DİLDEN ŞARKILAR

 

DİL HASRET-İ VASLIN İLE NÂLÂN GEL EFENDİM

 

Bestekarı: Zekâi Dede

Makamı: Suzidil

Usulü: Ağır Sengin Semaı

Formu: Şarkı

Sözleri

 

Dil hasret-i vaslın ile nâlân gel efendim

Nâzınla beni eyleme giryan gel efendim

Etmekte bu aşk süz-i dilim dem- be- dem efzün

Bir kat da sen etme beni süzân gel efendim

 

EBRÛLERİNİN ZÂHMI NİHÂNDIR CİĞERİMDE

Sultan 2. Mahmûd han’ın Ebrûlerinin zâhmı nihândır ciğerimde isimli Hicaz makamındaki Türk sanat müziği şarkısının (Kalenderi) ayrıntılı bilgileri, videoları, sözleri ve notası.

 

Beste ve güfte : Sultan 2. Mahmûd han

Makamı           : Hicaz makamı

Usûlü   : Aksak usûlü

Ebrûlerinin zâhmı nihândır ciğerimde (amân amân)

Gül rûhlerinin handeleri çeşm-i terimde (amân amân)

Sevdâ-yı muhâbbet esiyor şimdi serimde

Takdîre ne çâre bu da varmış kaderimde (amân amân)

Kelimelerin Türkçe karşılıkları:

 

Ebrû: Kaş

Zâhm: Yara

Nihân: Gizli, saklı, bulunmayan, mevcut olmayan, sır

Rûh: Yanak, yüz, çehre

Hande: Gülme, gülüş, eğlenme, alay etme, açılma, patlama

Çeşm: Göz

Ter: rutubetli, ıslak, yaş

Ser: Baş, kafa

Takdîr: Tanrı’nın isteği, kader

 

OL GÜLÜN GÜLZÂR-I HÜSNÜ BÂD-I MİHNET BULMASIN

Beste: Zekâi Dede

Vezni: Fâ’ilâtün Fâ’ilâtün Fâ’ilâtün Fâ’ilün

 

Ol gülün gülzâr-ı hüsnü bâd-ı mihnet bulmasın

Gonca-i rûhsâr-ı zîbâsı elemle solmasın

Zülf-i şeb-bûy-i Hüseyn’i ey sabâ incitme kim

Nergis-i şehlâ-yı çeşmi şebnem-âlûd olmasın

 

Gülzâr-ı hüsn: Gül bahçesini andıran güzellik

Bâd-ı mihnet: Eziyet veren rüzgâr (mec. Eziyet, sıkıntı)

Gonca-i ruhsar-ı zîbâ: Rengi ve kokusu yönünden şebboya benzeyen zülf

Sabâ: Gün doğusundan esen hoş ve latif rüzgâr

Nergis-i şehlâ-yı çeşm: Nergise benzeyen baygın bakışlı göz

Şebnem-âlûd: Çiğ tanelerine bulanmış (mec. Gözyaşı ile dolmuş)

 

AŞK ELİNDEN AŞIKI CAM İLE SAHBA SÖYLETİR

DİNLE

Bestekarı: Zekâi Dede

Makamı: Tahir

Usulü: Muhammes

Formu: Beste

 

Aşk elinden aşıkı cam ile sahba söyletir

Tuti-i sükkar gibi ol lal-i ziba söyletir

Söylemezdim sırrı aşkı, kadim olsam aleme

Ademi aşkı muhabbet bülbül asa söyletir

SÖYLETME BENİ CANIM EFENDİM KEDERİM VAR

Beste: Zekâi Dede

Güfte: leyla saz

Makam: Ferahnak

Usûl: Hafif

Seslendiren: Selçuk üniversitesi Devlet Konservatuarı Klasik Türk Mûsikisi Topluluğu

 

Söyletme beni canım efendim kederim var

Bir gûna değil dildeki efkâr nelerim var

Bir buseye can vermek ile müşteri oldum

Güldü leb-i gülfem dedi yok yok değerim var

 

