İNSAN BİR ŞEHİR GİBİDİR

 

Aşık Paşa, Garibnâme kitabının dördüncü babın altıncı destanında diyor ki: yer ve gök büyük bir memleket gibidir. Bunun orta yerinde insan bir yola benzer. Bu yol üzerinde büyük bir şehir vardır. Uslu, deli herkes o şehirden geçer. Bu şehirde bir taht kurulmuştur. Bunun üzerinde oturan hâkim Allah’ın hükmüdür. Bu hâkimin mülkü can, hazine odası gönüldür.

Akıl, keyyal yani kile ile ölçerek zahire dağıtan memurdur.

Fehm yani anlayış kuvveti peymane yani ölçektir.

Bu şehrin dört kapısı vardır. 1. Göz, 2. Kulak, 3. Dil, 4. Parmaktır.

İyi kötü her şey o kapılardan geçer, akıl önüne arzolunur. Bazı şeyler gözden girer, elden çıkar. Kimi kulaktan girer, dilden çıkar. Zira gözün gördüğünü el işler. Kulak işitir, dil söyler. Kulak sözü alır gönüle verir, yine gönülden o söz dile gider.

Hülâsa gözden giren elden çıkar. Kulaktan giren dahi dilden çıkar. Zira âlem dün ve bugün ondadır. Bazan surette bazan gönülde ve candadır. Bu âlem bir dolap gibi hiç durmadan çevrenur yani döner. Her vücuda kısmeti ne ise o veçhile yetişir. Herkes kendisine ne lâyıksa onu ondan alır.

Vâkıa münafık olan insanların görmek ve işitmek hususlarında sadık müslümanlardan farkı yoksa da münafıkların işleri ve sözleri çok farklı olur. Mü’minlerin hayrı çok ve şerri yoktur. Münafıkların ise hayrı yok ve şerleri çoktur. Zira mü’min hayrı gördüğü vakit alır, kursağında bir iyi iş bin olur. O hayırlı işler hep onun elinden çıkar. Bu sebeple mü’minin yolu haktır. Vâkıa münafikın gözile gördüğü hayır onun dahi gönlüne girer ama, kursağında yok olur. Onun için elinden çıkmaz.

Söze gelince bu da kulaktan girer, gönüle iner. Yine gönülden dile gelir. Kulak iyi ve yavuz yani fena her sözü işitir. Zira işitmek kulağın işidir. Bu söz işitmekte büyük ve küçüklerin hiç farkı yoktur. Fakat bunları söyledikleri vakit aralarındaki fark belli olur. Her kimin kalbinde gizli ne varsa açılır. Mü’minlerin kulaklarından giren güzel sözler yine dillerinden çıkar, fakat münafıklar işitecekleri güzel sözlerin hiçbirini dillerine götürmezler. Onlar küfür söylerler. Çünkü onu severler.

Sh:20-22

CAN NEDİR?

Aşık Paşa Garibnâme’de şöyle diyor: İlmin adı gerçi dışarıda yazılıdır. Fakat tadı canda gizlidir. Onun için ilim canlara delildir. Fakat canın ne olduğunu kimse bilmiyor. Cismin bütün cünbüşü, hareketi can sayesindedir. Can gidince cisim hiçbir iş göremez. Tenin cümle dirliği canladır, hiç şüphesiz ister benim olsun ister senin.

Fakat acaba canın tende durağı neresidir?

Biliyor musun?

Tende midir, yoksa dışarıda mıdır, bu can nerededir?

Can neye benzer, ya nedir?

Buna bir nişan gösterebilir misin?

Can su mudur, toprak mıdır, yel midir, ateş midir?

Yahut bunların hiç birisi değil de yalınız kuru bir isimden mi ibarettir?

İyi ama tenin diri olması için su, hararet… lâzımdır. Onların hangisi olmazsa bu ten ölür. O halde dinle de ben söyleyeyim:

Bazı şeyler su ile bulur hayat

“Yani sudan diridir cümle nebat”

Hayvanlar ile bazı halkın hayatları Allah’ın emrile kaimdir. Bazı halkın canlan dahi ruh-u kudsîdir. Şu halde insanın cismi nebat gibi büyür, nefsi hayvanın hayatı gibi yaşar. Canı da ruh-u menfûhtur (Üflenen Ruh). Bununla beraber şunu biliyoruz ki halk onsuz değildir.

Hiç kimse bilmedi can nidüğin

Gelmeği ve gitmeği nicedüğin

Deprenen ten dünyade cansız değil

Pes bilin kim muteberdir işbu can

Çün anınla diridir işbu cihan

Sh:27-28

İBRET ALACAK BİR HİKAYE

İsa (aleyhisselâm) havariyyuna demiş:

Sizin bir kardeşiniz uyumuş olsa ve yel onun eteğini açsa, keşf-i avret vaki olsa neylerdiniz?

Onlar demişler ki örterdik ve uyandırırdık.

İsa (aleyhisselâm) demiş:

Yok belki keşf-i avret ederdiniz. Dediler:

Subhanallah bu nice olur? Dedi:

Sizden biriniz bir kardeşinin ayıbını görse aşikâr ediyor. Bu ondan daha çirkindir.

Sh:209

Kaynak: Mehmed Ali Aynî, Türk Ahlâkçıları-1939,  Kitabevi,1993- İstanbul

BAŞA DÖN

 

Reklamlar

yorum

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s