TÜRKİYE VE TÜRKLER KONUSUNDA BİLGİSİZLİK

 

“FRANSIZ KALANLARA”

Fransız halkının büyük çoğunluğu Türkiye hakkında hiçbir fikir sahibi değildir. Coğrafî, etnik ve ekonomik durumu konusunda bile tam bir bilgisizlik içinde bulunduklarını rahatça söyleyebiliriz. Türkiye, aman kardeşim, çok uzak orası! Hem galiba Asya’da olacak değil mi? Orası dünyanın öbür ucu be kardeşim. Asya kıtası vahşilerle, barbarlarla dolu… Türkiye de oralarda bir yerde işte!

Sadece Fransız halkının değil, aydın denilen yahut yüksek tabakadan diyeceğimiz kimselerin bile Türkiye hakkında bütün bildikleri ve düşündükleri bundan ibarettir, itiraf etmek gerek. Muhterem üstadım Pierre Loti‘nin son kitabından bu hususta oldukça net ve çarpıcı bir pasaj aktarmak istiyorum; (La mort de notre chère France en Orient, «Sevgili Fransa’mızın Doğu’da ölümü», Pierre Loti. Edition Calman-Lévy, s. 13.)

«Bizim çok sevgili ve her zaman takdire değer Fransamız, öyle sanıyorum ki, komşusunda olup bitenlerden habersiz olmanın verdiği büyük bir huzur ve sükûnetle yaşayan dünyanın tek ülkesidir. Meselâ, asırlar boyunca müttefikimiz olmasına rağmen, Türkiye; Orta Afrika’nın balta girmemiş ormanları veya geceleri gökyüzünde seyreden ay kadar bizlere yabancıdır. Paris’den daha soğuk olmasına rağmen, İstanbul’a Aralık ayında yazlık elbiseleriyle gelmiş az turiste rastlamadım!

Bindiğim gemi kar fırtınaları altında haftalarca yalpalayıp dururken, Paris’in büyük tirajlı gazetelerinde şu tarz hayâlı fikirleri okuyup çok gülmüşümdür:

“Ezelî ilkbahar ülkesi Boğaziçi’nde yaşayan Pierre Loti’ye ne mutlu!”

Eh hepinizin bildiği gibi Türkiye Doğu’dadır, değil mi? Gel gelelim orta sınıftan Fransızlara göre Doğu deyince, masmavi gökyüzü, günlük güneşlik havalar, palmiye ağaçları ve salına salına yürüyen develer akla gelir… Bir taraftan da o hoş saflıklarıyla Türk’ü başkalarıyla karıştırır dururlar… Onlara göre kırmızı fes taşıyan herkes mutlaka Türk’tür

Loti’nin bu fikirlerini sayın Claude Farrère’in düşünceleriyle karşılaştırmak ve onun pek çok yanlarıyla bir şaheser olan Boğaziçi tasvirini aktarmak hayli enteresan olacaktır sanırım.

Alacağım bu bölüm, Türkiye hakkındaki coğrafî yanlışlıkların pek çoğunu yıkacaktır. ( L’homme qui assassina, «Öldüren adam», Claude Farrère. Edition Paul Ollendorff, s. 25.)

«Boğaziçi mi dediniz? A bilmez olur muyuz hiç: Lâcivert renkli suların koşuşarak ilerlediği dalgalar, mermer saraylar, gök yakuttan yapılmış sema, ve er veya geç içine atılacakları şu girdaba eğilmiş, inciler misali pırıl pırıl cariyeler.Ya! Bak işte Boğaziçi bu değil, hem de hiç değil.

Sular lâcivert taşından değil, gökkubbe de gök yakuttan yapılmamıştır. Gri ve sarı renkler pek çok yere hakimdir, her hattın etrafında dalgalanan ve her türlü koyu renkleri hafifleştiren mor renge çalan bir çeşit buhar da bu renklerle yan yana döner gider. Mermer saraylar vardır, ama pek az: Her biri en azından yirmi kilometrelik mesafelerle her iki kıyı boyunca serpiştirilmiş sekiz veya on kadar bir şey.

Boğaziçi sizin hayâl ettiğinizden çok daha uzundur. Kendisini çok yakından saran ve çerçeveleyen, çok hoş bir görünüm veren korulu tepelerin aralarında yılankavi uzanıp giden güzel bir ırmak gibidir. Bu tepelerin eteklerinde, yan yana dizilmiş küçük Türk evlerinden meydana gelen pek çok köy her iki kıyı boyunca dizilip gider. Bu evlerin yarısı toprak, yansı da su içinde bulunur, çünkü dörtgen şeklindeki tahtalardan yapılmış bu terasların pek çoğu, ağaçtan direklerle suyun üzerine doğru uzatılmıştır…»

İstanbul’un 700.000 Türk ile 180.000 Rum’dan meydana gelen halkının vahşilik veya barbarlıkla hiç alâkası yok. Bizler gibi oldukça medenî insanlar. (Doğrusu, çok ihtiyatlı davranılması gerekecek, bizim medeniyetimiz (!) söz konusu olduğu zaman!..)

Türkler yiğit, namuslu, uysal ve iyi niyetli kimseler. Ekserisinin oldukça kültürlü olduğunu ve halk tabakasında bile Fransızca konuşan Türkler’e sık sık rastlandığını da ilâve edeyim. Şüphesiz ki asıl Türk kanı taşıyan ve Türkoğlu Türklerle, Türkiye’de yaşayan kozmopolit ayaktakımı arasında büyük bir fark olduğunu iyi bilmek gerek. Bu ayaktakımı dediklerim bilhassa Rumlar ve Ermenilerdir.

Bakın, işte bu adamlara karşı barbar sıfatını rahatça kullanabilirsiniz!

Buyurun, size bir başka askerin Türkiye ve Türkler hakkında ne düşündüğünü aktarayım:

«… Mütarekeden birkaç ay sonra Türkiye’ye vardığımda cidden şaşırıp kaldım. Her normal Fransız gibi, Doğu meseleleri hakkındaki bilgileri ancak günlük gazetelerin verdikleri birkaç satırdan öğrenmiş olduğum için, vahşi bir milletin içine gidiyoruz diye endişeleniyordum ve itiraf edeyim ki, bu endişe Marsilya’dan İzmir’e gidinceye kadar bütün yol boyunca zihnimi büsbütün işgal etmişti. Fakat daha toprağa ayak basar basmaz, bu adamlar hakkında aslında hiçbir şey bilmediğimi ve onlarla temas ederek öğrenecek pek çok şey olduğunu anladım.

Derken, kısa zamanda kendimi evimde hissetmeye başladım. Kibrit satanlardan, boyacılardan tutun da sokaklarda dolaşanlara kadar herkes; hizmeti veya sattıkları karşılığında iki kuruş isterken, hemen hemen aksansız bir Fransızca konuşuyordu. Limanda çalıştıkları için pek çok dili konuşabilen bu insanlar en çok bizim dilimizi beğeniyor ve bizim dilimizle konuşmayı bir zevk olarak görüyorlardı.

G. Gery, Doğu Ordusunun eski askerlerinden, 65, rue des Haies, Paris16e

Bu mektup, Fransız kamuoyunun bilgisizliğinin tam ölçüsünü gösteriyor sanırım.

 

 

BU BİLGİSİZLİK YUNANLILAR TARAFINDAN SÖMÜRÜLMÜŞTÜR

Çiftçi ve asker olmaları bakımından Türkler, Fransızlara çok benzerler. Ticaret ve sanayiden pek anlamazlar. İhtiraslı kimseler olmadıkları için, fazla kazanalım diye bir atılımları yoktur. Bu itibarla, memleketleri işlenilebilir maddeler yönünden zengin olduğu, başkentleri de Avrupa ile Afrika ve Asya kıtaları arasındaki büyük ticaret yollarının kavşağında yer aldığı için; yabancılar onların yurduna yuvalanmış, derken iyice kök salmışlardır. Bu yabancı fırsatçılar, Türkler’in yerine ve namına, oldukça bol kazançlı ticarî işleri yürütüp gitmekteler.

Sözünü ettiğim yabancılar, Şark memleketlerini talan edip duran ve parazit misali bu milletlerin kanını emen Yunanlılardan başkası değil. Oldukça fakir, verimsiz, hiçbir şekilde yararlanamayacakları kadar tabiî zenginliklerden mahrum bir memleketin sakinleri olan Yunanlılar, doğuştan tüccardırlar. Çalışıp didinip bir ürün ortaya koymazlar, asla istihsalde bulunmazlar, işleri güçleri aracılık, kapkaççılıktır. Oldukça mahir, kurnaz, düzenbaz ve aynı zamanda da edepsiz ve yüzsüz olduklarından ticarî işlerde muvaffak olurlar.

Müslüman milletlerin gevşekliği, ticarî konularda bilgisiz oluşları ve bu tür faaliyetlerden zevk almamaları yüzünden, ülkelerinde Yunanlı tüccarların bulunmasına önceleri göz yummuşlar ve normal görmüşler. Ama kısa zamanda Yunanlılar kendilerini vazgeçilmez kimseler hâline getirmeyi becerivermişler!