Ya le le le le lel

Te re le le lel lel

Tir ye le le le le le le lel lel

Ya lâ ya lâ yel le lel lel lel li

Beli yarımen

BİN CEFA GÖRSEM EY SANEM SENDEN

Beste   : Zekâi Dede Efendi

Güfte   : Bilinmiyor

Makamı           : Acem aşîrân makamı

Usulü   : Muhammes usulü

Bin cefa görsem ey sanem senden

Bu ne sözdür ki usanam senden

Taliimdir seni vefâsız eden

Sanma ki ben anı sanam senden

 

Türkçe karşılığı:

Ey güzel sevgili, senden bin eziyet görsem, hâşâ, yine de usanmam.

Vefasız oluşuna sanma ki seni sebep olarak görüyorum; bu, tamamen benim talihimdendir.

 

BİR GONCA –FEMİN YÂRESİ VARDIR CİĞERİMDE

Beste: Dede Efendi

Güfte: ?

Makam: Bayâti

Usûl: Hafif

Form: Beste

Bir gonca –femin yâresi vardır ciğerimde

Âteş dökülürse yeridir âh-ı serimde

Her lâhza hayâli duruyor dîdelerimde

Takdire nedir çâre bu varmış kaderimde

BEN BİLMEZ İDİM GİZLİ AYAN HEP SEN İMİŞSİN

Makamı: Suzinak

Bestekarı: Hammamîzâde İsmail Dede Efendi

Söz Yazarı: Ahmet Dede (Köse)

Formu: İlahi

Usulü: Sofyan

 

Ben bilmez idim gizli ayan hep sen imişsin

Tenlerde vü canlarda nihan hep sen imişsin

Senden bu cihân içre nişân ister idim ben

Âhir bunu bildim ki cihan hep sen imişsin

 

 

Ben bilmezdim, görünen de görünmeyen de hep sen imişsin; bedenlerde ve canlarda gizlenen hep sen imişsin. Bu dünyada senden bir işaret arardım; sonunda anladım ki, cihan hep sen imişsin.

YÂRİMİ GÖRDÜM BUGÜN DÜNYÂ GÖRÜNMEZ DÎDEME

Bestekar: Eyyûbî Mehmet Bey

Guftekar: Sâlih Hayri Efendi

Makam: Ferah-Fezâ

Form: Beste

Usul: Çenber

YÜRÜK DEGİRMENLERİ DÖNERLER

Sehnaz Ilahi –

Beste: Ismail Dede Efendi

Güfte: Yunus Emre

Dede Efendi’nin son bestesi olarak bilinmektedir. şehnâz makamında ve evsat usûlünde bestelenmiştir.

Yürük değirmenler gibi dönerler

El ele vermişler hakk’a giderler

Gönül kâbe’sini tavaf ederler

Muhammed’in kûsu çalınır bunda

Ol sultânın demi sürülür bunda

**

Hikâyesi

Kâbe-i Muazzama’nm tavafı esnasında Dede ile Dellâlzade arasında bir hadise vukua gelmiştir ki garabetine binaen buraya dercedeceğimiz hadise şudur:

Dellâlzade’nin ilm-i nücûma çok merakı varmış. Mekke-i Mükerreme’ye vâsıl olduğu sırada hacılardan hem müneccim, hem musikişinas bir Hintli ile tesadüfen görüşen Dellâlzade, o zâttan musiki makamlarının “seyyârât-ı seb’a” ve “burûc-ı isnâ aşer”le olan münasebet-i mevhumesine dair bazı şeyler öğrenmiş. Dellâlzade esasen mükemmel tahsil görmüş bir âdem olmadığından bu hurafâta o kadar büyük bir ehemmiyet vermiş ki tavaf esnasında Dede Efendi’ye rastgelince hemen yanma sokularak:

“Müjde üstâd! Musiki ilminin nazariyatını öğrendim…” demişse de Beytullah’ın tavafı ve Cenâb-ı Hakkın zikir ve fikriyle meşgul olduğu sırada Dellâlzade’nin bu hafif- meşrebâne hitâbı Dede’nin infıâlini mucib olmuş ve:

“Haydi oradan deli!..”

hitâb-ı pür-itâbıyla şâkirdini başından defetmiştir. Cidden mü’min ve mütedeyyin bir merd-i mutekid olan Dede Efendi’yi tavaf merasimi ve o esnâda çağrılan “Lebbeyk! Allahümme lebbeyk!” nidâları fevka’l-hadd müteessir etmişti. Yanında bulunanlardan menkul olduğu üzere tavaf ederken Dede kendisini tutamamış, teessüründen için için ağlayarak tavaf etmiştir. Tam bu sıralardaydı ki Dede Efendi

Yürük değirmenler gibi dönerler
El ele vermişler Hakka giderler
Gönül kâbesini tavaf ederler
Muhammed’in kösü çalınır bunda
Ol sultanın demi sürülür bunda

güfteli âşıkâne İlâhisini hatırladı. Bu güfte, binlerce hüccâc-ı kirâmın iştirâkiyle icra olunan tavaf merasiminin azamet ve ihtişamından mütehassıl teessürât-ı kalbiyesini izhar ve tesbit için Dede Efendi’ye bir “kanava” hizmetini görmüştü. Şehnaz makamından evsat ikâ’ındaki meşhur İlâhisini işte bu esnâda bestelemiştir ki Dede’nin son eseridir. Muhtelif turuk-ı süfıyeye mensûb dergâhlarda zikir esnâsmda hâlâ okunan bu güzide İlâhiyi tavafı müteakip şâkirdleri Dede’den temeşşuk etmişler ve ba’de’l-hacc İstanbul’a getirerek taammüm ve intişârına vasıta olmuşlardır.

Dede’nin hacca gittiği sene Hicaz’da şiddetli kolera hastalığı zuhûr etmişti. Biçare Dede fâriza-i haccı ifâdan sonra 1262 senesi Zilhicce’sinin 10. günü (29 Kasım 1846) akşam ezanı vaktinde bu müthiş hastalığa tutulmuş ve o gece sabaha karşı Mina’da irtihâl-i dâr-ı bekâ eylemiştir. Cenazesinin cemaat-ı kübrayla kaldırılarak Hazret-i Haticetü’l-Kübrâ’nın merkad-i şeriflerinin ayak ucuna defnedildiğini Mutafzade Ahmed Efendi merhum hikâye ederdi.

Tesadüfât-ı garibedendir ki Dede’nin velâdeti de, vefâtı da “Zilhicce’nin 10. günü” vâki olmuştur!

(Cenâb-ı hak gufrân ve rahmetine mazhar eylesin)

Sevgili üstâdlarını ebediyen kaybeden Dellâlzade Hacı İsmail ve Mutafzade Hacı Ahmed efendilerin İstanbul’a avdetleri çok elim olmuştu. Dede’nin vefatı haberi de İstanbul’a bu zatlarla gelmiş ve büyük bestekârın kadir ve kıymetini bilenleri bi’t-tabii pek ziyade müteessir etmişti.

O asrın benâm şairlerinden ve Dede’nin ahass-ı muhibbânmdan meşhur Kâzım Paşa telâfi kabul etmeyen bu zıyâ-ı azim hakkmdaki tahassüsâtını izhar için şu tarihi söylemiştir ki ber vech-i zir dere ediyoruz:

Hazret-i Fârâbisâni müezzinbaşı kim

Zâtına olmuştu ilm-i mûsikî ihsân-ı Hak

Âşinâ-yı her-makâm etmişti kalb-i âgehin

Sâye-i Mollada lûtfu himmet-i merdân-ı Hak

Pertev-i şems-i hakikatten kılıp kesb-i kemâl

Zerre-i nâçiz iken oldu meh-i tâbân-ı Hak

Fehm olur bundan makâm-ı kurbe âheııg ettiği

Hacc edip Mînâ’da oldu vâsıl-ı gufrân-ı Hak

Çâr tekbîrin çekip ‘Kâzım dedi târihini

Kebş-i cânın kıldı İsmail Dede kurbân-ı Hak

1262 (1846)

Sh:191-193

Kaynak: ESÂTÎZ-İ ELHÂN- Hoca Zekâî Dede Efendi, Hoca Abdülkadir-i Merâgî, Dede Efendi, hzl: Rauf Yektâ, Pan yay, Ekim-2000, İstanbul

EY BÜT-İ NEV EDÂ OLMUŞUM MÜPTELÂ

Beste: Dede Efendi

Güfte: Enderûnî Vâsıf

Makâm: Hicâz

Usûl: Semâî

Seslendiren: Zeki Müren

 

Ey büt-i nev edâ

Olmuşum müptelâ

Âşıkım ben sana

İltifât et bana

 

Yâr yâr

İltifât et bana

Âşıkım ben sana

 

Gördüğümden beri

Olmuşum serseri

Bendenim ey peri

İltifât et bana

 

Âh âh

İltifât et bana

Âşıkım ben sana

 

Hâsılı bunca dem

Ben senin bendenem

Gel gül ey gonca fem

İltifât et bana

 

Yâr yâr

İltifât et bana

Âşıkım ben sana

BEN SENİ SEVDİM SEVELİ KAYNAYIP COŞTUM

Beste: Dede Efendi

Makam: Bestenigar

Usûl: Curcuna

 

Ben seni sevdim seveli kaynayıp coştum

Aklımı yağmaya verip, fikrimi şaştım

Mecnûna şimdi eş olup dağlara düştüm

Sor güle bülbül ne çeker yârin elinden

Bir dahi gül koklamayım yârin elinden

İLTİFATINLA GÖNÜL ŞÂD OLDUĞU DEMDİR BU DEM

 

Bestekarı: Dede Efendi

Makamı: Tarz-ı Cedıd

Usulü: Çenber

Formu: Beste

İltifatınla gönül şâd olduğu demdir bu dem

Ömrüm canım aman olduğu demdir bu dem

Bülbül âsâ nağme söz olsun gönül şimden gerü

 

NÎHAN ETTİM SENİ SİNEMDE EY MEHPÂRE CANIMSIN

Güfte: —-

Beste: İsmail Dede Efendi

Usul: Aksak Semâî

Makam: Sultanı Yegâh

****

Nîhan ettim seni sinemde ey mehpâre canımsın

Benim râzı derunûm sevdiğim dilber nihânımsın

Gönül sende gözüm hâk-i derinde ey meh-i devran

Benin cân-ü cihanım rûz-ü şeb vird-i zebanımsın.

BEN BENDESİYEM BENDESİYEM, BENDESİYEM

Güfte: —-

Beste: Dede Efendi

Usul: Aksak Semâî

Makam: Tarz-I Cedid

****

Ben Bendesiyem Bendesiyem, Bendesiyem

Ben Mutrıb-ı Gûyende-i Efkendesiyem

Her Bendeği azâd Olıcak Şâd Olur Ammâ

Ben Şâdım Ânın Çünki Hemân Bendesiyem.

İLTİFÂT ETTİ GÖNÜL BEZMİNE CANÂN BU GECE

Bestekar: Fehmi Tokay

Guftekar: Vecdi Bingöl

Makam: Dügâh

Form: Şarkı

Usul: Aksak

İltifât etti gönül bezmine canân bu gece

Bahtımın ufkuna doğdu meh-i tabân bu gece

Seçilir şah-eser endâmı ipek tüllerden

Doyamam seyrine oldukça hırâman bu gece

BAŞA DÖN

 

Reklamlar

yorumda sahte e-posta yazanlara cevap verilmez.

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s