ALLAN ADAMS: WHAT THE DİSCOVERY OF GRAVİTATİONAL WAVES MEANS

 

1,3 milyar yıl önce  çok uzak bir galakside  iki kara delik, spiral  hâlinde kenetlendiler ve  engellenemez bir şekilde birbirlerine  doğru düştüler ve çarpıştılar,  onda bir saniyede üç güneşe değer  miktarda maddeyi saf enerjiye dönüştürerek.  O çok kısa süre zarfında,  parıltı  bütün galaksilerin  bütün yıldızlarının toplamından daha parlaktı.  Çok büyük bir patlamaydı.

0:49Ama enerjileri ışık olarak ortaya çıkmadı.  Adı üstünde, kara delikler.  Bütün o enerji, Evren’in yer çekimsel dalgalar  hâlinde patlamasına sebep olarak  uzay-zaman dokusuna pompalandı.

1:04Size buradaki  zaman ölçeği hakkında fikir vereyim.  1,3 milyar yıl önce,  dünya çok hücreli hayata daha yeni evrilmişti.  O zamandan beri Dünya mercanlar,  balıklar, bitkiler, dinozorlar, insanlar  ve hatta, Tanrı korusun, internet  oluştu ve evrildi.  Aşağı yukarı 25 yıl önce,  bir grup cesur insan — MIT’den Rai Weiss,  Caltech’ten Kip Thorne ve Ronald Drever—  çarpışan kara delikler gibi şeylere  bakarak, yer çekimsel dalgaları arayacak  devasa bir lazer dedektör yapmanın  çok havalı olacağını düşündü.

1:45Çoğu insan onların deli olduğunu düşündü.  Ama yeteri kadar kişi  muhteşem deliler olduklarını fark etti  ve ABD Ulusal Bilim Kuruluşu, çılgın  projelerini finanse etmeye karar verdi.

1:58Uzun yıllar  geliştirip, inşa edip, hayal ettikten  ve akıl almaz miktarda çalıştıktan sonra  LIGO: Lazer İnterferometre Yer Çekimi Dalgası Gözlemevi  olarak adlandırdıkları  dedektörü inşa ettiler.

2:15Son yıllarda, LIGO’nun hassasiyeti  inanılmaz derecede arttı ve  tarama becerisi olağanüstü gelişti.  Bu yüzden artık adı Geliştirilmiş LIGO.

2:27Eylül 2015’in başlarında,  son birkaç detay düzeltilirken  LIGO son kez deneme için çalıştırıldı.  Ve 14 Eylül 2015’te, dedektörün

2:41açılışından birkaç gün sonra,  o çarpışan  kara deliklerden çıkan yer çekimsel dalgalar  Dünya’ya nüfuz etti.Sizin ve benim içimizden geçtiler.  Ve dedektörün içinden geçtiler.  (Ses kaydı)

2:58Scott Hughes: Hayatımda bundan  duygusal olarak daha  yoğun iki olay var.  İlki kızımın doğumu.  İkincisi babam ölüm döşeğindeyken  ona veda etmek zorunda kaldığım zaman.  Bütün kariyerimin karşılığıydı aslında.  Üstüne çalıştığım hiçbir şey artık  bilim kurgu değil! (Kahkahalar)

3:19Allan Adams: Dinlediğiniz MIT’de teorik fizikçi,  dostum ve meslektaşım Scott Hughes;

3:2423 yıldır kara deliklerden çıkan  yer çekimsel dalgalar ve onların  LIGO gibi gözlemevlerine gönderdiklerisinyaller üzerinde çalışıyor.

3:35Size yer çekimsel dalgalardan kastettiğim şeyin  ne olduğundan biraz bahsedeyim.  Yer çekimsel dalga, uzay zaman içindeki  küçük dalgalanmadır.  Dalgalar geçtikçe, uzayı ve  içindeki her şeyi bir yönde genişletiyor  ve diğer yönde sıkıştırıyor.  Bu, bir sürü eğitmenin genel görelelik  hakkındaki derslerindesaçma sapan danslar yapmasına sebep oldu.  “Genişliyor ve yayılıyor,  genişliyor ve yayılıyor.”