Doğurgan ana vazifesi gören Yunanistan, Şark’ın bütün liman ve şehirlerine yıllar boyunca göçmen gruplar göndermiş durmuş. Ama —şurası da inkâr edilmez bir gerçektir ki— bu göçmen gruplar, hiç ama hiçbir zaman dillerinden, gelenek ve göreneklerinden tâviz vermemişlerdir. Her şeye rağmen onlar Yunanlıdırlar ve daima da öyle kalacaklardır. Kendi milliyetinden olan kimselerin Türkiye’de yeterince arttığından emin olan ve eskiden beri gönderdiği tüccar göçmen gruplarının kendisini destekleyeceğinden şüphe etmeyen Yunanistan’ın bir tek arzusu vardı: Kendi çocuklarının göçmen olarak gidip şimdi tam mânâsıyla yerleşmiş bulundukları bu ülkeleri fethedivermek. Kendisini yıllarca sütüyle ve hattâ kanıyla beslemiş ev sahibi ülkelere karşı yapılabilecek en nazik teşekkür her hâlde böyle olmalıydı!

Yunanlıları, Balkan savaşlarına ve şu son savaşa iten asıl sebep işte budur. İzmir’in Yunanlılar tarafından işgal edilmesinin ve Osmanlı milliyetçilerine karşı yürüttükleri saldırıların da esas sebebi yine budur.

Venizelos —zaten onun başarısının sim milletiyle aynı düşüncede olmasından ileri geliyordu— Yunan hegemonyasını Şark memleketlerine yerleştirmek istedi. İstanbul’u ve Türkiye’yi ele geçirmek sevdasına kapıldı.

Yunanlılar harika politikacıdırlar, onlar için gayeye ulaşmak için her vasıta mübahtır. Şark âleminin gerçek durumu konusunda, Fransız kamuoyunun tam bir cehalet içinde bulunduğunu çok iyi bilirler. Bunun için de bu bilgisizliği kendi çıkarları uğrunda en iyi şekilde istismar etmekten bir an bile geri kalmazlar. Hem zaten, Fransız kamuoyu bu bilgisizlik içinde yüzüp dursun diye Yunanlı bankerlerin altınları oluk gibi akıp durmuştur. Onların çabaları sayesinde Türk, hilebaz ve vahşi bir yaratıkmış gibi tanıtılmıştır. Yunan propagandası yüzünden şimdi bütün Fransız halkı Türk deyince, aklına, vahşi, barbar ve sahtekâr bir insan getirir. Oysa bunun gerçekle hiçbir ilişkisi yok. Öbür yandan da Türkiye’yi fakir, verimsiz ve oldukça kısır bir ülkeymiş gibi takdim ettiler, tabiî ki Türkiye’yi zaptetmesine başkaları itiraz etmesin diye. Son olarak da, kendilerini Hıristiyanlığın savunucuları olarak gösterdiler ve bu yalanı da yutturdular. Aslında bu son politikaları, onların ne derece kurnaz olduklarını görmek için yeter de artar bile. Çünkü Yunanlılar, Ortodoks mezhebinden olmayan insanların en amansız düşmanıdırlar; bu hususlardaki müsamahasızlıklarının ve taassuplarının bir eşi ve benzeri daha gösterilemez! Evet, işte bütün Avrupa’yı böyle adi yalanlarla kendi etraflarında toplamasını bildiler. Ne yazık ki çevirdikleri manevralar sayesinde, kendi iğrençliklerini ve hayasızlıklarını, masum Türklerin hesabına geçirmesini becerdiler. Yabancı milletlere karşı o kadar misafirperver ve o kadar alicenap davranan masum Türklerin hesabına…

Yunanlıların bizlere karşı ne kadar hoşgörülü olduklarını ve bizleri ne kadar çok sevdiklerini gösteren kısacık bir hâdise anlatayım size. Bu hâdisenin bizzat olup bittiğini ve gerçekliğinden asla şüphe edilmemesi gerektiğini temin ederim:

«Bundan birkaç sene önce Yunanlılar Gelibolu’da, kendi çocuklarını okutup adam eden, Rum çocuklarına karşı sayısız iyiliklerde bulunan Assomptionniste’lerin kolejini ateşe verdiler.

Fransızlara karşı duydukları kin, çocuklarının menfaat ve istikballerine karşı gösterecekleri ihtimamdan çok daha ağır basıyordu. Türk itfaiyecileri yangını söndürmek için harekete geçtikleri zaman, Yunanlılar derhal hortumları kesip parçaladılar. Derken, koca bina alevler içinde yanıp kül oldu!»

Daha binlercesi gibi bu hâdise de, Yunanlıların, Atinalıların torunları ve Fransızların dostları olduklarına inanmakta hâlâ ısrar eden Fransa’da ne duyulmuş, ne öğrenilmiş, ne de inanılmıştır!

Yunanlıların bu aşırı insafsızlıklarına karşı gelin, bir de Türklerin bizlere karşı gösterdikleri hoşgörüyü görelim. İşte sizlere binlercesi arasından bir tanesi:

Eski bir İngiliz konsolosunun dul hanımı, fakat aslında Fransız asıllı olan bayan Keun, Birinci Dünya Savaşı patlak vermezden birkaç sene önce Konya’ya yerleşmişti. Seferberlik yüzünden okulların kapatılmasından sonra ve bizim dilimizin kullanılmasını, konuşulmasını ve öğrenilmesini yasaklayan Almanların tehditlerine rağmen, bu kadıncağız tam dört sene boyunca şehrin çocuklarını evinde toplayıp ders vermiş ve onlara Fransızca öğretmişti. Günde onaltı saat çalışmasına karşılık sadece geçimini kıt kanaat temin edecek az bir ücret alıyor, az ücret almak suretiyle talebelerinin sayısını çoğaltmaktan başka bir şey düşünmüyordu. Jöntürk polisleri tarafından daima takip edilmesine ve rahatsız bırakılmasına rağmen çalışmasını sürdürdü ve bir gün vali Muammer Bey’in çocuklarına da Fransızca öğretmesi şartıyla Almanların tehditlerinden tamamen yakasını kurtarıp derslerini rahatça vermeye muvaffak oldu. Ermenilerin bizlere en büyük Ermeni katliâmcısı (!) diye yutturdukları bu vali, bayan Keun’ün dediğine göre, Fransa’ya karşı inanılmaz bir sempati duyuyormuş ve hakikaten de inanılmayacak bir şey, ama o bayan bizzat gözleriyle görmüş: Vali bey, bizden esir düşen askerlere ve bahriyelilere karşı her zaman çok alicenap davranmış. Bizim askerlerimiz arasında iyi kötü bir meslekten anlayanları atelye şefi tâyin etmiş ve çalışarak kazandıkları paraları kendi hesaplarına geçirmelerine müsaade etmiş!

[Muammer Bey 1919’da İngilizler tarafından bir sabah evinden alınıp İstanbul’daki bir hapishaneye tıkıldı, sonra da Malta’ya gönderildi. Fransızlara karşı bunca iyi davranmış olan bu adama yapılan bu zulümlerin karşısında Fransa en küçük bir protestoda bile bulunmadı !]

Görün işte, demek ki Yunanlılar hakikaten çok daha insancıllar değil mi?!!

Fakat… işte size şimdi Yunanlıların kalleşliğini ve bizim bilgisizliğimizi istismar etmedeki maharetlerini ispat edecek olan yine inkârı imkânsız bir hâdise daha!

Yunanlıların İzmir’e yaptıkları çıkartma hâlâ hafızalardadır. Her ne kadar bizim Fransız basını bu çıkartmayı hasıraltı etmişse de, bu vesileyle işlenen vahşetleri yine de duymuşsunuzdur. Bu çıkartma Doğu’da büyük yankılar uyandırdı, çünkü bu çıkartma, en iğrenç ve en akıl almaz tecavüzler ve kan dökmelerle gerçekleştirilmiştir: Yunanlılar öldürüyorlar, talan ediyorlar, yıkıyor, yakıyor ve katlediyorlardı. Durumdan haberdar olan general Franchet d’Esperey derhal bir heyetle birlikte, Yunanlıların aşırılıklarını bizzat incelemesi ve rapor etmesi için general Bunoust’yu İzmir’e gönderdi. General Bunoust, Yunanlıların vahşiliklerini bir bir sıralayan mükemmel bir rapor hazırladı. Fransız Savaş Bakanlığı’na gönderilen bu rapor, büyük bir itina ile derhal örtbas edildi!!!

Yunanlıların hem alçaklıklarını, hem de becerikliliklerini ispat etmeye sadece bu hâdise yeter de artar bile.

BU BİLGİSİZLİK ERMENİLER TARAFINDAN SÖMÜRÜLMÜŞTÜR

Fransız-Türk anlaşmazlığının ortaya çıkmasında en büyük paya sahip olan konu Ermenistan meselesidir… Daha pek çokları gibi, bu mesele de Fransa’da hakkiyle bilinmemekte ve yalnızca Ermeniler nasıl anlatmışlarsa öylece kabul edilmektedir.

Fransa, Avrupa ve hattâ bütün dünya, Ermeni katliâmları diye ortaya atılan hayâl mahsulü hikâyeler ve şişirilmiş masallarla galeyana getirilmiştir. Bu hususta Türkler aleyhinde ileri sürülen bütün deliller, hiçbir kontrola tâbi tutulmaksızın ele alınmış, uydurularak sunulan bütün hâdiselere mümkün gözüyle bakılmış ve bütün bunlar neticesinde de, Şehit Ermenistan efsanesi yavaş yavaş zihinlere yerleşmiştir! Yine bütün bunlar neticesinde Ermeniler, aziz kurbanlar ve onların sözde cellâtları olan Türkler de canavarlar olarak kabul edilmişlerdir.

