ABDÜLHAK HÂMİD’İN ROMANTİZMİ

Vahdet-i Vücud

Bir âlem-i nur içindeyim ben
Allah bedîd her cihetten

(Bunlar odur, s. 46)

Bedid: (far.) er. – meşhur, görünür, açık meydanda. (hüveyda).

**

Senden acep ayrılır mı benlik
Tevhîd değil mi nâle-zenlik

(Bunlar odur,1 .s. 46)

**

Ya İlâhi, gökte sensin; yerde sen;
Zât da sensin heman diğer de sen;
‘Kâinatın’ hepsi mahza senliğin;
Aslı sensin bizde zahir benliğin:
Yâr da, ağyâr da sen, bende sen;
Senliğindir, hepsi sensin, sen de sen.

(Garam s. 20)

**

Makber’e gömülü olanın Fatma Hanım değil, bizzat Tanrı mefhumu olması

Bütün serâiri tedkik edin: Hûda zahir;
Bütün mezahiri ta’mik edin: Hûda mazmun.
Berat’ta kumlara defnettiğim o genc-i şebab,
Onun içinde de baktım, bugün “O”dur medfun.

(Ölü, s. 139)

**

Makber’de Fatma Hanım, ölümünden sonra  her yerde şaire görünür:

Ölmek mi – denir bu hâle?. Hâşâ!.
Karşımdasın işte sen serapâ:            :
Kim der ki bugün hayâlsin sen?..
Bir tâife-i cemâlsin sen.
Mesdûd ise der kalır mısın dür ?
Divar açılıp geçersin ey nur.
Bir gün kalamam odamda tenhâ,
Her sû duyarım taharrük-i pâ.
Çarpar kapılar hevây-ı pür-zûr;
Bir fikr gelir kefenle mestûr

(Makber, s. 50)

**

Bilmedim vaki midir, hülya mıdır?
Yahud ol âfet bizim rüya mıdır?
…………

Gördüğüm âlemde yahud uykuda,
Bir hayâl olsa gerek derdim, bu da
Oynuyor yâni gözümde bir hayâl;
Perdesi olmuş sanırdım ihtiyâl

(Garam s. 154)

**

Dünya hayatı hâlbuki rüyay-ı kâzibe

(Ruhlar s. 65)

**

Sıkıldım bu rüyayı tabirden

(Sardanapal s. 212)

**

Ruhum bana sen demiştin evvel;
Olmuş nola hâlimiz muhavvel!..
Evvel dahi bir hayâl idin sen;
Zannetme ki bir hakikatim ben

(Makber s. 79)

**

Âlem diyoruz hayâldir hep,
Gördüklerimiz zılâldir hep;
Tabir-i diğerle hepsi hiçlik,
Bir hiç ki Hakka dâldir hep,
Her hâlde mevttir hakikat,
Ahvâl-i beşer o hâldir hep.

(Makber s. 60)

**

Ruhun fevkalâde kuvvetlere sahip olduğu asıl hâl, bedenden ayrıldıktan sonraki hâldir. Yani ruh ölümle, canlılarda olmayan bir takım gizli kabiliyetler, kuvvetler kazanır. Finten’de yine mezarlık sahnesinde bir ölü, kendi kafatası ile şöyle konuşur :

«Bir ruh, üstünde bulunduğu mezarın içinden bir kafa kemiği çıkararak:

İşte bir sırıtmış kelle ki yeraltından bütün kâinata gülüyor!

Bu benim başımdır!

Bilmem dünyadaki hayâlime benziyor mu?

Yirmi, yaşında bir güzel kızın başı!..

Bu kemik parçasının karşısında bütün cihan titriyor; fakat biz gülüyoruz!

Bir zaman benim olan bu başımla şimdi hiç bir münasebetim yoktur.

Başım bu hâle gelmiş fakat ben gülüyorum…

Beynimi kurtlar yiyip bitirmiş fakat ben düşünüyorum. Şeklim, simam, kıyafetim, teferruatım olan hep bu şeyler fena bulmuş; fakat aslım baki, benliğim daimidir.

Ruh-ı ebedinin âşiyan-ı mazisi olan bu kemikten kafada şimdiden sonra hiçbir fikr ü hayâl beslenemez; hiçbir akrep veya çıyan tegaddi edemez, fakat yine mânây-ı ulvinin makamdır. Bu da bir cihan-ı fâni, bir küre-i tür abdır.:..

