İDEALSİZ ADAMI ÇEVİREN BOŞLUK

 

Peyami Safa

Nietzsche zahitlerin  idealinden bahsederken (La genealogie de la Morale s: 282 284) bundan mahrum olan hayvan adamın mânasızlığını belirtir.

“İnsan niçin yaşıyor?” suali, “asetik” idealden mahrum olanlar için cevapsızdır. Bunlar insan kaderinin peşinde şu ümitsiz nakaratın çınladığını duyarlar: “Nafile! İdealsiz insanı” büyük bir boşluk çeviriyor, bu insan kendisini teyit etmeyi, tefsir etmeyi, ikrar etmeyi bilmiyor, hayatın mânası problemi önünde ıstırap çekiyor.” Fakat bu idealsiz adamın en büyük meselesi ıstırabın kendisi değildir. “O, daha ziyade niçin ıztırap çekmeli? sualine cevap vermemenin azabı’ içindedir., Hayvanların en cesuru ve iztıraplara en dayanıklısı insan, ıztıraptan ıztırap olduğu için kaçmaz:    Hattâ onu arar bile; elverir ki “–varlığının hikmeti ve bu ıztırabın sebebi kendisine gösterilsin”, Fakat zahitlerin ideali sayesinde “iztirap izah edilmiş oluyor, büyük boşluk doluyor, her türlü nihilizm üstüne kapılar kapanıyor. Hayatın bu tefsiri hiç şüphesiz yeni bir ıztırap getiriyor, eskisinden daha derin, daha mahrem, daha zehirli, daha öldürücü bir ıztırap, çünkü bir hatanın cezası yerine geçiyor. Fakat bütün bunlara rağmen selâmet de getiriyor, çünkü artık insanın bir mânası var, artık “Rüzgârın koğduğu bir yaprak, tesadüfün zeki bir oyuncağı, mânâsız bir varlık değil o, artık bir şeyler istiyebiliyor ve böylece insanın iradesi, “Hiç olmazsa irade kurtulmuş oluyor. Beşeri ve daha ziyade “hayvanî„ ve en ziyade “maddî” olan her şeye karşı zahitlerin bu kini; şanslardan, hattâ akıldan bu nefret: saadetten ve güzellikten bu korku; görünüş, değişme, oluş, ölüm, ceht, hattâ arzu olan, her şeyden bu kaçmak arzusu, “bütün bunlar, anlamağa cesaret edelim, bir yok olma iradesi, hayata bir düşmanlık, hayatın esaslı şartlarını kabulden çekinme ifade eder; fakat bu hiç olmazsa bir irade dir ve öyle kalacaktır. İnsan yokluğun iradesine sahip olmayı, hiç bir şey isteyememeğe daima tercih ediyor.”

Nietzshe bu satırları yazdığı zaman (1887), milliyetçilik henüz bir akide haline gelmemiş olduğu için, geçen asırları dolduran ascetigue = zühdî idealin yerine millî idealin geçmeğe namzet, olduğunu bilmiyordu. Bugün uçak ve denizaltı kahramanlarının, savaş, meydanlarında vurulanların ölünceye kadar yüreklerini dolduran ve çarptıran mâna, ferdin cüce varlığından duyulan tiksinti içinde, milleti yaşatmak için, insanın — canına varıncaya kadar — nefsine ait bütün kıymetleri topyekûn feda etmeğe hazır olması irâdesidir. Bu irade bütün selâmeti ve ebediliği uğruna ferdin kendine kıymakta, şehveti gölgede bırakan bir keyif duymasından ileri geliyer. Ve bu irade, öylesine bir millî itidal hamlesi ki, taşıyanını ölüme bile fırlatıp atsa, peşinden büyük milletler ve medeniyetler yükseltiyor. Buna inanmayan ve kendisinde bu kahraman yapısı bulunmayan, asker, ana vatan kıyılarından binlerce mil uzakta, denizin yüz metre derinliğinde, ciğerini sun’î balon -havasiyIe şişirerek, bir düşman gemisini torpillemek aşkile nefsine ait bütün tadları ve onun hülâsasından başka bir şey olmayan canım tehlikeye atmaz; ordunun daha az tehlikeli hizmetlerine koşar. Çünkü insan, Sophokles’in cümleler ile

“Karanlık denizlerin üzerinde, fırtınalı lodos rüzgârları ile kabaran dalgaları aşarak, gürültüler arasında yoluna giden insan”,

“ Şu çok bilmiş insân, gamsız-kuş sürülerini, ormandaki yırtıcı hayvanları, denizdeki-türlü mahlûkları ipten örülmüş ağlarla tuzağa düşüren insan

“Dağın yabani hayvanını zekâsiİe yola getiren ve altınyeleli başına koşum ve, kimseye râm olmıyan dağ boğasının boynuna boyunduruk geçiren insan”

Nietzsche’nin’ dediği gibi ıztaraptan da tehlikeden de, ölümden de kaçmaz;  elverir ki ona-bu fedakârlığının ulvî sebebi -izah edilsin. İnsan ki hayvanların en cesuru, insan ki Allaha en yakın kul, en yaratıcı ve en kahraman, Okyanusların dibine iner ve stratfosferlerin üstüne fırlar, yaşatmak için yaşar ve yaşatmak için, ölür. Fakat ona ekmek ve ideal veriniz, ekmek ve ideal, ideal, ideal!

Sh: 55-57

Kaynak: Peyami Safa, Millet Ve İnsan, Halk Basımevi, 1943, İstanbul

BAŞA DÖN

 

Reklamlar

yorumda sahte e-posta yazanlara cevap verilmez.

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s