Bunun aksini ispat etmeye kalkışmak, hem oldukça zor, hem de oldukça nazik bir mesele olup çıkmıştır, öyle ya, efsanelere, peşin hükümlere, basmakalıp düşüncelere karşı mücadele etmek ve yerleşmiş masalları yıkmaya çalışmak kimin haddine! Türkler aleyhine çıkarılan bu uydurma hikâyeleri yıkmak mümkün mü?! Halbuki düzeltilmesi gereken pek çok yanlış, yeni baştan ters çevrilmesi gereken nice hâdise ve sahtekârların yüzlerine vurulacak nice yalan var!

Kendileri savunacak yerde töhmet altında bırakılmalarına göz yuman sakin ve namuslu, zavallı, biçare Türkler! Bizlerin bilgisizliğini gidermek için hiçbir çabada bulunamayan, aksine en küçük bir mukavemette bulunmaksızın, bütün bu ithamları birazcık olsun tekzip etmeye çalışmayan, neticede de bilgisizliğimizin sadece Yunanlılar tarafından değil, aynı zamanda Ermeniler tarafından da istismar edilmesine fırsat veren zavallı, zavallı Türkler! Öyle ya, kader bu kader!

Oysa, Ey Türkler! Sizlerin en samimî ve en mütevazi dostlarınız, sizlere yardım etmeyi ve sizleri müdafaa etmeyi denemeden, sizlerin kaybolup gitmenize asla rıza göstermeyeceklerdir. Sizin Fransız dostlarınız, ülkenizin haksız yere mahkûm olmasına göz yummak istemiyor, ülkenizin üstüne atılan iftiraları yıkmak, haksızlıkları yerle bir etmek istiyorlar ve bunun için de, her zaman en bilinmeyen meseleler hakkında bile, bildiklerini söylemek, tek kelimeyle, gerçeği söylemek istiyorlar! Ve işte bunun için ben bu dâvâya elimden gelen bütün imkânlarla katılmak istiyorum… Ve işte bunun için ben, katolik olan ben, Ermenilere karşı sizin, ey müslümanlar! sizin müdafanızı üzerime alıyorum!

Fransa’nın, Avrupa’nın ve dünyanın Ermenilerin müdafaasını üzerlerine almalarının başlıca sebebi, hiç şüphesiz ki, bu ırk hakkındaki bilgisizlikten ve bu bilgisizliğin itinalı bir şekilde devam ettirilmesinden ileri gelmektedir. Fakat onların lehine gibi görülen ve onlara Hıristiyan ülkelerin destek olmasını sağlayan bir başka sebep daha vardır: Ermeniler Hıristiyan, Türkler ise Müslüman’dırlar!

Gel gör ki, bu imanlarının şehidi gibi telâkki edilen Ermenilerin dinî inançları konusunda söylenecek çok şey vardır! Acaba onların Hıristiyanlığa olan bağlılıkları bizlerin sandığı kadar kuvvetli midir? İşte bunun küçük bir ispati:

İstanbul’daki elçiliğimizde istihbarat servisinde çalışan dostum yüzbaşı X… bir görevle gönderildiği Ankara seyahati sırasında hazırlamış olduğu 16 mayıs 1919 tarihli raporunda, bizzat şahit olduğu şu gözlemlerine yer vermektedir:

«Sürgün edilmiş Ermenilerden pek çoğu Ankara’ya dönmemişlerdi: Bu yüzden de onların ya hapsedildikleri, ya öldükleri ya da öldürülmüş oldukları neticesine varılmıştı. Ama işleri mübalâğalı bir şekilde takdim etmekten kaçınmak gerek! Aslında, pek çok sayıda Ermeni kızı ve genç Ermeni hanımları, Türklerle evlenmişlerdi ve Türk kocalarından ayrılmayı akıllarından bile geçirmiyorlardı! Bütün bunları gözlemlerimle gördükten sonra, Ermeni halk tabakasının ne kadar kolay din değiştirdiklerinin bir misalini daha bulmuş oldum.

Ankara’daki katolik papazı sayın Koren Clemens, kendi Ermeni vatandaşlarından yirmi kadar öksüz kalmış çocuğu kulübeye benzeyen loş ve gayri sıhhî bir evde toplamış ve onların eğitimi için takdire değer bir feragatla çalışmaktadır. Kendisini ziyarete gittiğimde, onun evinde, oldukça dertli ve hüzünlü görünen on beş yaşlarında genç bir çocukla karşılaştım. Sebebini sorduğum zaman, onun kendi köy ve kasabasından ayrılmaya dayanamadığını öğrendim. Babası onun gözleri önünde öldürülmüş olduğu halde, yine de Türklere karşı duyduğu sevgi ve hayranlıktan hiçbir şey kaybetmemişti:

  1. Adın ne senin? dedim.
  2. Süleyman.
  3. Süleyman, Hıristiyan adı değil ki…
  4. Benim adım Süleyman, Hıristiyan değilim ben, bırakın da Türkler’in yanma gideyim.

Ancak benim sabrımın tükendiğini ve artık kızmaya başladığımı görünce, nihayet asıl adının Simion olduğunu söylemek zorunda kaldı.

Bu genç dönmenin anne ve kız kardeşi de, aile reisleri gözlerinin önünde öldürülmesine rağmen, katillerle evlenmekte hiç tereddüt etmemişler. Bugün, bu iki kadın da kocalarından ayrılmayı kesin olarak reddetmekte ve tekrar Hıristiyan olmayı katiyyen kabul etmemektedirler.

Resmî bir görevli tarafından not edilen bu hâdise, bizleri, bu sözüm ona Hıristiyan milletin ahlâkî değerleri hakkında aydınlatmaya yeter herhâlde!

Ermenilerin karakterinin belli başlı özellikleri, açgözlülük ve kalleşliktir. Bu bakımdan biraz Yunanlılara benzerler. Şöyle bir Türk atasözü vardır: Rum Avrupa’lıyı dolandırır, Yahudi Rum’u dolandırır, ama Ermeni de Yahudi’yi dolandırır!

Bu atasözünün ne demek istediği oldukça açıktır, çünkü Ermeniler Müslümanların tefecileridirler.

Bunun izahı oldukça basit: Ermeniler çok tutumludurlar ve Yunanlılar gibi ticarî faaliyetlere girişerek çarçabuk zengin oluverirler. Fakir çiftçilerden ibaret olan Türkler de sık sık onlara başvururlar. Ermeniler onlara aşırı derecede yüksek faizlerle ödünç para verirler. Borçlarını ödeyemeyecek duruma geldiklerinde, bütün mallan ipotek edilmiş olduğundan ve artık rehin gösterecek hiçbir şeyleri de kalmadığından; Ermeniler ipotek ettikleri mal ve mülkleri kendilerine satmalarını isterler ve böylece de bu yerlerin sahibi olur çıkarlar! Türkler de bu şekilde kısa zamanda soyulup soğana çevrilirler. Bu tür hâdiseler birçok köyde, hattâ bazan bütün bir şehir arazisinde vukû bulduğu zaman, Ermeni tefecilerinin zulmü yüzünden her şeylerini kaybetmiş bulunan Türkler ayaklanır ve tefecileri katlederler. (Burada şunu ilâve edelim ki, savaş öncesinde bu tür ayaklanmaları bizzat Almanlar düzenliyor ve Türkleri tahrik ediyorlardı).

Yüzbaşı X… raporunu şu şekilde sürdürmektedir:

«Ermenilerin Hıristiyan olmalarının, Türklerin onlara karşı tecavüzde bulunmalarıyla hiç mi hiç alâkası yoktur. Türklerin Ermenilere karşı duydukları kinin asıl sebebi; Ermenilerin çevirdikleri siyasî manevralar ve Türkleri altından kalkılmaz faizler altında ezip yoksul duruma düşürmeleridir. Fransa’ya karşı sevgi gösterilerinde bulunmalarına ve muhtaç oldukları büyük devletlere karşı dostmuş gibi gözükmeye çalışmalarına rağmen, Ermeniler çok sinsi bir yabancı düşmanıdırlar. Savaş sırasında vukû bulmuş olan katliâmlara gelince, bu katliâmların asıl tahrikçileri ve düzenleyicileri Alınanlardır. Türkiye’nin Asya yakasının bütün ticarî işlerini elegeçirmek için, Ermenileri perişan etmek zorundaydılar, zira Yahudileri bile dolandıracak kadar güçlü ve kuvvetli rakipler bulundukça, kendi niyetlerini gerçekleştirmelerine imkân var mıydı?

İşte sırf bu yüzden Ermeni milleti mahkûm edilmişti, Almanların rahat yüzü görmeleri için de, bunun dışında bir başka çare yoktu!

Kendi menfaatlerine yaramış olmasaydı, Almanlar bu katliâmları derhal önleyemezler miydi? Ne var ki, Almanlar zaten tabiatları icabı gaddardırlar!!!

Bir gün fakir bir Türk köylüsü, dar bir kır yolundan bir merkebin çektiği küçücük arabasıyla işine gidiyordu. Karşı yönden de bir Alman tankı gelmekteydi. Zavallı adamın merkebini durdurup kenara çekilmesine fırsat vermeden, Alman askerleri köylünün üstünden geçip gittiler ve arabası, merkebi ve kendisiyle birlikte bu garibanı paletlerin altında yere yapıştırıp uzaklaştılar; bütün bunların ardından da o iğrenç kahkahalarını savuruyorlardı. Ben bu olayı itimada şayân birkaç Türk dostumdan öğrendim. Onlar bu iğrenç olaya bizzat şahit olmuşlardı.