4:07Yer çekimsel dalgaların sorunu  çok zayıf olmaları; saçma bir biçimde zayıflar.  Mesela 14 Eylül’de  bize vuran dalgalar,  —ve evet hepimiz onların etkisiyle  genişledik ve sıkıştık—  dalgalar bize vurduklarındaortalama bir insanı  bir bölü 10 üzeri 21 oranında genişletti.  Yani ondalık basamağı yirmi tane sıfır ve bir.Bu yüzden herkes  LIGO’cuların deli olduğunu düşünüyordu.  5 km uzunluğundaki dedektörle bile,  ki bu başlı başına delilik, bir atomun  çekirdeğinin yarıçapının binde birinden  bile küçük bir uzunluğuna kadarölçtüler.  Ve bu akıl almaz bir şey.

4:55Yer çekimi üzerine olan klasik  yazısının sonlarına doğru  LIGO kurucu ortağı Kip Thorne  yer çekimsel dalgalar için yaptıkları aramayı şöyle tanımlıyor:  “Bu tarz dedektörler için kurulumda halledilmesi  gereken teknik zorluklar muazzamdır.  Ama fizikçiler yaratıcı kişilerdir ve  halkın büyük desteğiyle  şüphesiz bütün engellerin üstesinden gelinir.”  Thorne bunu 1973’te yayımladı,  başarısından 42 yıl önce.  LIGO’ya geri dönelim,

5:35Scott LIGO’nun gözden çok  kulak gibi davrandığını söylüyor.  Bunun ne anlama geldiğini açıklamak istiyorum.  Görünür ışığın dalga boyu vardır,  bir ölçüsü; etrafınızdaki şeylerden çok daha küçüktür,insanların yüzlerindeki özelliklerden,  cep telefonunuzun boyutundan.  Bu gerçekten de yararlı, çünküetrafınızdaki şeylerin resmini ya da haritasını yapmanızı sağlıyor,  farklı noktalardan gelen ışığa bakarakolduğunuz yerde.

6:00Ses farklıdır.  İşitilebilir ses 15 metreye kadar dalga boyuna sahiptir  ve bu işleri zorlaştırır —  aslında pratik anlamda, imkânsız — önemsediğiniz  bir şeyin görüntüsünü yapmak.  Çocuğunuzun yüzü.  Onun yerine sesi kullandık. Ses perdesi, ton,  ritim, ses şiddeti gibi özellikleri dinlemek için,  seslerin arasındaki hikâyeyi anlamak için.  Bu konuşan Alice.  Sözünü kesen Bob.  Aptal Bob.

6:32Aynı durum yer çekimsel dalgalar için de geçerli.  Evren’deki şeylerin basit görüntülerini yapmak için onları kullanamayız.  Ama o dalgalardaki frekans  ve genlik değişimlerini dinleyerek,  o dalgaların söylediği hikâyeyi duyabiliriz.  En azından LIGO için  duyabileceği frekanslar ses bandında.  Dalga örüntülerini basınç dalgalarına, havayı sese dönüştürürsek  Evren’in bizimle konuşmasını gerçek anlamda duyabiliriz.  Örneğin, sadece bu şekilde yer çekimini dinlemek,  iki kara deliğin çarpışması hakkında çok şey söyleyebilir bize.

7:13Meslektaşım Scott’un üzerine düşünerek uzun zaman harcadığı gibi.  (Ses kaydı) SH: İki kara delik dönmüyorsa,  basit bir cırıltı olur: Vupp!  İki beden süratle dönüyorsa aynı cırıltı oluyor  ama bu sefer modülasyon var üstünde  yani şöyle oluyor: Vhir, vhir, vhir!  Bir nevi bu dalga biçimine dönme kelimesi damgalanmış gibi.

