hoşgörüsünü, değerbilirliğini gösterir. Denizli’nin beş — altı kilometre Ötesinde bit AKHAN var.

Akhan orta büyüklükte bir kervansaray. Selçuklular yapmışlar.

Selçuklular, Anadolu’da böyle yüzlerce kervansaray yaparak, gezmeyi, tecimi kolaylaştırmışlar. Akhan’ın Ön yüzünde, karşıdan bakınca kapısının sol yanında, duvarın içinde bir taş var. Bu taşın üzerine bir baş işlenmiş: Grek dönemi inançılarında bir simge olan Medusa başı. Selçuklular onu sevmişler. Ona, yaptıkları duvarın içinde özenle bir yer ayırmışlar. Çevresine yerleştirecekleri taşları bile ona uyacak biçimde kesmişler. Bütün çevre taşlar bu Medusa başına göre bakışımlı.

«Böyle bir davranış ne demeye gelir? “İnsan elinin yarattığı bu güzel taş, hepimizin malıdır” denmiyor mu böylece?

**

MİMARLIK CAMBAZLIK DEĞİLDİR

Bütün bu söylediklerim, yapım yönetimi ve işin yapısal yönü açısından açıklamalar. Ama mimarlık yalnızca bunlarla anlaşılamaz. En büyük kubbeyi yapmış olmak, olsa olsa bir “beceri”dir. Hani bir cambazın havada üç yerine beş takla atması gibi.,. Oysa mimarlık, insanları şaşırtmak için değil, onlara yararlı olmak için yapılır. Sinan, yapıtlarıyla, bu anlayışın dışına hiç çıkmadı.

SİNAN GÖKTEN ZENBİLLE İNMEDİ

Mimar Sinan’a dek pek çok Osmanlı mimarı geldi geçti. Her biri, bir önce yapılana bir taş eklediler. Her konuda olduğu gibi bir sonrakini doğru anlayabilmek için bir öncekini bilmek gerekir, örneğin Mimar Hayrettin’in yapıtlarını görürseniz Sinan’ı daha iyi anlarsınız. Bu büyük ustanın Sinan ölçücüsünce önemli olduğu kesindir.          ı

Onun Edirne’deki yapıtı, İkinci Beyazıt Külliyesi, bu Savın en inandırıcı kanıtıdır, örneğin böyle bu yapıtı gerçekleştiren bir büyük ustanın ardından, o koşullarda, bir Sinan’ın gelmemesi şaşırtıcı olurdu.

**

SİNAN’IN ÇÖZÜM YOLU DA İÇTEN DIŞA DOĞRUDUR

Sinan’ın yapıları da halk yapı sanatı yapıtları gibi, içten dışa davranış yöntemiyle oluşmuştur, önce içte işlev çözümlenmiştir.

Önemli olan kişilerin gereksinimlerini karşılamaktır. Ve içle dış tam uyuşum içindedir… Onun da biçimleri, halk yapı sanatında olduğu gibi, işlev için gerekli oylumun, eldeki teknik olanak ve gereçlerle düzenlenmesi sonucu kendiliklerinden ortaya çıkarlar. Şu biçimde bir yapı yapayım diye yola çıkmaz. Biçimciliğe hiç düşmez.

Sinan’ın yapılarında, taşıyıcılar, taşınanlar açıkça görülür. Herşeyi, ağırlık akışlarını apaçık görürsünüz. Bu size güven verir. Tüm yapıları içtenlik taşır.

 

Reklamlar

yorumda sahte e-posta yazanlara cevap verilmez.

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s