Bir Fransız din adamı anlattı: Büyük katliâmlardan bir zaman sonra, Konya’da katolik bir Alman papazına rastlamış, bu papazın katiller hakkında hiçbir kötü kelime kullanmadığını ve öldürülen Ermenilere karşı da hiç bir acıma alâmeti göstermediğini görünce şaşırmış. Durumu gören Alman papazı bizim din adamına şöyle demiş:

  1. Gaye Almanya’nın zafere ulaşmasını temin etmek olduktan sonra, binlerce adamın öldürülmüş olmasının ne önemi var!

İşte kendi memleketinin Ermenilerin mahvedilmesi sayesinde büyük menfaatler elde etmiş olacağının kesin bir itirafı değil de nedir bütün bu sözler

Bence bütün bunlar, şu eski Ermenistan meselesinin çıplak bir şekilde gözler önüne serilmesine yetecektir. Eğer bir katliâm olmuşsa, bu Türkler tarafından değil, fakat bizzat Avrupalılar tarafından yapılmıştır, Avrupalılar tarafından hazırlanmıştır.

Yine de biz, çok daha resmî ve yapılan katliâmı pek çok yönlerden haklı ve mazur gösterecek bir başka şahit daha zikredeceğiz. Bu şahit Türklerin değil, tam aksine Ermenilerin Türklere karşı işledikleri barbarlıkları ve gaddarlıkları ayrıntılarıyla ispat etmekte ve şimdiye kadar bizlere anlatılan hâdiseleri tamamen tersine çevirerek, Türkleri cellâtlar olarak görmek yerine, acınacak mazlumlar olarak ele almak gerektiğini ispat etmektedir.

Şimdi sunacağım belge, Rus ikinci kale topçu birliği komutanı yarbay Twerdo Kleboff’un hatıralarından alınmıştır. Bu Rus komutanı, 27 şubat 1918’de şehrin Türkler tarafından geri alınışına kadar, birlikleriyle birlikte Erzurum’da kalmıştır. Kaleme almış olduğu hatıralarının başlığı şudur:

«Erzurum’da işlenen vahşetler konusunda bir Rus subayının notların

«Ruslar 1916’da Erzurum’u işgal ettikleri zaman, ordularında —oldukça kötühizmet gören Ermenilerin bir tekine bile şehre yaklaşma izni vermemişlerdi.

  1. Kolordu komutanı general Kaimine, bu bölgenin komutanı kaldığı müddetçe, emri altında bulunan Ermeni birlikleri bu yörelere aslâ yaklaştırılmamışlardı.

Ama ihtilâl her şeyi altüst ettiği zaman, Ermeniler sözde aramalarda bulunmak bahanesiyle Erzurum’a üşüştüler ve derhal şehri ve civar köyleri talan etmeye ve sakinlerini katletmeye başladılar.

Rusların orada bulunmaları, yine de onların bu vahşetleri açıktan açığa işlemelerine mâni oluyordu, ancak gizli ve dolambaçlı yollarla çetecilik yapabiliyor ve katliâmda bulunabiliyorlardı.

Askerlerden meydana gelen ihtilâl Komite Konseyi 1917 yılında, yine sözüm ona silâh arama bahanesiyle, Erzurum’un resmen yağma edilmesi için teşebbüse geçti. Ermeniler için bu karar bulunmaz bir fırsat oldu. Rahat ve emin bir şekilde çalmaya, yağmalamaya ve insanları vahşice öldürmeye koyuldular.

Ocak ile şubat arasında, Erzurum’un en tanınmış simalarından biri olan Bekir Efendi, yağmacılar tarafından kendi evinde katledilmiş bulundu. Başkumandan Udişelidze, emrindeki subaylara emir vererek katillerin en geç üç gün içerisinde bulunup ortaya çıkarılmalarını emretti. Ayrıca da askerleri her türlü sınırı aşan ve insanlık dışı davranışlarda bulunan Ermeni taburlarının komutanını yanına çağırıp çok sert bir şekilde azarladı. Daha sonra yüksek makamlara müracaatta bulunup, Ermenilerin OsmanlIlara karşı giriştikleri amansız zulüm, işkence ve katliâmları bir bir sayarak acı bir dille gözler önüne serdi. Özellikle de, çalıştırılmak üzere tarlalara gönderilen, yol yapımında çalışacakları bahanesiyle evlerinden alınıp götürülen Türklerden yansının bile bir daha geriye dönmediğini ve akıbetlerinin mutlak ölüm olduğunu tek tek anlattı.

Öbür taraftan da Ermenilerin aydın zümresini bir araya toplayıp, şayet Ermeniler bu arazilerin hâkimi olmak istiyorlarsa, kendilerinin halkı idare edebilecek kadar namuslu ve haysiyetli olduklarını ispat etmelerinin şart olduğunu ve milletlerinin namını lekeleyen ve ırklarını oldukça bayağı bir ırk gibi gösteren böyle gaddarca cinayetleri işlemekten bir an önce vazgeçmeleri gerektiğini anlattı.Bilhassa umumî harbin henüz sona ermediği ve Barış Konferansının bu bölgelerin Ermenilere bırakılmasına henüz karar vermediği bir sırada, Ermenilerin tasarlanan bağımsızlığa lâyık olduklarını ispat edebilmeleri için, hak ve adalete daha saygılı bir şekilde davranmaları lâzım geldiğini de onlara en iknâ edici delillerle izah etti. Ermenilerin askerî komutanları ve yüksek sınıftan olan tanınmış Ermeniler, küçük bir azınlığın girişmiş olduğu vahşet ve katliâmın bütün Ermeni cemaatini inceleyemeyeceğini söyleyerek karşılık verdiler. Bu Ermeni azınlığının, Türklerin eskiden yapmış oldukları kötülüklerin intikamını almaktan başka bir şey yapmadıklarını ileri sürecek kadar da küstahça tavır takındılar!

Az zaman sonra, Erzincan Türklerinin Ermeniler tarafından katledildiği haberi geldi.

Başkomutan Udişelidze’nin beyanına göre, müdafaasız durumda bulunan sekiz yüzden fazla Türk, en akıl almaz vahşet metodlarıyla katledilmişlerdi. Büyük büyük hendekler açıyorlar ve buralara hayvan boğazlar gibi teker teker boğazladıkları Türkleri üst üste dolduruyorlardı: Ermeniler kesip hendeğe attıkları Türkleri birer birer sayıyorlar ve şöyle bağırıyorlardı:

  1. Daha yetmiş kişi oldu, hendek on kişi daha alabilir, kesin!

26 şubatta, yâni bu katliâmlardan üç hafta sonra llıca’dan dönen yarbay Griaznoff, köy yolları boyunca parça parça edilmiş ceset yığınlarına rastladığını, bu cesetleri çiğneyerek geçen her Ermeninin mutlaka bu cesetlere tükürdüğünü nefret ve hüzünle anlattı.

Oldukça geniş olan caminin avlusu erkek, çocuk, kadın ve ihtiyarların cesetleriyle tıka basa doldurulmuş hâldeydi. İstisnasız bütün kadınların vücutlarında işkence ve zulüm izleri vardı. Yarbay Griaznoff telefon santralında çalışan Ermeni kızlarından bazısını bu cami avlusuna getirttirdi ve onlara, bu dağlar gibi yığılmış insan cesetlerini göstererek, kendi milletlerinin yaptıklarından gerçekten gurur duyabileceklerini söyledi!

Bizim yarbay bu sözle onları rencide edeceğini sanıyordu. Ama bu genç Ermeni kızlarının bu manzara karşısında neşeli neşeli güldüklerini görünce, önce büsbütün şaşırdı, sonra da bu kızlara karşı tam bir nefret duydu. Utanmaları, kendi ırkları namına üzülmeleri gerekecek yerde, bu insanlık dışı davranış karşısında gülmelerinin, ancak Ermenilere has bir karakter olabileceğini söyleyerek hakaretler yağdırdı. Ermeni erkeklerinin ve hattâ kadınlarının bile yeryüzündeki insanların en bayağısı, en iğrenci ve en vahşisi olduklarını ilâve etti. Böyle açıktan açığa hakaret edildiklerini gören şıllıklar, birden bozuldular ve «biz» dediler, «gülmüşsek, sinirimizden güldük»!!!

Alaca’daki ordugâh komutanlığının levazımcısı olan bir Ermeni, 27 şubat 1917’de bu şehirde işlenmiş olan vahşetlerden bahsederken, ırkdaşlarının bir Türk hanımını canlı canlı duvara mıhladıklarını anlattı. Kadını duvara iyice mıhladıktan sonra, hançerle göğsünü yarıp kalbini çıkarmışlar ve can çekişen zavallı kadının başının üstüne koymuşlar!…»

Bu Ermeni barbarlıklarını burada kesiyorum.

Bu kadarı, sanırım, şu aziz Ermeni şehitleri masalını yıkmaya yeter!

Şu bizlere vahşiler diye tanıtılan Türklerin, 19 şubat 1919’da Ermeni katliâmından mesul olan kişileri divan-ı harbe vermiş olduklarını ilâve etmeye bilmem gerek var mı?

Bu katliâmın asıl mesulü, Türk halkı tarafından da «kasap» diye adlandırılan Alman ajanı Kemal bey idi. 12 Nisan 1919’da İstanbul’da Harbiye Nezareti önünde idam edildi.