7:34AA: 14 Eylül 2015’te,  kesinlikle hatıralarımda yaşayacak bir tarih,  LIGO şunu duydu:

7:42[Vızıldama sesi]

7:45Eğer dinlemesini biliyorsanız bu ses —-

7:50(Ses kaydı) SH:.. iki kara delik, her biri 30’ar güneş kütlesi kadar olan,  mikserle karşılaştırılabilir  oranda dönüyorlar.

7:57AA: Burada durup bunun ne anlama geldiğini düşünmeye değer bir şey.  İki kara delik, Evren’deki en yoğun şey,  bir tanesi 29 güneş kütlesinde  ve diğeri 36 güneş kütlesinde,  çarpışmadan önce birbirlerinin etrafında  saniyede 100 kez dönüyorlar.  Sadece bunun gücünü hayal edin.  Harika.  Biliyoruz çünkü bunu duyduk.

8:22LIGO’nun kalıcı önemi bu.  Evren’i gözlemlemek için daha önce elimizde olmayan  tamamen yeni bir yol.Evren’i ve görünmezi duymamızı sağlayan  bir yol bu.

8:38Ve daha göremediğimiz çok şey var —  pratikte ve teoride.  Süpernova, örneğin:  Süpernovada neden çok büyük yıldızların patladığını bilmek istiyorum.  Çok faydalılar,  Evren hakkında çok fazla şey öğrendik onlardan.  Problem ise bütün ilginç şeyler fizik çekirdeğinde oluyor  ve çekirdek de binlerce kilometre demir, karbon  ve silikonun arkasında gizli.  Asla direkt göremeyiz, ışık geçirmezler.  Yer çekimsel dalgalar cammışcasına demirden geçerler —  tamamen saydam.  Büyük Patlama: Evren’in o ilk anlarınıaraştırabilmek isterim,  ama asla göremeyeceğiz o anları,  çünkü kendi ışığı tarafından karartıldı.  Yer çekimsel dalgalarla  başından sonuna kadar görebileceğiz.  Belki de en önemlisi  eminim ki oralarda daha önce görmediğimiz,  göremeyeceğimiz  ve hayal bile edemeyeceğimiz  şeyler var —  sadece dinleyerek keşfedebileceğimiz şeyler.

9:42Hatta, ilk olayda bile  LIGO beklemediğimiz şeyler buldu.  MIT’den meslektaşım ve LIGO iş birliğinin kilit üyelerinden olan  Matt Evans tam olarak şöyle anlatıyor:

9:55(Ses Kaydı) Matt Evans: Burada gözlemlediğimiz  kara delikleri oluşturan yıldız türleri,  Evren’in dinozorlarıdır.  Eski, tarih öncesi zamanlardan olan o çok büyük şeylerden.  Ve kara delikler ise dinozor kemikleri gibi  bu arkeolojide kullandığımız şeyler.  Bütün bunlar bize; Evren’de nelerin olduğuna,  yıldızların nasıl oluştuğuna ve en sonunda elbette  bütün bu karmaşada bizim nasıl olduğumuz konularında  tümüyle bambaşka bir bakış açısı getiriyor.

10:21AA: Şimdiki amacımız  olabildiğince cesaretli olmak.  LIGO sayesinde Evren’i dinleyebilecek,  kozmosun hışırtısından cırıltısına kadar,  muhteşem dedektörler tasarlayabiliyoruz.  Şimdiki işimiz ise yerde,  uzayda yeni gözlemevleri —  yeni jenerasyon gözlemevleri —  icat ve inşa etmek.  Demek istediğim Büyük Patlama’yı  dinlemekten daha  muhteşem ne olabilir ki?  Şimdiki işimiz büyük hayal etmek.  Bizimle hayal edin.

10:51Teşekkürler.

10:52(Alkışlar)

 

BAŞA DÖN

 

Reklamlar

yorum

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s