Ben , bu ruh-ı mütefekkir, ben, bu fikr-i zi-ruh, müebbeden uyanığım.

Dâr-ı ukbânın kapıları bütün dünyaya açık olduğu gibi bize de dünyanın her tarafı açıktır.

(Finten. s. 206-208)

Hamid’de ölümle beraber gelen en basit çağrışım, ölülerle sağlar arasında bir irtibat bulunuşudur. Bir şiirinde bunu şu mısralarla ifade eder :

Bizim bu ruhâni dağlarımızda
Ölülerimizle sağlarımızda
Bir irtibat vardı.

**

Kaynak: M. Orhan OKAY, ABDÜLHAK HÂMİD’İN ROMANTİZMİ, Atatürk Üniversitesi Yayınları No: 112 Edebiyat Fakültesi Yayınları No: 50 Araştırma Serisi No: 22 Atatürk Üniversitesi Basımevi—1971, Erzurum
 

HER YER KARANLIK PÜR-NÛR O MEVKÎ

 

Beste

: Mehmet Baha Pars

Güfte

: Abdülhak Hamit Tarhan

Formu

Gazel

Makamı

Rast makamı

Usûlü

: Serbest

Hafız Burhan Yorumu

Hamiyet Yüceses yorumu:

Bülent Ersoy yorumu:

Sözleri:

Her yer karanlık pür-nûr o mevkî
Mağrip mi yoksa makber mi yâ Râb
Yâ habgâh-ı dilber mi yâ Râb
Rüya değil ayniyle vâkî

Kabri çiçekten bir türbe olmuş
Dönmüş o türbe bir haclegâhe
Bir haclegâhe dönmüşse türben
Aç koynunu aç maşukânım ben

***********

pür-nûr: Çok nurlu

mağrıb: Güneşin battığı yer, akşam varti, batı.

hab-gâh-ı dilber: Gönül alan güzelin uyuma yeri, yatağı.

aynıyle vâki: Gözle görülmüş.

hacle-gâh: Gelin odası.

maşuka: Aşk ile sevilen, sevgili.

makber : mezar

 

 

1. Kıta:

Dünya o kadar karanlık bir hale geldi ki, sadece oradaki mevki, parlak nurlar içinde ve aydınlık.

Öyle ki (şair burada şaşkınmış gibi yaparak soruyor) burası güneşin battığı yer midir (güneş batarken sadece onun battığı yerde parlaklık olur, geriye kalan her yer alacadır ve daha tam batmamışken insanın gözlerini alır bu parlak hali), yoksa bir makber midir (yani bir makber böyle olamaz, bu bir makber değildir öyleyse)

veya bir güzelin yatağı mıdır, uyuduğu yer midir Ya rab.

(Şair manayı güçlendirmek için ekliyor)

Bu bir rüya değildir, gözlerimle gördüm.

 

2. Kıt’a:

 

O dilberin kabri öyle bir kabirdir ki tamamen çiçekle kaplı bir türbe olmuştur.(Türbe ve kabir ayrı şeylerdir. Türbe, mübarek zatların, büyük devlet adamlarının veya onların ailelerinin gömüldüğü ve yapı olarak kabirlerden daha gösterişli yerlerdir. Bu yüzden o bir kabir değil, çiçeklerden yapılma bir türbedir diyor. Yani tuğlası, taşı hep çiçekten).

O türbe, bir mezardan çok gelinodası dönmüş.

(Ve sevgiliye sesleniyor nihayet) Eğer türben haclegaha, gelin odasına dönmüşse, (ve her gelinin bir damada ihtiyacı olduğuna göre) aç koynunu sevgilin olayım.

Burada iki mana var: 1. Sen bir gelinsen damat olayım, 2. Sevgilinin ölümünue o kadar üzülüyor ki şair, onunla aynı kabirde yatmaya, ölmeye razı ve sevgiliyi yine o kadar seviyor ki, ona göre bizim aslında soğuk ve korkutucu bulduğumuz kabir, aydınlık bir türbeye, bir gelin odasına ve orda yatan soğuk tenli ölü bir geline dönüvermiş

Notası:

http://www.turksanatmuzigi.org/eserlerimiz/sarkilarimiz/h-sarki/her-yer-karanlik-pur-nur-o-mevki

 

BAŞA DÖN

Reklamlar

yorum

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s