Gördüğünüz gibi Türkler, rezil Ermenileri tatmin etmek için ellerinden geleni yapmaya çalışıyorlar ve kendi vatandaşlarını kendileri idam etmekten çekinmiyorlar!

BU BİLGİSİZLİK İNGİLİZLER TARAFINDAN İSTİSMAR EDİLMİŞTİR

Mütarekeden bu yana İngilizler, Şark’ta hep bizim aleyhimize çalışmaktalar, önce sinsice bizim yerimizi almaya koyuldular, sonra da birden bizim yerimize geçiverdiler.

Onların gerçekten saldırıya geçişleri, Westminster başpiskoposu Kardinal Boume’un seyahatiyle başlar. Bu kardinal İstanbul’a 19 şubat 1919’da gelmişti. İngiliz zırhlısında oldukça muhteşem bir ayin törenini idare etmiş ve bütün İngiliz subayları bu ayine iştirak etmişlerdi.

Sonra Kardinal İngiltere elçiliğine götürüldü.

Kardinal’in asıl vazifesi Şark’taki katolik müesseselerini İngiltere’nin istifadesine sunmak üzere dolambaçlı yollardan ele geçirmekten ibaretti. Zaman iyi seçilmişti, çünkü Fransızlara ait bulunan bu müesseseler, savaş yüzünden hemen hemen iflâs etmiş bulunduklarından yardıma muhtaçtılar, fakat bizim din düşmanlığı güden hükümetimizden bekleyecekleri bir şey yoktu.

[Bu sene yâni 1920’de hükümetimizin lütfedip Kardinal Dubois’yı Suriye’ye gönderdiğini biliyorum. Fakat ne kadar geç! Hem de ne kadar çok fazla sınırlı tutulmuş bir misyon!Kardinal Bourne’un misyonuna karşı verilen çok geç ve çok zavallı bir cevap bu.]

Kardinal Boume ise rahatça hükümetine dayanıyor, ayrıca da rakip ve düşmanları satın almağa mahsus İngiliz altınlarının arkasında olduğunu biliyordu!

Westminster başpiskoposu kardinali, İngilizler yem gibi kullandılar —çünkü kardinal iyi niyet sahibiydi—; fakat Protestan olan İngilizler bizimle tam dört sene boyunca omuz omuza çarpışmış olmalarına rağmen, ne Katolik mezhebine karşı duydukları kini, ne de Fransızlara karşı taşıdıkları antipatiyi bırakabilmişlerdi.

Zaten —dıştan bakılınca saçma gibi görünen, fakat gerçekte büyük mânâlar ifade eden— şu Siyon krallığının kurulması teşebbüsüyle bunun bir ispatını görmedik mi? Bizim sevgili müttefikimiz İngilizler bizim kadar iyi bilirler ki hiçbir Yahudi, ne kadar az ileri görüşlü olursa olsun, ticaretin ölü olduğu bir yere asla yerleşmek istemez.

O halde İngilizler ne istiyorlar?

Bu çok açık: yalnızca Fransız nüfuzunu ve Kudüs’deki Katolikliği yıkmak istiyorlar. Bunun için de, mukaddes şehri tramvayları, klüpleri, sinemaları, gökdelenleri, vs. ile modern bir şehir stiline sokarak, canla başla yürüttüğümüz çalışmaları ve hatıraları yıkıp yakmakta asla tereddüt etmezler.

İngiltere’de dini amelleri terketmenin ve iman kaybının alıp yürüdüğü ve dine karşı kayıtsızlığın iyice artmış olduğu şu sıralarda, îngilizlerde görülen bu aşın yobazlık ve Doğu’da din müdafaacısı kesilmeleri gerçekten çok garip!

Filistin’de Katolik nüfuzunun tam yıkımına hazırlandığı bir sırada, Türkiye’deki Katolik nüfuzunu avucuna almaya çalışan bu milletin şu davranışı, çok daha garip ve çok daha şaşırtıcı… eh pes doğrusu!

Din ve faziletin ne demek olduğunu, haydi şu İngilizlerden öğrenelim de biraz dindar ve ahlâklı insancıklar oluverdim!

1919 yılından beri İngilizler İstanbul’un fiilen hâkimidirler. Bizlerse, her zamanki gibi, bunu bilmemekte ve görmemekte berdevamız. Bir Fransız generali, Şark’taki İttifak kuvvetlerine kumanda ediyor diye kabul edildiği için, kumandayı yürüten Fransa’ymış gibi safça inanıveriyoruz! Oysa, İstanbul’da kumandayı yürüten basbayağı bir İngiliz generalidir, İngiliz kuvvetleridir şehri işgal altında bulunduranlar, nihayet orada kanun yapan ve yürüten İngiliz idaresidir!

Franchet d’Esperey ancak ismen kumanda etmekte, General Wilson ise fiilen kumanda etmektedir! Lüzumlu gördüğü bütün kararları bizzat kendisi almakta ve sadece kendi hesabına hareket edip, başka birinin görüşünü almaya ihtiyaç duymamaktadır.         

[ Gerçi bu durum 5 kasım 1920’den bu yana artık pek geçerli değil. Milne ve Wilson adlı İngiliz komutanları, İngiltere’ye dönmüşler ve onların yerini, şimdi Karadeniz kuvvetleri komutanlığım yüklenmiş bulunan general Harrington almıştır.

İstanbul’dan almakta olduğum mektuplar, İngiltere aleyhinde oldukça geniş tenkitler taşımalarından ötürü, çoğu zaman Britanya sansürünün gazabına uğradıklarından, bu iki generalin İngiltere’ye dönüşleri konusunda şimdilik ayrıntılı bilgiler sunamayacağım. Bu yüzden, yapılmış olan değişikliğin bir bakıma izahını verir diye burada yalnızca Havas Ajansı‘nın 6 kasım tarihli bildirisini aktarmakla yetineceğim:

«… Selânik’teki Britanya sefer ordusunun eski başkomutanı general Milne, Şark’taki İttifak orduları başkomutanlığının talimatlarına uymayı savaş boyunca reddetmişti. İstanbul’daki İngiliz Kuvvetleri komutanlığına tâyia edilince de, Fransız generalleriyle geçimsizliğini sürdürmekteydi. Fransız ve İngiliz silâhlı kuvvetlerinin otoriteleri arasında kısa zaman önce yapıldığı söylenen bir anlaşmaya göre, İstanbul’daki komutanlığı bir Fransız ve bir İngiliz generalinin sırayla yürütmeleri karara bağlanmıştır.»

Oldukça bulanık, oldukça esrarlı görünen ve şâyet yapılmışsa durumu daha bir çıkmaza sürüklemekten başka bir işe yaramayacak olan bu anlaşma konusunda şüpheliyim ve böyle bir anlaşmanın yapılmış olacağına pek ihtimal veremiyorum.]

 

İngiltere, Nazif bey ve Muammer bey gibi bizim taraftarlarımızı Malta’ya sürmüştür (hükümetimiz ise bütün bu olanlar karşısında en ufak bir tepkide bile bulunmadı)! Çünkü İngiltere, daha önceden eski sadrazam Damat Ferit Paşa’yı satın almıştı ve onun aracılığıyla hükümeti istediği gibi idare ediyordu. Tabii, bizlerin Fransa’da böyle şeylerden haberi yoktu!

İngiltere, Sultan’ı İstanbul’dan kovmak istiyordu, Fransa derhal karşı çıktı; fakat İngiltere, Sultan’ın vezirlerinden bazılarını satın alarak güçlükleri yenmesini ve böylelikle de Sultan’ın otoritesine baskı yapmayı becerdi! Hâdiseler ve çevrilen dolaplar öyle bir noktaya gelmiştir ki, İstanbul’daki işgal ordusunun İngiliz subayları niyetlerini saklamaya, hislerini gizlemeye bile artık gerek duymuyorlar. Galipler ve hâkimler pozuna girip caka satmakta ve inanılmaz bir kabalık ve kibirlilikle hareket ediyorlar. Dâvalarının (!) aleyhinde görünen ve takındıkları tavırların çirkinliği hakkında bilgi veren bütün mektup ve yazışmaları amansızca kırpan ve imha eden bir sansür kurmuş durumdalar! Böylelikle de hakikatlerin bizlere ulaşmasına mâni olmaktalar!

Ve Fransa’da bilgisizlik devam ediyor!

[İstanbul’un Fransız taraftarı tek gazetesini de ortadan kaldırdılar. Bu konuda göçen gün bu gazetenin sabık yazı işleri müdürü ve Fransa’nın sadık dostu bir ahbabımdan —ismini burada neden veremeyeceğimi sizler de biliyorsunuz artık— bir mektup aldım. Sansürden kurtulup da bana gelebilmesi büyük bir muciza..

Dostum bana aynen şöyle demekte:

«… Bizim Fransızca olarak yayınlanan tek ve biricik gazetemiz I’Entente’a gelince, İstanbul’un hâkimleri olan İngilizler tarafından yasaklandı ve kapatıldı.»

Nedeni, niçini ve nasılı ortada!]

[LÉON ROUILLON Türkiye’yi Savunuyorum BELGELER(Documents\POUR LA TURQUIE ) trc: Cemal KARAAĞAÇLI, Bedir Yayınevi, İstanbul 1994, s.25-46

ORTODOKS TEHLİKESİ

Fransa’nın din aleyhindeki siyaseti, onun Doğu’da nüfuzunu kaybetmesinde büyük ölçüde âmil olmuştur.

Gerçekten de, Şark âleminin Hıristiyanlarını, yalnızca Fransa müdafaa etmekteydi. Bu müdafaa, sanıldığı ve sanılacağı gibi Türklere karşı değil, fakat Balkanların Ortodoks milletlerine karşı yapılıyordu.

Türkler bizim dinimize karşı her zaman müsamahakâr ve hürmetkâr davranmışlardır. Fransa’dan kovulan din adamlarına memleketlerinin geniş kollarını açmışlar ve onlara vatanlarının vermeyi reddettiği ekmeği ihsan etmişlerdir.

 

Türkiye’ye yerleşmiş bulunan sayısız din adamlarına ve kapüsenler, cizvitler, lazaristler, fransiskenler ve assompsiyonistler gibi mezhep gruplarına bu konuda ne düşündükleri sorulduğu zaman, düşmanlarının Türkler değil, fakat Ortodokslar olduklarını itiraf ediyorlar.

Dine karşı savaş açmak suretiyle, bizler yalnızca kendi nüfuzumuzun yıkılması için savaşmakla kalmadık, fakat aynı zamanda düşmanlarımızın da oyunlarını bir güzel kolaylaştırıverdik. Aslında unutmamak lâzımdır ki: Bulgarlar dinsiz ve Katolikliğin düşmanıdırlar; sahtekâr, hırsız ve soysuz Yunanlılar Katolikleri her türlü cevr ü cefâya maruz bırakıyorlar; Sırplar, Katoliklerin ibâdet etmesini yasaklıyorlar (savaştan önce Sırbistan’da ancak iki Katolik papazının bulunduğu bilinmekteydi: Avusturya elçiliği ile Belgrad’daki Avusturya hastahanesinde bulunan iki papaz!) ve son olarak Romanya’da Katolikler, Rusya’daki Yahudilerin gördüğü muameleyi görmekteler. Sofya’da Katoliklere ayrılmış bir mahalle vardır, onlar burada sanki bir Yahudi mahallesinde yaşıyorlarmış gibi oturuyorlar!

Öyleyse, bırakalım artık şu bizim «Balkanlı kardeşlerimizin» sözüm ona müsamaha gösterilerine kapılıp hayâl âleminde yaşamayı. Onlar olsa olsa ancak bizim düşmanlarımız olabilirler, hem zaten onların en büyük arzulan bizim harpten yenik olarak çıkmamızdır. Büyük bir heyecan ve sevinçle bizim mağlup olmamız için çalışıyorlar.

Onların (Türkler’e karşı duyulan kin ile birlikte) tek uzlaşma noktaları, yegâne güçleri, açıkça söyleyelim ki, sahip oldukları mezhebe dayanmaktadır. Bizim ihmal ettiğimiz ve üzerinde pek durmadığımız nokta budur.

Hıristiyanların koruyucusu olan Fransa, Ortodokslara karşı Müslümanlarla ittifak hâlindeydi; Katolikler ve Müslümanlardan kopup uzaklaşan Fransa, şimdi edindikleri yeni dostları sayesinde daha da kuvvetlenerek bizlere karşı amansızca bir savaş açmak üzere olan ve Anglikanlarla birleşmiş olan Ortodokslara karşı hiçbir müttefik bulamamaktadır artık.

Manevî alandaki durumumuz, siyasî sahadaki vaziyetimiz kadar kötüdür. Ortodokslar Protestanlarla birleşmekteler, tıpkı Yunanlıların İngilizlerle ittifak kurdukları gibi!

Mösyö Marc Lauret, bu hususta, 13 Ekim 1920 tarihli France mecmuasında «İngiliz-Slav Yakınlaşması» adıyla bir makale yayınlamıştı; makalesinde bu yaklaşmanın tehlikelerini bir bir gösteriyordu.

Bizler için oldukça ciddî bir ikaz mahiyetinde olan bu yazının bazı bölümlerini aktarmak istiyorum:

«… Geçenlerde, bütün Hıristiyan mezheplerini bir dünya konferansında (The World Conference) toplamak için bir tasarı ortaya atılıp ilân edilmişti; bu tasarı Amerikalıların teşebbüsleri sonucu ortaya çıkmıştı. Basınımızda bu konuyla uğraşan birine rastladık mı? Dünya Konferansını ilham eden dinî düşüncelerle, Milletler Cemiyeti (Birleşmiş Milletler) ni ilham eden siyasî fikirler arasında herhangi bir bağın bulunup bulunmadığını düşünen oldu mu? Amerikalıların yapmış oldukları bu girişimler arasında hiçbir bağın olmaması mümkündür. Fakat yine de görmek, sorup soruşturmak, derin bir incelemeye ve araştırmaya dalmak gerekmez miydi? Bunları ihmal etmeye hakkımız var mıydı?

Şimdilik, yalnızca sırf Avrupa düzeyinde dinî ve siyasî bir başka dâvânın söz konusu olduğu iddia edilebilir ve belki öyledir de, ama yine de bu durum dünya hâdiselerini yakından takip eden kimselerin merakını gıcıklamaktan geri kalmıyor. İngiltere’de, Yunan Ortodoks kilisesi ile Anglikan kilisesi arasında bir çeşit dinî birliğin kurulması hayâl edilmektedir. Yine uzun zamandan beri Rusya’nın hasmı olan İngiltere’nin nihayet onunla anlaşacağını ve bunun lâik zihniyetimiz yüzünden bizde biraz şaşkınlık uyandıracak (ama hem İngiltere, hem de Rusya’nın kafa yapısının nasıl olduğu bilindiğinde daha az hayret edilecek ) bir şekilde gerçekleşmesini düşünmek hoştur doğrusu.

Üstelik böyle bir hâdise dünyada ilk defa görülmüş de değil ki. Evli papazlarıyla kendini göstermiş olan bir Anglikan kilisesi, Manş denizinin öbür kıyısında ortaya çıkalı beri, dış görünüşleri bakımından benzerlikler arzeden Yunan ve Rus Kilisesiyle muhtemel bir birleşmeden hep söz edilegelmiştir. Pek fazla eskilere gitmeye hacet yok, emin bir kaynakta anlatıldığına göre, ileride VII. Edvard olarak tahta geçecek olan Galler prensi, II. Nikola’nın taç giyeceği sırada, Saint-Pétersbourg âyininde bir Anglikan piskoposunun resmen hazır bulundurulmasına karar vermişti. Karar yerine getirildi. Gerçi bu hâdisenin gelip geçtiğini ve bir daha vukû bulmadığını itiraf etmek gerek. Fakat şunu da belirtelim ki bu olayın bir devamı oldu ister istemez. Bu da —siyasî bakımdan—, Edvard ile Nikola arasında görülen dostluk olmuştur… Rus ihtilâlinden sonra, İngiliz’ler eski tasarılarını yeniden ele almayı düşünmüşlerdi. 1917’den sonra ve Lenin’in başa geçmesinden önce Moskova kilisesinin başında, Cantorbéry’deki High Church ile oldukça sıkı bir işbirliğinden uzak kalmayacak olan yüksek rütbeli bir papazın yer alması hülyasına bile kendilerini kaptırmışlardı.

Bu konuyu fazla derinleştirmeksizin, burada hemen şunu söyliyelim ki Yunanlılar da bu mahiyette bir yakınlaşmaya oldukça alâka duymaktadırlar. Onların İngiltere ile olan dostluğunun menfaatten uzak bir dostluk olduğu görülüyor. Fakat İngilizlerin İstanbul’a gerçekten postu sermelerinin, Yunanlılarda Ayasofya’yı ele geçirme ve duvarlarına asılan levhaları süsleyen Kur’ân âyetlerini çıkarıp atma arzusu uyandırmadığına pek inanan bulunmaz kanaatindeyiz.

Atina projeleri unutuldu mu? Yunanlıların İstanbul’a yerleşmek için ne kadar istekli oldukları unutuldu mu? İstanbul konusunda —zaferden sonraAvrupa’da görülen fikir ayrılıkları yüzünden çıkan şiddetli münakaşaları bilmemezlikten gelebilir miyiz?

Bu şehri Türkler’e mi bırakmalıydı?

Yoksa onları buradan kovmalı mıydı?

Hindistan’daki Müslümanların toplu bir isyana gidecekleri gibi tek bir ihtimal yüzünden, İngiliz hükümetinin Osmanlı İmparatorluğu’nun Hindistan Müslümanları üzerindeki haklarını derhal feshetmeye karar vermiş olduğu unutuldu mu?

Dinî mi, yoksa siyasî mi olduğu söylenilmeyen geniş çaplı bir siyasî taktiğin belirtilerine, şimdilik hafifçe ve ısrar etmeden de olsa işaret etmek kâfidir. Ne var ki, bu belirtilerin ve işaretlerin ne mânâ ifade ettiklerini bilmemek çılgınlıktan başka bir tâbirle anlatılamaz. Birazcık düşünme gücü olanlar bunları rahatlıkla anlayacaklardır. Dünyayı bize göründüğü şekliyle değil, olduğu şekliyle görmek gerekir. Hem zaten Ayasofya’nın işgali için yapılan mücadeleler, gerçekleri görmemekte var güçleriyle diretenlere, altından kalkılmaz meselelerin durmadan ortaya çıktıklarını ispat etmektedir

Basınımızda bu tür yazılar nadiren görülmektedir. Çünkü basınımız, Doğu meselesinden ancak büyük bir ihtiyatla ve bazan da insanı çileden çıkaran bir tarafgirlikle bahsetmektedir.

Artık gerçeklerin farkına varmış ve hakikati anlamış görünen basınımızın bu son çabasına acaba iltifat edilecek mi? Yazdıklarına önem verilip, dinlenecek mi?

Umarız öyle olsun, ama şayet vakit artık çok geç değilse!

Ortodoksluğun artan gücünü dikkatle izleyip, İslâm’a daha fazla yaklaşmaya çalışalım! (s.101-105)

 

 

SON SÖZ

Sayın Millerand’a

Türk Fransız anlaşmazlığı bitip artık yerini Türk Fransız ittifakı almalıdır.

Kamuoyu «Doğu hâdiseleri» ile ilgilenmeye başlamıştır ve bu konudaki bilgisizliği oldukça koyu olmasına rağmen, yavaş yavaş düzelmeye doğru gitmektedir. Pierre Loti, Claude Farrere ve Tharaud kardeşler gibi yazarların açtıkları muhteşem kampanyalar, Doğu Ordusunda askerlik yapmış kimselerin anlattıkları, nihayet meyvelerini vermeye başlamışlardır. Henüz «mesele» tam mânâsıyla bilinmiyorsa da, en azından artık böyle bir «meselenin» bulunduğu kabul edilmektedir, bu ise oldukça mühim bir ilerlemedir.

Fakat, henüz ortada yapılacak çok şey var. Bizlerin dâvayı kaybettiğinden, geç kaldığımızdan aslâ söz edilemez, aksine bütün hata ve zaaflarımıza rağmen, Doğu’da kendilerine güvenebileceğimiz pek çok dostumuz ve bizimle birlik olmak ve bizi desteklemekten gayrı bir düşünceleri olmayan epeyce taraftarlarımız bulunmaktadır.

Öyleyse, politikamızı aklın ve mantığın gerektirdiği yönde yürütmekten başka bir düşüncemiz olmamalı.

Daha şimdiden, Millerand hükümeti iyi niyet örnekleri vermeye başlamıştır; biz kendisinden kesin ve kararlı tutumlar bekliyoruz. Bu oldukça güç bir iş, ama bütün bir ülkenin yardım ve desteği hükümetin yanında olacaktır.

Atina olayları müdahalede bulunmak için bize bulunmaz bir fırsat vermiştir; bunu kaçırmamaya çalışalım, yoksa sonra vakit çoktan geçmiş olabilir!

Sèvres anlaşmasını bütünüyle gözden geçirmek kaçınılmaz olmuştur. Bunun yapılmasını bizzat Fransa ısrarla istemeli ve böylece Türkiye’nin dostu ve hâmisi durumuna geçmelidir. Konstantin’in Yunanistan’ına karşı, açıkça Türkiye’nin yanında yer almalı ve onun tarafını tutmalıdır.

Venizelos’un Yunanistan’ı, Venizelos’la birlikte ansızın çöküvermiştir. Her şey bizi artık kabul etmeye zorluyor ki, kafamızda kurduğumuz büyük Yunanistan, bize minnettar olmak bir yana, tam aksine bizim düşmanımız olacaktır; çünkü Venizelos silinip gitmiştir ve Rhallys’in bakanlığına rağmen, daha şimdiden bize artık saygı duymamaya başlamıştır. Atina’dan gelen son haberlere göre, sokaklarda Konstantin’in portresini selâmlamak istemeyen Fransızlar hırpalanmışlardır!

Bu pek açık bir işaret! 1916 yılında vukû bulan Zappéion hâdiselerini hatırlayalım.

Constantin Yunanistan’ının gerisinde II. Guillaume’un Almanya’sı vardır.

Yunanistan’ı büyültmek, Türkiye’nin zararına olarak Doğu’da üstünlük kurmasına müsaade etmek, Almanya’yı büyütmek, kendi aleyhimize olarak onun nüfuzunun yayılmasına müsaade etmek demektir.

Kendi menfaatinden başka bir şey düşünmeyen ve İstanbul ve Filistin’de takınmış olduğu tavırla bizim Suriye üzerinde olduğu kadar Doğu’daki hâmiliğimiz konusunda da düşündürmeye başlayan müttefikimiz İngiltere’nin bizi uyutmasına meydan vermeyelim!

Avrupa’da, hem çabalarımız, hem de fedakârlıklarımıza rağmen oldukça yapayalnız ve can sıkıcı bir duruma düşmüş bulunuyoruz! Yardımcılar ve destekleyenler bulacakken, bir de Doğu’da yapayalnız kalmamıza imkân vermek büyük bir çılgınlık olacaktır.

TÜRKİYE YAŞAMALIDIR. TÜRKİYE MAMUR VE MÜREFFEH OLMALIDIR. Fransa’nın dört yüzyıldan beri müttefiki olan Türkiye sayesinde, nüfuzumuz yaşayacak ve gürleşecektir. O zaman, güvenebileceğimiz ve gerektiğinde desteğini görebileceğimiz bir kuvvete sahip olmuş olacağız. Avrupa’daki işlerimizi ve ticarî faaliyetlerimizi yürütebilmemiz için, böyle bir güce ihtiyacımız vardır. Çünkü ilerleme ve değişmelere rağmen, Krallık devrinde gerçekleştirilmiş ve edinilmiş menfaatlerimiz aynı kalmış ve aslâ değişmemiştir. İşte yine bu aynı menfaatlerin muhafazası için geçmişten ilhamla hareket etmeliyiz.

Kısacası, şu andaki durum, bundan dört asır önceki durumla aynıdır, bu yüzden bütün Fransızlar, İstanbul elçimiz Kont de Noailles’in, kral IX. Charles’a yazdığı ebedi sözleri, Millerand hükümetine ayniyle tekrar edeceklerdir:

«Türkler’e arka çıkmamızı gerektiren üçüncü sebebe gelince, Fransa dışında, Avrupa’nın en iyi prenslik ve devletlerini hâkimiyeti altına almış bulunan ve gerek Fransa topraklarını korumak, gerekse bütün Hıristiyan âlemini zulmü altına almak isteyen Alman hırsının önüne geçmek isteyen Fransa ile daima harp hâlinde bulunan Almanya’nın aşın büyümesini kontrol altına almak için Türkler’e ihtiyacımız vardır

EK

1919 senesi sonunda, Doğu’dan kalkıp Fransa’ya gelmiştim.

Türkiye, Yunanistan, Romanya ve Bulgaristan’da epeyce gezip dolaşmış ve bütün arkadaşlarım gibi, Fransa’nın Türkiye’nin yanında yer alıp ona destek olacağından emin olarak dönmüştüm.

Balkan halklarıyla bana pahalıya oturan tanışmalarda bulunmuş ve onlardan nefret ve kine varan bir hatıra saklamıştım. Çok ağır ve nazik şartlar altında Türklerle tanışmak fırsatı bulmuş ve onlar hakkında heyecanlı ve minnettar bir hatıra saklamıştım.

Aşırı bir saflıkla, vatandaşlarımın da benimle aynı hisleri paylaştıklarını sanmaktaydım.

Düşündüklerimin tam aksine olarak, vatandaşlarımın ekserisinin Türklere düşman ve Balkanlılara sevgi hisleri taşıdıklarını öğrenince beynimden vurulmuşa dönüp, âdeta taş kesildim.

Gerçek durum hakkındaki bilgisizlikleri hakikaten mükemmeldi, bu bilgisizlik karşısında insan şaşırmaz mıydı?..

Derin bir üzüntü ve kedere düştüğümden, birkaç makale kaleme alıp, alelacele intibalarımı özetledim, hatıralarımı ekledim, bazı kesin ve ikna edici ayrıntılar anlattım ve böylece derlenip toplanan yazılarımı neşrettirmeyi denedim. Benim çabalarım arkadaşlarımın ve üstadlarımın da gayretlerine eklenince hakikatin gün yüzüne çıkacağını sanıyordum.

Sözü dinlenen insanlara ve büyük gazetelere müracaat ettim. Beni dikkatle dinlediler, fikirlerimi memnuniyetle kabul ettiler, sonunda da beni çok nazik bir şekilde başlarından savdılar.

Bu arada hâdiseler gelişiyor ve Türkiye’den endişe verici haberler ve heyecanlı çağrılar ve dilekler alıyordum.

Ne yapabilirdim?

Aşağı yukarı hiçbir şey; çünkü o sıralarda elimde, hizmet ettiğim ve haklı gördüğüm bir dâvâ için hakikaten yararlı olacak hiçbir belge yoktu.

Ancak taşra gazetelerinde yayınlanabilen birkaç makale yazmaktan öte bir şey yapamadım ve hep müsait bir fırsatı kollayıp durdum; büyük bir faaliyete girişmeden önce, kendimde yeterinden de fazla bir belgeler yığını toplamayı denedim ve bekledim. Zamanla ve hâdiselerin zoruyla Türk meselesinin tekrar söz konusu olacağından emindim ve işte o zaman belki imkânlarımın zavallılığına rağmen bir müdahalede bulunabilecektim.

Zaman durmadan akıp gidiyor ve hâdiseler benim bütün tahminlerimi ispatlamak için can atıyorlarmış gibi, durmadan birbirini takip ediyor ve gelişiyorlardı.

Pek çok insan Türk dâvâsının yanlış ve haksız olmadığı konusunda epeyce aydınlanmış ve buna gitgide şuurlu bir alâka duymaya başlamıştı. Bazı dostlarım artık benim niyetlerimin halisâne olduklarına tam bir kanaat getirmişler ve bana yardımcı olmak için harekete geçmişlerdi.

İşte aziz okuyucum, buraya kadar okumuş olduğun ve Türk dâvâsının haklılığı ve meşruluğuna en iyi delil olan bu belgeleri, ben bu dostlarım sayesinde bir araya toplamaya muvaffak oldum.

Gelişen hâdiseler, bugün bu belgeler için gerekli ve elzem izah ve ifşâları gözler önüne çoktan sermiş bulunuyor. Daha önceleri de belirttiğim gibi, ben bu kitabı aceleyle yazıp, kamuoyunu uyarmaya çalışmıştım. Yıldırım hızıyla sökün eden olaylar savunduğum dâvânın artık ne kadar haklı olduğunu ortaya çıkarmıştır.

Fakat ben, gerek kendimin ne derece isabetli davranmış olduğumu ispat etmek, gerekse yurtsever bir Fransızın sesini büyük gazetelerde zamanında duyuramadığını okuyucularıma bizzat göstermek için, bu konuda yazmış olduğum ilk makalelerimi de bu aceleyle yazılmış kitabıma eklemeyi uygun görmekteyim.

Büyük bir hazla bu makalelerimi okuyucularımın takdirlerine bırakıyor ve bu münasebetle, onları daha önce kabul etmek lûtfunda bulunup, bundan bir sene önce gazetelerinde yayınlamak alicenaplığını gösteren değerli gazete müdürü dostlarıma şükranlarımı arzetmeyi bir borç bilirim.

LÉON ROUILLON

NOT — Bu eserin ruhundan bir parça olmaları sebebiyle buraya yalnızca ilk iki makalemin kopyelerini almaktayım; yolculuk anılarım, kısa vakalar, belgesel hâdiseler ve bunlara benzeyen diğer yazılarım biraz değişik bir havada hazırlamakta olduğum eserimde yer alacaklardır.

……………..

TÜRKİYE HAKKINDA

Journal de Ruffec’de 11 Nisan 1920’de yayınlanan ikinci makale

Birkaç gün oluyor, G. Hanotauz, Figaro gazetesinde Türkiye hakkında garip bir makale yayınlamış ve İstanbul’un Türklerin elinden alınıp Yunanlılara takdim edilmesini telkin etmeye çalışmıştı. Şayet sayın Hanotauz iyi niyetli ise, bu konuda kesin olarak saçma sapan bilgiler almaktan öteye gidemediği için böyle bir düşünceye saplanıp kalmıştır. Eğer Doğu’da gezip görmüş, orada kalmış ve Müslümanlığı yakından tanımış olsaydı, çok büyük bir ihtimalle daha başka şekilde düşünmek ve yazmak mecburiyetinde olduğunu anlardı.

Hemen ertesi gün, İslâm dünyasının âşıkı, şâiri ve savunucusu Mösyö Pierre Loti, aynı gazetede şahane bir dille protestolar yağdırmış ve Türkiye’yi müdafaa ederken de hiçbir zaman kendi fikirlerine, tarafgir olduğu izlenimini uyandıracak kendi düşüncelerine ve yazmış olduğu eserlerine değil, fakat tam aksine Doğu’dan dönmüş ve «asil Türk efsânesini halk arasında yaymış» olan Fransız askerlerinin şehadetlerine dayanmıştır.

İşte ben de bu yazımda Mösyö Pierre Loti’nin sözlerini tasdik etmek gayesiyle, kendi mütevazı ve önemsiz şehadetimi kamuoyuna sunmak istiyorum:

Türkiye’den geliyorum.

Ben orada, kuvvetli dostluklar ve samimi münasebetler sayesinde, bizim şimdiye kadar hiç bilmediğimiz Türk ruhunun değerini takdir etmeyi öğrendim.

Türkler’in bizimle dost olmaktan başka hiçbir düşünceleri yoktur. Bu ülkede Fransa’yı sevmeyen, dilini öğrenmek arzusu duymayan, Boğaziçi’nde Fransızları görmek istemeyen tek bir Türk’e bile rastlayamazsınız! Niçin? Çünkü yüzyıllardan beri, kapitülâsyonlardan bu yana bizim Doğu siyasetimiz, Doğu’da üstün bir nüfuz kurmak, oralarda menfaatler kollayıp bu menfaatleri gözetmek için İslâmlarla birleşmekten başka bir düşünceye yer vermemiştir.

Bizim asırlardır süren görevimiz, oralarda Türkiye sayesinde, elçilerimiz, gezginlerimiz ve misyonerlerimiz vasıtasıyla Hıristiyan medeniyetini yaymak olmuştu.

Şu son beş seneden beri, bu miras ve bu siyaset geleneğinden geriye ne kalmıştır? Hiçbir şey.

Daha harp öncesindeyken bile, Osmanlı hükümeti nezdindeki nüfuzumuz Almanlar tarafından çökertilmeye başlanmıştı. Dikkat ederseniz hükümet nezdindeki diyorum, çünkü Türk halkı Fransızseverdir ve daima da öyle kalacaktır. Şu günlerde ise, İngilizlerin ve Amerikalıların oyunlarına geliyor, onların telkinlerine kulak veriyor, Rumların ve Ermenilerin acındırma numaralarına kendimizi kaptırıyoruz. Halbuki, orada, o selviler ve güller ülkesinde bizim alçak, namussuz ve en amansız düşmanlarımız Rumlardır! Bunu bilmek için 1916’daki Atina katliâmını hatırlatmaya bilmem lüzum var mı? Ya Ermeniler? Türkiye’yi soyup soğana çeviren hayasız yağmacı ve vurguncu sürüsünden başka nedirler ki? Zaman zaman isyan ederler, Türklere kafa tutar, fırsat bulunca kırıma girişirler, ama Türkler bir şamar indirince hemen Avrupa’nın eteklerine kapılıp ağlar ve sızlarlar. Neymiş efendim, Hıristiyanmışlar! Yok beyler, artık gerçekleri görelim. Ben orada askerlik görevinde bulundum. Her an Türklerle yan yana yaşadım. Onlardan sevgi, hediye, dostluk, yardım ve insanlıktan başka bir şey görmedim. Her zaman nezaketlerine, eşine rastlanılmaz iyi kalpliliklerine şahit oldum. Onları diğer milletlerden ayıran samimiyeti kendi gözlerimle gördüm. Yunanlılara veya Rumlara gelince, onların Türklerden tamamen farklı bir karakteri olduğunu yakinen tanımak fırsatını elde ettim. Rumlar beni sömürmekten, zaman zaman bana hakaret etmekten ve —pek çok arkadaşıma yaptıkları gibibana tuzaklar kurmaktan öte bir insanlık anlayışı bilmiyorlardı!

Güzel İzmir Yunan’a veriliyor —vermek gerek öyle mi?— Anadolu’nun en büyük limanı İzmir!

Konya’daki Fransız papazlarına 20.000 Frank gibi azıcık bir yardımı esirgeyen başkomiserliğimiz, şimdi Amerikan papazlarının oldukça modern ve şahane binalarda yerleşip, harp sırasında yıkılıp yağmalanmış olan Fransız mektebinin talebelerinin Amerikan okullarına gitmelerine, Fransız kültüründen başka bir kültürle yetiştirilmelerine göz yumuyor ve hiç sesini çıkarmıyor!

Ve bir gün ben, bir Türk bana Fransa’nın niçin Türkiye’ye yardım etmediğini sorduğu zaman, onun şaşkın hâlini ve güven ve itimadında yanılmış tavrını görerek kıpkırmızı kesilmiş ve başımı eğmiştim.

LEON ROUILLON

Bu makalemi sevgili üstadım Pierre Loti’ye göndermiştim. Kendisi bu yazımı, «Aziz Fransa’mızın Doğu’daki ölümü» adındaki şahane müdafaanamesinin 167’nci sayfasına «İstanbul’dan dönen bir Fransız askerinin makalesi» başlığı altında almak lütfunda bulunmuşlar.

Kendisine sonsuz hürmet ve şükranlarımı arzederim.

 

Kaynak:

Léon ROUILLON, Pour la Turquie, Documents. Bernard Grasset, Paris, 1921, Quatrième éd. 127 p LÉON ROUILLON Türkiye’yi Savunuyorum BELGELER(Documents\POUR LA TURQUIE ) trc: Cemal KARAAĞAÇLI, Bedir Yayınevi, İstanbul 1994, s.113-127

********************

Bu kitap, Birinci Dünya Savaşı’nda bulunmuş, yenik düşen Türkiye’nin başkenti İstanbul’un işgaline, Yunanlıların İzmir’e ve Küçük Asya’ya saldırışına şahit olmuş bir Fransız askerinin Türkiye lehindeki şahitliğidir. Bütün millî siyasetini Türk düşmanlığı üzerine oturtmuş olan komşumuz Yunanistan’ın başına musallat olan arrivist ve oportünist ucuz politikacıların ve Tanrı’dan çok Elen şovenizmine hizmet eden fundamentalist-entegrist Ortodoks Kilisesi’nin tahrikleri yüzünden, yıllarca Osmanlı Barışı altında birlikte yaşamış iki ülkenin bir savaşın eşiğine geldikleri şu günlerde; sahih bilgilere ve belgelere dayanan ve Hıristiyan bir Avrupalı tarafından kaleme alınmış olan bu eseri, okunmasında büyük yarar gördüğümüz için çevirterek dilimize kazandırmış bulunuyoruz.

BAŞA DÖN

 

Reklamlar

....

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

w

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.